Vasiyet Edilen Mal Terekede Yoksa Ne Olur? Belirli Mal Vasiyetinde Teslim, Yarar ve Hasar

Vasiyetle kendisine belirli bir mal bırakılan kişi, bu malı mirasbırakanın ölümünden sonra teslim almayı bekler. Ancak vasiyet konusu malın terekede bulunmaması, ölümden sonra hasar görmesi veya değerinin değişmesi gibi durumlar sıkça sorun yaratır. Türk Medeni Kanunu bu konuda açık kurallar koyar. Bu yazıda belirli mal vasiyetinin teslim, yarar, hasar ve malın yokluğu konularını ele alıyoruz.

Belirli Mal Bırakma Nedir?

TMK m. 517/1’e göre mirasbırakan, bir kimseye onu mirasçı atamaksızın belirli bir mal bırakma yoluyla kazandırmada bulunabilir. Belirli mal bırakma; terekedeki bir malın mülkiyetinin, terekenin tamamı veya bir kısmı üzerinde intifa hakkının kazandırılmasına yönelik olabileceği gibi, bir kimse lehine tereke değeri üzerinden bir edimin yerine getirilmesi, bir iradın bağlanması veya bir kimsenin bir borçtan kurtarılması yoluyla da olabilir (TMK m. 517/2). Bu, vasiyet alacaklısına yalnızca kişisel bir istem hakkı verir; mala doğrudan mülkiyet sağlamaz. Genel çerçeve için belirli mal vasiyeti yazısına bakabilirsiniz.

Mal Terekede Bulunmazsa

TMK m. 517/3’e göre bırakılan belirli mal terekede bulunmadığı takdirde, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça, ölüme bağlı tasarrufu yerine getirmekle yükümlü olanlar borçtan kurtulurlar. Yani vasiyet konusu mal mirasbırakanın ölümünde terekede yoksa, mirasçılar başka bir mal veya bedel vermek zorunda değildir. Örneğin mirasbırakan “arabam arkadaşıma kalsın” demiş ama ölümünden önce aracı satmışsa, vasiyet alacaklısı araç bedelini isteyemez. Ancak mirasbırakan tasarrufunda malın yokluğu halinde bedelinin ödenmesini öngörmüşse bu istisna uygulanmaz.

Malın Sonradan Elden Çıkarılması

TMK m. 544/2’ye göre belirli mal bırakma vasiyeti de, vasiyetnamede aksi belirtilmedikçe, mirasbırakanın sonradan o mal üzerinde bu vasiyetle bağdaşmayan başka bir tasarrufta bulunmasıyla ortadan kalkar. Satış, bağış veya devir gibi tasarruflar vasiyeti kendiliğinden ortadan kaldırır. Bu, mirasbırakanın gerçek iradesine uygun bir çözümdür; çünkü malı satan kişi, çoğunlukla vasiyetten dönmüş olur. Ancak mal geçici bir işlemle, örneğin rehin veya kiralama ile yükümlendirilmişse vasiyet ortadan kalkmaz; yalnızca mal bu yük ile teslim edilir.

Malın Açılma Anındaki Durumuyla Teslimi

TMK m. 518/1’e göre bırakılan belirli mal, mirasın açılması anındaki durumuyla teslim olunur; yarar ve hasar, mirasın açılması anında kendisine belirli mal bırakılana geçer. Bu, vasiyet alacaklısının malı bulunduğu haliyle alması demektir. Ölüm anından sonra malın değerinde artış olursa vasiyet alacaklısı yararlanır; hasar meydana gelirse de katlanır. Örneğin vasiyet edilen taşınmaz ölümden sonra bir depremde zarar görürse, vasiyet alacaklısı bu hasarı üstlenir. Mirasçıların ihmalinden kaynaklanan zararlarda ise sorumluluk ayrıca gündeme gelebilir.

Ölümden Sonraki Masraf ve Zararlar

TMK m. 518/2’ye göre tasarrufu yerine getirme ile yükümlü olan kimse, mirasın açılmasından sonra bırakılan belirli mala yaptığı harcamalar ve mala verdiği zararlardan dolayı vekâletsiz iş görenin haklarına sahip ve borçlarıyla yükümlü olur. Yani mirasçı, vasiyet konusu mala gerekli ve yararlı masraflar yaptıysa bunu vasiyet alacaklısından isteyebilir; kusurlu davranışıyla zarar verdiyse bundan sorumlu olur. Örneğin mirasçı vasiyet edilen evin çatısını onarırsa, bu masrafı vasiyet alacaklısından talep edebilir. Vasiyet alacaklısı malı teslim almadan önce masrafları ödeyip ödemeyeceğini değerlendirmelidir.

