Boşanma Davasında Tedbir Nafakası İçin Gelir ve Gider Nasıl Gösterilir?

Tedbir nafakası talebinde hâkim iki soruyla ilgilenir: Siz neye ihtiyaç duyuyorsunuz ve karşı taraf ne kadarını karşılayabilir? Bu iki sorunun cevabı dilekçedeki cümlelerle değil, belgelerle ve somut kayıtlarla verilir. “Eşimin geliri yüksek” ya da “geçinemiyorum” demek tek başına ikna edici olmaz. Maaş bordrosu, kira sözleşmesi, fatura ve banka dökümü gibi kayıtlar hâkimin takdirini şekillendirir.

Hâkim Neye Bakar?

Medeni Kanun’un 169. maddesi, boşanma davası açılınca hâkimin davanın devamı süresince eşlerin barınmasına, geçimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alacağını söyler. “Re’sen” kelimesi, hâkimin talep olmasa da önlem alabileceğini gösterir. Ama miktarı belirlemek için bir rakama ihtiyaç duyar ve bu rakam tarafların sunduğu bilgilerden çıkar.

Çocuk için tedbir nafakasında ölçüt, Medeni Kanun’un 330. maddesinde yazılıdır: Nafaka miktarı çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir; çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur. Eş için doğrudan bir tutar tarifi kanunda yoktur; hâkim eşlerin geliri, harcama düzeni ve evliliğin yaşam standardına bakar.

İspat Yükü Kimde?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 190. maddesi, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafın ispat yükü altında olduğunu söyler. Nafaka isteyen, ihtiyacını gösterir; karşı taraf ise ödeme gücünün düşük olduğunu ileri sürüyorsa, bunu kendi belgeleriyle göstermesi beklenir. Karşı taraf, iddianın doğru olmadığına dair delil sunabilir (HMK m. 191). Bu, ispat yükünü üzerine almak anlamına gelmez.

Pratikte bu şu demek: İhtiyacınızı belgelerseniz, ve karşı taraf geliri düşük diye karşı çıkıyorsa onun da banka kayıtlarını, bordrosunu ve işyeri bilgilerini sunması beklenir. Hâkimin bu kayıtları ilgili kurumdan istemesi de mümkündür.

İhtiyacınızı Gösteren Belgeler

İhtiyaç, aylık gider kalemleriyle gösterilir. Aşağıdaki belgeler işe yarayabilir:

• Kira sözleşmesi ve son aylara ait kira ödeme dekontları
• Elektrik, su, doğalgaz, internet ve telefon faturaları
• Market ve temel ihtiyaç harcamalarını gösteren banka veya kart ekstreleri
• Çocuğun okul, kreş, servis ve ders ücretleri
• Sağlık harcamaları, ilaç ve tedavi faturaları
• Ulaşım giderleri
• Borç, kredi veya taksit ödemelerini gösteren belgeler

Her kalemi aylık ortalamaya çevirip tek bir tabloda sunmak hâkimin işini kolaylaştırır. Tabloya yazdığınız her rakamın karşısında bir belge olursa, sonradan itiraz edilmesi zorlaşır. Abartılı veya belgesiz giderler ise güveninizi zedeler; yaşam tarzınızla uyumlu, gerçekçi bir liste hazırlayın.

Gelirinizi de saklamayın. Gelir elde ediyorsanız bordro, banka maaş dökümü veya serbest çalışıyorsanız gelir kayıtlarını sunun. Geliriniz yoksa bunu da belgeleyin: SGK kaydı, işten ayrılma belgesi veya kayıtlı gelir olmadığını gösteren yazılar işe yarar. Beyanınız kurum kayıtlarıyla karşılaştırılabileceği için gelir konusunda doğruluk önemlidir.

Karşı Tarafın Ödeme Gücü Nasıl Gösterilir?

Eşinizin gelirini bilmiyorsanız veya belgeleri elinizde değilse bunu dilekçede açıkça yazın ve mahkemeden ilgili kurumlara yazı yazılmasını isteyin. Bildiğiniz bilgileri somut olarak verin:

• Çalıştığı işyeri, unvanı ve yaklaşık sektör bilgisi
• Daha önce paylaştığı maaş veya ek gelir bilgileri
• Üzerine kayıtlı araç ve taşınmazlar
• Yaşam tarzı: tatil, harcama düzeni, kullandığı araç
• Ortak banka hesabı hareketleri, kendi bildiğiniz hesaplardan para çıkışları

Boşanma davasında geliri saklayan eş ve memur eşin gelir durumu araştırması yazılarında bu konunun alt başlıklarını bulabilirsiniz. Kayıt dışı kazanç iddiasında kanıt toplamak daha zordur; tanık, harcama düzeni ve işyeri bilgileri gibi dolaylı göstergeler mahkemeye sunulabilir. Bu göstergelerin ne ölçüde ikna edici olacağı hâkimin takdirine bağlıdır.

