Boşanma Davasında Karşı Tarafın Delili Hukuka Aykırıysa Nasıl İtiraz Edilir?

Eşiniz davaya, sizin bilginiz olmadan alınmış bir ses kaydı ya da telefonunuzdan çıkarılmış yazışmalar eklediyse, ilk soru “bunlar kullanılabilir mi” olur. Cevabın bir kısmı kanunda yazılı: hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz (HMK m. 189/2). Ama delilin nasıl elde edildiğini bilen kişi sizsiniz; aykırılığı itirazla ve somut olgularla göstermek, mahkemenin konuyu değerlendirmesini kolaylaştırır. İtirazı neye dayandıracağınız, ne zaman yapacağınız ve ceza yolunu ayrıca açıp açmayacağınız bu yazının konusu.

Önce şunu ayırın: delil gerçekten hukuka aykırı mı?

Her rahatsız edici delil hukuka aykırı değildir. Size gönderdiği hakaret mesajını eşiniz mahkemeye sunabilir; bu, onun kendi cihazına ulaşmış bir veridir. Aynı eşin, sizin telefonunuza şifrenizi bilmeden girerek aldığı yazışmalar ise başka bir tablodur. İtirazınızın çıkış noktası, delilin nasıl elde edildiğidir.

Kanun bu konuda ölçüyü Ceza Kanunu’ndaki hükümlerle birlikte okuyabileceğiniz biçimde verir. Haberleşmenin gizliliğinin ihlali (TCK m. 132), aleni olmayan konuşmaların rızasız dinlenmesi ve kaydedilmesi (m. 133) ve özel hayatın gizliliğinin ihlali (m. 134) ayrı suç tipleridir. Delilin kavramsal çerçevesini hukuka aykırı delil nedir yazısında anlattık. Burada itirazın usulüne odaklanıyoruz.

İtiraz hangi dilekçede ve ne zaman yapılır?

HMK m. 117 akla gelebilir; ama bu madde yalnızca ilk itirazları düzenler ve m. 116’ya göre ilk itirazlar kesin yetki kuralının bulunmadığı hâllerde yetki itirazı ile tahkim itirazından ibarettir. Delilin hukuka aykırılığı ise bir ilk itiraz değil, delilin caiz olup olmadığına ilişkin bir savunmadır. Mahkeme bunu m. 189/4’e göre değerlendirir. Dolayısıyla “cevap dilekçesinde ileri sürmezseniz dinlenmez” biçiminde bir kural kanun metninde görünmez; yine de zamanında yapmak sizin yararınızadır.

Pratik sıralama şöyle olabilir. Delil dava dilekçesine ekliyse, cevap dilekçenizde itiraz edin. Cevap dilekçesi süresi, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır; zorunlu hâllerde bir defaya mahsus ek süre istenebilir (HMK m. 127). Cevap dilekçesinde savunmanızın dayanağı olan vakıaları ve bunları ispatlayacak delilleri de göstermeniz gerekir (HMK m. 129/1). Delil sonradan, örneğin duruşma sırasında ya da ek bir dilekçeyle sunulduysa, öğrendiğiniz ilk imkânda dilekçeyle itiraz edin ve duruşmada tutanağa geçirin.

Ayrıca delil gösterme süresi vardır: taraflar kanunda belirtilen süreden sonra delil gösteremez; gecikme yargılamayı uzatma amacı taşımıyorsa ya da kusurdan kaynaklanmıyorsa mahkeme sonradan göstermeye izin verebilir (HMK m. 145). Bu kural karşı taraf için de geçerlidir; ama yalnızca ona güvenerek itiraz etmemek daha doğrudur.

İtiraz dilekçesinde neler yer almalı?

İyi bir itiraz, genel bir “hukuka aykırıdır” cümlesinden ibaret olmaz. Taraflar dayandıkları vakıaları ispata elverişli biçimde somutlaştırmak ve hangi delilin hangi vakıa için gösterildiğini açıkça belirtmek zorundadır (HMK m. 194). Aynı mantık itirazınız için de geçerlidir.

