Emanet verilen para, araç veya malın iade edilmemesi suç mu? Güveni kötüye kullanmanın hâlleri, motorlu taşıt artırımı ve uzlaştırma.
Kısaca
- Muhafaza etmek veya belirli şekilde kullanmak üzere zilyedliği devredilen mal üzerinde amaç dışı tasarrufta bulunan veya devri inkâr eden kişi, şikâyet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır (TCK m. 155/1).
- Suçun meslek, sanat, ticaret veya hizmet ilişkisi ya da mal idaresi yetkisi gereği teslim edilen eşya hakkında işlenmesinde ceza bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezasıdır; bu hâl şikâyete bağlı değildir.
- 7571 sayılı Kanunla (Aralık 2025) suçun konusu motorlu kara, deniz veya hava taşıtı ise ceza bir kat artırılır.
- Güveni kötüye kullanma, motorlu taşıt hâli hariç uzlaştırma kapsamındadır.
- Borcun ödenmemesi veya sözleşmeye aykırılık ile emanet ilişkisinin kötüye kullanılması arasındaki ayrım dikkatle yapılmalıdır.
Bir kişiye güvenerek teslim edilen paranın, aracın, malın veya belgenin geri verilmemesi ya da amacı dışında kullanılması, hem ticari hayatta hem de kişiler arası ilişkilerde sık karşılaşılan bir sorundur. Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 155 bu davranışları güveni kötüye kullanma suçu olarak düzenler. Aralık 2025’te 7571 sayılı Kanunla motorlu taşıtlar bakımından önemli bir artırım getirilmiştir. Bu yazıda suçun unsurlarını, nitelikli hâllerini ve borç ilişkisinden farkını açıklıyoruz.
Suçun Unsurları
TCK m. 155/1’e göre güveni kötüye kullanma suçu şu unsurlardan oluşur:
- Başkasına ait mal: Suçun konusu, failin mülkiyetinde olmayan bir maldır.
- Zilyedliğin devri: Malın muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere faile teslim edilmiş olması gerekir. Mülkiyet değil, yalnızca zilyedlik devredilmiştir.
- Seçimlik hareketler:
- Mal üzerinde zilyedliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunmak (satmak, rehin vermek, harcamak, kendi adına kullanmak),
- Devir olgusunu inkâr etmek (“bana böyle bir şey verilmedi” demek).
- Yarar sağlama: Tasarrufun failin kendisinin veya başkasının yararına olması.
Cezalar
| Hâl | Ceza | Şikâyet |
|---|---|---|
| Temel hâl (m. 155/1) | 6 aydan 2 yıla kadar hapis ve adli para cezası | Şikâyete bağlı |
| Meslek, sanat, ticaret veya hizmet ilişkisi ya da mal idaresi yetkisi gereği teslim edilen eşya (m. 155/2) | 1 yıldan 7 yıla kadar hapis ve 3.000 güne kadar adli para cezası | Aranmaz |
| Suçun konusunun motorlu kara, deniz veya hava taşıtı olması (m. 155/3) | Yukarıdaki cezalar bir kat artırılır | — |
Motorlu taşıtlar için 2025 değişikliği
7571 sayılı Kanunla (RG 25.12.2025) eklenen TCK m. 155/3’e göre suçun konusunun motorlu kara, deniz veya hava taşıtı olması hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır. Bu düzenleme özellikle kiralık araçların iade edilmeyip başka illerde satılması veya parçalanması gibi olaylara karşı getirilmiştir. Aynı Kanunla bu hâl uzlaştırma kapsamından da çıkarılmıştır. Değişiklik yürürlük tarihinden sonra işlenen fiillere uygulanır.
Nitelikli Hâl: Hizmet ve Güven İlişkisi (TCK m. 155/2)
Suçun:
- Meslek ve sanat ilişkisi (ör. tamire bırakılan eşya),
- Ticaret ilişkisi (ör. satılmak üzere komisyoncuya verilen mal),
- Hizmet ilişkisi (ör. çalışanın idaresine bırakılan kasa veya araç),
- Hangi nedenden doğmuş olursa olsun başkasının mallarını idare etme yetkisi (ör. vekil, kayyım, şirket yöneticisi)
gereği teslim edilmiş eşya hakkında işlenmesi hâlinde ceza ağırlaşır ve suç şikâyete bağlı olmaktan çıkar.