Terekeyle İlişki ve Tenkis

TMK m. 519’a göre tereke mevcudunu veya tasarrufu yerine getirme yükümlüsüne yapılan kazandırmayı ya da saklı payı zedeleyen tasarrufların orantılı olarak tenkisi istenebilir. Yani belirli mal vasiyeti saklı pay sahiplerinin haklarını zedeliyorsa, tenkise tabi olur. Bölünmesi mümkün olmayan bir mal vasiyet edilmişse, TMK m. 564 gereği vasiyet alacaklısı, dilerse tenkisi gereken kısmın değerini ödeyerek malın verilmesini, dilerse tasarruf edilebilir kısmın değerini karşılayan parayı isteyebilir. Tenkis konusu için tenkis davası nedir nasıl açılır yazısına bakabilirsiniz.

Yükümlünün Ret veya Ölümü

Tasarrufu yerine getirme yükümlüsü, mirasçılığı veya kendisine bırakılan kazandırmayı reddetmiş ya da mirasbırakandan önce ölmüş veya mirastan yoksun kalmış olsa bile tasarruf yürürlükte kalır; yerine getirme borcu, bu durumlardan yararlananlara geçer (TMK m. 519/2). Yasal veya atanmış mirasçı, mirası reddetmiş olsa bile lehine yapılmış bir tasarrufun yerine getirilmesini isteyebilir (TMK m. 519/3). Bu düzenleme, vasiyetin yükümlünün tercihi nedeniyle boşa gitmesini engeller.

Vasiyet Alacaklısının Ölümü

Vasiyet alacaklısı mirasbırakandan önce ölmüşse, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça, vasiyeti yerine getirme yükümlülüğü vasiyet yükümlüsünün yararına ortadan kalkar (TMK m. 581/2). Mirasbırakan yedek vasiyet alacaklısı atamışsa, bu kişi devreye girer. Bu nedenle vasiyet yapan kişi, yedek atama düşünmelidir. Yedek atama için yedek mirasçı ve artmirasçı atanması yazısına göz atabilirsiniz.

Uygulamada Dikkat Edilecekler

Belirli mal vasiyeti yapan kişi malı açıkça tanımlamalı (adres, ada-parsel, plaka, seri numarası gibi), malın satılması halinde ne olacağını düşünmeli ve gerekiyorsa “malın satılması halinde bedeli kalsın” gibi ek hüküm eklemelidir. Vasiyet alacaklısı ise ölümden sonra malın durumunu tespit ettirmeli, teslim talebini yazılı yapmalı ve sürelere dikkat etmelidir. Mirasçılar da vasiyet konusu malı korumalı ve masraf yaptıklarında belgelerini saklamalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Mal satıldığı halde vasiyet alacaklısının bedeli isteyeceğini sanmak,
• Hasarın kimde olduğunu bilmemek,
• Ölümden sonra yapılan masrafları belgelememek,
• Malı belirsiz tarif etmek,
• Saklı pay sahiplerinin tenkis hakkını dikkate almamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir mirasbırakan, yazlık evini arkadaşına vasiyet eder. Mirasbırakanın ölümünden sonra evde bir sızıntı olur ve mirasçı çatıyı onarır. Yarar ve hasar ölüm anında arkadaşa geçtiğinden, onarım masrafı için mirasçı vekâletsiz iş görme hükümlerine göre arkadaşa rücu edebilir. Mirasbırakan sağlığında evi satmış olsaydı vasiyet kendiliğinden ortadan kalkardı.

Sonuç

Belirli mal vasiyetinde mal, ölüm anındaki durumuyla teslim edilir; yarar ve hasar vasiyet alacaklısına geçer; mal terekede yoksa yükümlüler borçtan kurtulur. Vasiyetin doğru kurgulanması bu sorunların önüne geçer. Vasiyet hazırlamak veya vasiyet alacağınızı takip etmek için miras hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.