Dilekçede şu unsurlar yer alabilir: karşı tarafın hangi delile dayandığı, delilin dosyada hangi belge ya da dosya olarak yer aldığı, onun nasıl elde edildiğine ilişkin sizin bilginiz, bunu gösteren olgular ve talebiniz. Talebiniz, delilin HMK m. 189/2 uyarınca dikkate alınmamasını ve hükme esas yapılmamasını istemek olur. Delil içeriğine ilişkin esas savunmanızı ayrıca yazın; çünkü mahkeme itirazı reddederse esasa ilişkin savunmanız yine geçerli olacaktır.

Aykırılığı nasıl gösterirsiniz?

İspat yükü kural olarak iddia edilen vakıadan kendi lehine hak çıkaran taraftadır (HMK m. 190/1); iddianın somutlaştırılması ise ayrıca m. 194’te aranır. Telefonunuza izinsiz girildiğini söylüyorsanız, bunu destekleyen olguları yazmak durumundasınız: cihazın şifreli olduğu, eşinize şifrenin verilmediği, erişimin hangi tarihte yapıldığına dair bildirimler gibi. Hesap giriş bildirimleri, cihaz kayıtları ve olaya tanık olmuş kişiler bu olguları destekleyebilir.

Karşı ispat hakkı da vardır: diğer taraf, ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir (HMK m. 191). Yani eşiniz de delilin hukuka uygun elde edildiğini göstermeye çalışabilir. Delilin nasıl elde edildiği yalnızca onun bilgisinde olabileceği için mahkeme ona açıklama yapma imkânı verebilir; bunu önceden tahmin etmeye çalışmak yerine, kendi anlatınızı belgelerle desteklemek yararlıdır.

Hâkim itirazı nasıl değerlendirir?

Delilin caiz olup olmadığına mahkeme karar verir (HMK m. 189/4). Kanun hâkime bir ölçüt listesi vermez; değerlendirme olayın koşullarına göre yapılır. Aykırılık sonucuna varılırsa delil hükme esas alınamaz. Hâkim, boşanma davalarında olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe onları ispatlanmış sayamaz ve delilleri serbestçe takdir eder (TMK m. 184); ama bu takdir hukuka aykırı delili kullanma yetkisini içermez.

Burada dürüst olmak gerekir: itirazın kabul edileceğine dair önceden güvence vermek mümkün değil. Gri alanlar vardır. Örneğin ortak kullanılan bir cihazdan alınan veri, eşin erişime rızası bulunup bulunmadığına göre farklı değerlendirilebilir. Mahkemenin bu soruda vereceği karar, dosyadaki bütün olgulara bağlıdır.

İtiraz dosyadaki diğer delilleri nasıl etkiler?

Hukuka aykırı delile itiraz, davanın bütün stratejisinden ayrı düşünülemez. Karşı taraf, o delil dikkate alınmasa bile başka delillere dayanıyor olabilir: tanıklar, kurum kayıtları, mahkemece istenecek belgeler. Mahkeme bu delilleri ayrıca değerlendirir. İtirazınızın kabulü yalnızca o delilin hükme esas alınmamasını sağlar; iddia edilen olgunun başka yoldan ispatlanmasını engellemez.

Bu nedenle itirazla birlikte esasa ilişkin savunmanızı da eksiksiz yapın ve kendi delillerinizi zamanında gösterin. Delil bildirme düzenini boşanma davasında delil listesinin nasıl hazırlanacağı yazısında bulabilirsiniz. İtirazın reddedilme ihtimalini de hesaba katmak gerekir: delil dosyada kalırsa içeriğine karşı hazırlıklı olmanız gerekir. İçeriği tartışmak itirazdan vazgeçmek anlamına gelmez; ikisini aynı dilekçede ayrı başlıklar altında sunabilirsiniz.