Hangi Belge Ne Zaman Verilir?

Belgeleri dava dilekçesiyle birlikte vermeniz en sağlıklı yoldur. Dilekçede tedbir nafakası talebini ayrı bir başlık altında yazın, ihtiyaç kalemlerini ve eşin bilinen gelirini sıralayın, delil olarak sunduğunuz belgelere atıf yapın. Delillerin kanunda belirtilen süreden sonra gösterilmesi ancak HMK m. 145’teki koşullara bağlıdır; bu yüzden belgeleri baştan sunmak en güvenli yoldur ve geçici önlemin ilk aşamada daha sağlıklı belirlenmesine de katkı sağlar.

Karşı taraf ise cevap dilekçesinde kendi gelir ve giderini sunar. İki tarafın belgeleri çeliştiğinde hâkim ek kayıt isteyebilir. Belgelerin aslını veya onaylı örneğini saklayın; mahkeme tarafından istenirse hemen sunabilmeniz gerekir.

İhtiyaç Tablosu Nasıl Kurulur?

Giderlerinizi tek tek saymak yerine kalemlere ayırın. Örneğin barınma, beslenme, ulaşım, sağlık, eğitim ve diğer olmak üzere altı başlık açın; her başlığın karşısına aylık ortalama tutarı ve dayanak belgeyi yazın. Aylık değişen kalemler için son üç ya da altı ayın ortalamasını almak, tek bir aya bakmaktan daha sağlıklıdır. Yılda bir ödenen giderleri (okul taksidi, sigorta, bakım) on ikiye bölerek aylığa yansıtabilirsiniz.

Tabloda eşinizle birlikte yaşarken ödediğiniz ve şimdi sizin ödemek zorunda kaldığınız giderleri ayırın. Evliliğin sürdüğü dönemde kira eşinizin hesabından ödenmiş olabilir; ayrılık sonrası bu gider size geçmişse, bunu geçiş tarihiyle birlikte belirtin. Aynı şekilde çocuğun giderlerinin kim tarafından karşılandığını da ayrı bir satırda gösterin. Medeni Kanun’un 330. maddesi çocuk nafakasının ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçlerine göre belirleneceğini söylediği için, çocuk giderlerini ebeveynlerin payına bölerek anlatmanız mahkemeye yol gösterir.

Tablonun altına kısa bir açıklama ekleyin: Hangi giderlerin zorunlu, hangilerinin evlilikteki yaşam düzenine bağlı olduğunu yazın. Zorunlu giderlerle lüks sayılabilecek harcamaları aynı kefeye koymayın; hâkim ayrımı kendisi yapacağı için bu ayrımı sizin yapmanız güveninizi artırır.

Tanık ve Diğer Deliller

Belge her zaman bütün tabloyu göstermez. Kayıt dışı yapılan harcamalar, nakit ödemeler, aile içinde verilen yardımlar belgeye dökülemeyebilir. Bu durumda tanık beyanı devreye girer. Tanık, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda düzenlenmiş bir delildir; tanık gösteren taraf, dinletmek istediği vakıayı ve tanıkların adı, soyadı ile tebliğe elverişli adreslerini içeren listeyi mahkemeye sunar, listede gösterilmeyen kişi tanık olarak dinlenemez (HMK m. 240). Kanun belirli bir delille ispat zorunluluğu öngörmediği sürece kanunda düzenlenmemiş diğer delillere de başvurulabilir (HMK m. 192). Dilekçenizde delil olarak tanık gösteriyorsanız, tanığın neyi bildiğini (örneğin evlilik süresince kimin geçimi sağladığını, ayrılık sonrası kirayı kimin ödediğini) belirtin. Dava dilekçesinde iddia edilen her bir vakıanın hangi delille ispat edileceğinin yazılması gerekir (HMK m. 119/1-f).