Güveni Kötüye Kullanma ile Diğer Suçlar ve Hukuki Uyuşmazlıklar
| Olay | Değerlendirme |
|---|---|
| Ödünç verilen paranın geri ödenmemesi | Kural olarak borç ilişkisi; mülkiyet geçtiği için güveni kötüye kullanma değil |
| Belirli bir ödemeyi yapmak için verilen paranın başka amaçla harcanması | Güveni kötüye kullanma olabilir |
| Emanet bırakılan eşyanın satılması | Güveni kötüye kullanma |
| Kiralanan aracın iade edilmeyip satılması | Güveni kötüye kullanma (motorlu taşıt artırımı) |
| Malın baştan hileyle teslim alınması | Dolandırıcılık |
| Malın rızası dışında alınması | Hırsızlık |
| Kamu görevlisinin görevi gereği teslim aldığı malı kendi zimmetine geçirmesi | Zimmet |
Dolandırıcılık ile farkı için dolandırıcılık suçu, hırsızlık ile farkı için hırsızlık suçu yazılarımıza bakabilirsiniz.
Uzlaştırma, Şikâyet ve Etkin Pişmanlık
- Uzlaştırma: CMK m. 253/1-b-7 uyarınca güveni kötüye kullanma, üçüncü fıkra (motorlu taşıt) hariç uzlaştırma kapsamındadır. Bu nedenle m. 155/2’deki nitelikli hâl de şikâyete bağlı olmamasına rağmen uzlaştırmaya tabidir.
- Şikâyet: Yalnızca temel hâl şikâyete bağlıdır; şikâyet süresi altı aydır.
- Etkin pişmanlık: Zararın kovuşturma başlamadan önce tamamen giderilmesi cezanın üçte ikisine kadar, hükümden önce giderilmesi yarısına kadar indirim sağlar (TCK m. 168).
- Akrabalar: Eşler, üstsoy ve altsoy gibi yakın akrabalar arasında işlenmesi hâlinde TCK m. 167 uyarınca ceza verilmez veya indirilir.
Uygulamada Sık Görülen Örnekler
- Tamir için bırakılan eşya: Tamirciye bırakılan telefonun, bilgisayarın veya aracın parçalarının değiştirilip satılması ya da eşyanın iade edilmemesi meslek ve sanat ilişkisi nedeniyle nitelikli hâl kapsamında değerlendirilebilir.
- Kira ve araç kiralama: Kiralanan aracın süre bitiminde iade edilmeyip başka bir şehirde satılması veya rehin bırakılması motorlu taşıt artırımını gündeme getirir.
- Şirket çalışanları: Tahsilat yapan personelin topladığı paraları şirkete teslim etmemesi, kasadaki paranın kişisel harcamalar için kullanılması veya şirkete ait aracın izinsiz satılması hizmet ilişkisi kapsamında nitelikli hâl oluşturabilir.
- Vekâletle yapılan işlemler: Satış veya tahsilat için vekâlet verilen kişinin elde ettiği parayı vekil edene ödememesi, mal idaresi yetkisine dayalı nitelikli güveni kötüye kullanma olarak değerlendirilebilir.
- Ortaklık ilişkileri: Ortak işletmeye ait malın ortaklardan biri tarafından kişisel amaçla elden çıkarılması somut olaya göre bu suç kapsamında incelenebilir.
Mağdur İçin Pratik Öneriler
- Teslimi belgeleyin: Emanet, kira veya teslim tutanağı, mesajlar, banka dekontları.
- Amacı belgeleyin: Malın hangi amaçla ve hangi koşullarla verildiğini gösteren yazışmalar belirleyicidir.
- İade talebini yazılı yapın: İhtarname veya mesajla iade isteyin; cevapsız bırakılması veya inkâr edilmesi delil olur.
- Motorlu taşıtlarda hızlı hareket edin: Aracın satılması veya yurt dışına çıkarılması riskine karşı derhal kolluğa başvurun.
- Hukuki yolları birlikte değerlendirin: İstirdat davası, icra takibi ve ceza şikâyeti birbirini tamamlayabilir.