Dilekçenin dili de önemlidir. Karşı tarafı suçlayan genel cümleler yerine tarih, cihaz, hesap ve kişi bilgilerini sade biçimde yazmak mahkemenin işini kolaylaştırır. Elinizdeki yazışma ve bildirimleri, itirazın dayanağı olarak numaralandırıp ekleyin; hangi ekin hangi olguyu gösterdiğini her seferinde belirtin.

Ceza şikâyeti ayrı bir yoldur

Hukuka aykırı delilin elde edilmesi, kendi başına bir suç da olabilir. Haberleşme, konuşma ve özel hayat suçlarının soruşturulması şikâyete bağlıdır; kişisel verilerin kaydedilmesi, verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme ve verileri yok etmeme ise bu kuralın dışındadır (TCK m. 139). Şikâyet hakkı olan kişi, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlayarak altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (TCK m. 73/1-2).

Hukuk davasındaki itiraz için ceza şikâyetinin yapılmış ya da sonuçlanmış olması gerektiğine dair bir şart kanun metninde görünmez. İki yol bağımsız ilerler. Şikâyet etmeyi düşünüyorsanız altı aylık süreyi kaçırmamak için erken karar vermek gerekir; ama şikâyet davadaki tavrınızı da etkileyebilir, bu yüzden birlikte düşünmekte yarar var.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim. Bir eş, boşanma davasında gizlice alınmış bir ses kaydı sunuyor ve kaydın eşin bir akrabasıyla yaptığı bir konuşmadan geldiğini söylüyor. Diğer eş, kaydı ilk kez dava dosyasında görüyor.

Bu eş, cevap dilekçesi süresi içindeyse itirazını orada yazabilir; süre geçmişse delili öğrendiği ilk dilekçede yazar. İtirazında kaydın ne zaman ve nerede alındığı hakkında bildiklerini, konuşmaya katılanların rızasının bulunmadığını ve bunu gösteren olguları açıklar; kaydın hükme esas alınmamasını ister. Mahkeme delilin caiz olup olmadığına karar verir. Biz burada sonuç tahmini yapmıyoruz; sonuç, kaydın nasıl alındığı ve dosyadaki diğer olgulara göre değişir.

Sık yapılan hatalar

Birinci hata, itirazı yalnızca sözlü yapıp dilekçeyle desteklememektir. İkinci hata, itirazın dayanağını açıklamamaktır; “hukuka aykırıdır” demek yeterli bir somutlaştırma sayılmaz. Üçüncü hata, süreyi gözetmemektir: cevap dilekçesi süresi iki haftadır ve ek süre ancak istenirse verilir.

Dördüncü hata, aynı yöntemle karşılık vermektir; siz de eşinizin telefonuna girerseniz kendi aleyhinize bir delil ve bir ceza riski yaratırsınız. Beşinci hata, hukuka aykırı delil çıkarıldığında davanın bittiğini sanmaktır; karşı taraf başka deliller gösterebilir. Delillerin genel düzeni için boşanma davasında ispat yükü ve deliller yazısına bakabilirsiniz. Sunulan delile cevap dilekçesinde nasıl yanıt vereceğinizi cevap dilekçesi ve karşı dava yazısında ele aldık. Kendi delillerinizi düzenlemek için ise delil listesi nasıl hazırlanır yazısı işinize yarayabilir.

Dosyanız için itirazı birlikte kurmak

Hukuka aykırılık itirazı, delilin nasıl elde edildiğine ve dosyanın aşamasına bağlıdır. Elinizdeki dilekçeleri, delilin sunulduğu tarihi ve öğrendiğiniz günü not etmek, hem itirazın hem de varsa şikâyetin süre hesabını kolaylaştırır. Durumunuzu büroyu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz; bilgiler iletişim sayfasında. Çalışma alanımız için aile hukuku sayfasına göz atabilirsiniz.