Fotoğraf, mesaj yazışması ve e-posta gibi deliller de kullanılabilir; ancak bunları hukuka uygun biçimde elde etmiş olmanız gerekir. Eşinizin telefonuna izinsiz girerek aldığınız yazışmalar, dosyanıza fayda yerine zarar verebilir.

Karşı Tarafın Savunması ve Karşı Belgeler

Karşı taraf genellikle şu savunmalardan birini yapar: Geliri düşüktür, borçlu olduğu için ödeme gücü yoktur, siz çalışabilecek durumdasınızdır ya da ihtiyaç iddiaları abartılıdır. Her savunmaya belgeyle cevap verebilirsiniz. Borcu varsa borcun ne zaman ve ne için doğduğunu belgeyle göstermesi gerekir; bunu tartmak hâkimin işidir. “Çalışabilir durumda” savunmasına karşı sağlık, yaş, çocuk bakımı gibi çalışmayı kısıtlayan olguları göstermeniz gerekir.

Hâkim, karşı tarafın sunduğu belgelerle sizinkini karşılaştırır. Çelişkiler çıktığında ek belge ister ya da ilgili kurumlardan kayıt getirtir. Çelişkiyi mahkemeye açıklamak size aittir: Örneğin son aylarda geliriniz arttıysa, bunu saklamak yerine gerekçesiyle birlikte belirtmeniz daha güvenilirdir.

Miktar Sonradan Değişir mi?

Tedbir nafakası kesin bir tutar değildir. Dava boyunca gelir kaybı, işten çıkarılma, hastalık gibi yeni olgular ortaya çıkarsa, bunları mahkemeye sunarak önlemin yeniden değerlendirilmesini isteyebilirsiniz. Hâkim yeni belgeleri inceleyip miktarı korur, artırır, azaltır ya da kaldırır. Dava sırasında nafakanın artırılması veya kaldırılması konusunu tedbir nafakasının artırılması veya kaldırılması yazısında ayrıca işledik.

Varsayımsal Bir Örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Meral, yarı zamanlı çalışıyor ve bir çocukla birlikte kirada oturuyor. Eşi Ahmet ise maaşlı çalışıyor ve ek olarak ticari faaliyeti var. Meral dilekçesine kira sözleşmesini, fatura ve okul belgelerini, kendi maaş bordrosunu ve banka hesap hareketlerini ekliyor. Ahmet’in geliri hakkında ise elinde yalnızca işyeri adı ve ortak hesap hareketleri var. Dilekçede Ahmet’in gelirini bilmediğini yazıp mahkemeden ilgili kurumlara yazı yazılmasını istiyor. Hâkim iki tarafın belgelerine ve gelir araştırmasına bakarak tedbir nafakasını belirliyor. Bu örnekte miktarı tahmin etmedik; hâkimin hangi kalemleri tartacağını gösterdik.

Sık Yapılan Hatalar

Belgesiz iddia en yaygın hatadır. İkinci hata, ihtiyaç listesini abartmaktır; gerçekçi bir liste daha güvenilirdir. Üçüncü hata, kendi gelirini küçük göstermektir; mahkeme ilgili kurumlardan kayıt istediğinde çelişki ortaya çıkar. Dördüncü hata, çocuk giderlerini eşin giderleriyle karıştırmaktır; bunları ayrı gösterin. Beşinci hata, belgeleri son anda toplamaktır; aylık dekontları dava öncesinden düzenli saklamak işinizi kolaylaştırır. Altıncı hata, dilekçede talep sonucunu açık yazmamaktır. HMK m. 119/1-ğ uyarınca dava dilekçesinde açık bir talep sonucu bulunmalıdır; bu eksik için hâkim bir haftalık kesin süre verir ve süre içinde tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (HMK m. 119/2).

Kendi Dosyanız İçin Neleri Birlikte Düşünebiliriz?

Belge listesi, geliriniz, eşinizin çalışma biçimi ve çocuğun durumuna göre değişir. Hâkimin takdiri belirleyici olduğu için aynı belgelerle farklı dosyalarda farklı sonuçlar çıkabilir. Durumunuzu anlatmak için büroyu telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz; ayrıntılar iletişim sayfasında yer alıyor. Aile hukuku sayfasından genel çerçeveyi inceleyebilirsiniz. Dava sırasında nafakanın ne zaman başladığı için tedbir nafakasının başlangıç tarihi yazısına da bakın.