Savunmada Önemli Noktalar
- Taraflar arasındaki ilişkinin gerçekten emanet mi yoksa borç veya satış ilişkisi mi olduğu,
- Malın iade edilmemesinin haklı bir sebebe (hapis hakkı, karşı alacak) dayanıp dayanmadığı,
- Tasarrufun kasıtlı olup olmadığı,
- Hizmet ilişkisinin nitelikli hâl şartlarını karşılayıp karşılamadığı,
- Zararın giderilmesi ve uzlaştırma imkânları.
Örnek Olay
Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:
Bir oto galeri sahibi, müşterisinin satılması için bıraktığı aracı satar ancak satış bedelini müşterisine ödemez ve aracın kendisine hiç bırakılmadığını iddia eder. Araç ticaret ilişkisi gereği teslim edildiğinden fiil TCK m. 155/2 kapsamında değerlendirilir ve bir yıldan yedi yıla kadar hapis cezası öngörülür. Olay 25.12.2025’ten sonra gerçekleştiği ve suçun konusu motorlu kara taşıtı olduğu için ceza ayrıca bir kat artırılır. Motorlu taşıt hâli uzlaştırma kapsamı dışında olduğundan dosya uzlaştırma bürosuna gönderilmez; ancak galeri sahibi satış bedelini kovuşturma başlamadan öderse etkin pişmanlık indirimi gündeme gelir.
Sonuç
Güveni kötüye kullanma suçu, emanet ve güven ilişkilerinin kötüye kullanılmasını cezalandırır. Hizmet ve ticaret ilişkisinde ceza ağırlaşır; 2025’ten itibaren motorlu taşıtlar bakımından ceza bir kat artırılmış ve bu hâl uzlaştırma dışında bırakılmıştır. Borç ilişkisiyle ayrımın doğru yapılması hem mağdur hem şüpheli açısından belirleyicidir. Ceza hukuku alanında güveni kötüye kullanma dosyalarında şikâyet, uzlaştırma ve savunma süreçleri için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kiraladığım aracı geri vermeyen kişi hangi suçu işler?
Belirli bir şekilde kullanılmak üzere teslim edilen aracın iade edilmemesi, satılması veya rehin verilmesi güveni kötüye kullanma suçunu oluşturabilir. 7571 sayılı Kanunla 25.12.2025’ten itibaren suçun konusunun motorlu taşıt olması hâlinde ceza bir kat artırılmaktadır. Bu hâl uzlaştırma kapsamı dışında bırakılmıştır.
Borç verdiğim parayı geri alamıyorum, güveni kötüye kullanma olur mu?
Genellikle hayır. Ödünç verilen paranın mülkiyeti karşı tarafa geçer ve geri ödenmemesi bir borç ilişkisi sorunudur. Güveni kötüye kullanma için malın mülkiyeti değil, yalnızca zilyedliğinin belirli bir amaçla devredilmiş olması gerekir; örneğin belirli bir ödemeyi yapması için verilen paranın başka amaçla harcanması bu suç kapsamında değerlendirilebilir.
Çalışanın şirket parasını kendi hesabına aktarması hangi suçtur?
Hizmet ilişkisi gereği kendisine teslim edilen veya idaresine bırakılan malı amaç dışı kullanan çalışanın eylemi, TCK m. 155/2’deki nitelikli güveni kötüye kullanma suçunu oluşturabilir. Bu hâl şikâyete bağlı değildir ve ceza bir yıldan yedi yıla kadar hapistir. Somut olaya göre hırsızlık veya bilişim suçlarıyla ayrımın yapılması gerekir.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 155 (güveni kötüye kullanma; 7571 sayılı Kanunla eklenen 3. fıkra)
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 167-168 (akrabalar arası ve etkin pişmanlık)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253/1-b-7 (uzlaştırma kapsamı)
- 7571 sayılı Kanun, Resmî Gazete 25.12.2025
Ceza Hukuku konusunda destek mi gerekiyor?
Durumunuzu anlatın, size en geç 24 saat içinde dönüş yapalım. Görüşme büroda veya online yapılabilir; paylaştığınız bilgiler gizli tutulur.