Hayat Sigortasında Beş Yıl Geçtikten Sonra Sigortacı Poliçeden Cayabilir mi? (TTK 1498-1499)

Uzun süreli hayat ve sağlık sigortalarında sigortacının, yıllar sonra sağlık beyanındaki bir eksikliği gerekçe göstererek ödemeyi reddetmesi ciddi mağduriyetler doğurabilir. Sigortalı yıllarca prim ödemiş, sözleşme çoğu zaman sigortacının denetiminden geçmiştir. Türk Ticaret Kanunu bu nedenle beyan ihlali nedeniyle cayma hakkına zaman sınırı koyar. Bu yazıda beş yıllık sınırı, kasıt istisnasını ve prim farkı mekanizmasını anlatıyoruz.

Beyan İhlalinin Genel Sonuçları

Sigorta ettiren, sözleşmenin yapılması sırasında bildiği veya bilmesi gereken tüm önemli hususları sigortacıya bildirmekle yükümlüdür (TTK m. 1435). Önemli bir husus bildirilmemişse sigortacı belirli süre içinde sözleşmeden cayabilir veya prim farkı isteyebilir (m. 1439). Rizikonun gerçekleşmesinden sonra ihlal tespit edilirse ihmal derecesine göre tazminattan indirim yapılır; kast halinde ihlalle riziko arasında bağlantı varsa ödeme borcu ortadan kalkar. Ancak can sigortalarında bu genel hükümlere beş yıllık bir sınır getirilmiştir.

Beş Yıllık Sınır

TTK m. 1498/1’e göre sigortacı, yenilemeler de dahil olmak üzere, sözleşmenin yapılmasından itibaren beş yıl geçmişse, sigorta ettirenin sözleşmenin yapılması sırasında beyan yükümlülüğünü ihlal etmiş olması nedeniyle sözleşmeden cayamaz, sadece prim farkı isteyebilir; meğerki beyan yükümlülüğü kasıtlı bir şekilde ihlal edilmiş olsun. Bu hüküm, uzun süredir devam eden sözleşmelerde sigortalının güvenini korur. Sigortacı beş yıl boyunca yeterli inceleme imkânına sahip olduğundan, sonradan ortaya çıkan eksikliklere dayanarak sözleşmeyi bozması engellenir.

Prim Farkı Mekanizması

Sigortacı beş yıl sonra ancak prim farkı isteyebilir. Sigorta ettiren prim farkını ödemeyi kabul etmezse sigortacı, riziko gerçekleştiğinde ödenen primle ödenmesi gereken prim arasındaki orana göre sigorta bedelini öder (m. 1498/1). Yani sigortacı ödemeyi tümden reddetmez; yalnızca oransal ödeme yapar. Örneğin gerçek riske göre yüz lira prim gerekirken seksen lira ödenmişse, sigorta bedeli yüzde seksen oranında ödenir. Bu çözüm, sigortacının zararını dengeler ve sigortalının haklarını korur.

Teknik Sınırların Dışında Kalma

Riziko artışı beyan yükümlülüğünün ihlali nedeniyle sigortacının teknik esaslarına göre saptanan sınırlarının dışında kalmışsa, sigortacı sözleşmeden cayabilir (m. 1498/1). Yani sigortacının hiç kabul etmeyeceği bir riskin gizlenmesi halinde beş yıl geçmiş olsa dahi cayma imkânı vardır. Bu istisna dar yorumlanmalı ve sigortacı teknik esasları poliçe veya kurumsal kayıtlarla ispatlamalıdır. Aksi halde beş yıllık koruma anlamını yitirir.

Kasıt İstisnası

Beyan yükümlülüğü kasıtlı bir şekilde ihlal edilmişse beş yıl geçmiş olsa dahi sigortacı cayabilir. Kastın ispatı sigortacıya düşer ve bilerek yanlış bilgi verme iradesini gerektirir. Dikkatsizlik, unutma veya bilgi eksikliği kast sayılmaz. Örneğin bilinen ağır bir hastalığın bilinçli olarak saklanması kast örneği olabilir. Kastın varlığı somut delillerle gösterilmelidir: tıbbi kayıtlar, önceki başvurular ve sigortalının bilgisini gösteren belgeler.

Sözleşme Süresi İçinde Rizikonun Artması

TTK m. 1499’a göre sigortacı, rizikonun artmasından itibaren, yenilemeler de dahil olmak üzere beş yıl geçmişse, sigorta ettirenin beyan yükümlülüğünün ihlal edilmiş olması nedeniyle sözleşmeyi feshedemez; sadece prim farkı isteyebilir; meğerki ihlal kasıtlı olsun. Prim farkı kabul edilmezse sigortacı ödenen primle ödenmesi gereken prim arasındaki orana göre sigorta bedelini öder. Beyan ihlali nedeniyle riziko artışı teknik esaslara göre tespit edilen sınırlar dışında kalıyorsa sigortacı sözleşmeyi feshedebilir. Bu hüküm sözleşme sırasında ortaya çıkan sağlık değişikliklerine ilişkindir.

Yenileme ve Süre Hesabı

Yenilenen sözleşmelerde beş yıllık süre ilk sözleşmenin yapıldığı tarihten başlar. Yani her yenilemede süre sıfırlanmaz; kişi yıllar içindeki sürekliliğin korumasından yararlanır. Poliçenin yeni bir sözleşme olarak düzenlendiği ve gerçekten yeni bir risk değerlendirmesi yapıldığı durumlarda tartışma çıkabilir; poliçe geçmişi ve devamlılık belgeleri bu noktada önem kazanır. Sigorta şirketinin sistemindeki ilk tarih ile poliçe numaraları saklanmalıdır.

Emredici Nitelik

TTK m. 1520/3’e göre m. 1497 ilâ 1503 hükümleri sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar aleyhine değiştirilemez; değiştirilirse kanun hükümleri uygulanır. Poliçede “beyan ihlali halinde her zaman cayma hakkı saklıdır” şeklinde bir hüküm bulunsa dahi, beş yıllık sınır uygulanır. Sigortalı ve lehtarlar bu korumayı ileri sürebilir. Sağlık sigortalarında da ilgili hükümler kıyasen uygulanabilir; ancak somut sözleşmenin niteliğine göre değerlendirme gerekir.

Sağlık Sigortasında Uygulama

Sağlık sigortası hakkında hayat sigortası hükümleri belirli istisnalarla uygulanır (m. 1519). Uzun süredir sürdürülen sağlık poliçelerinde mevcut hastalık beyanı tartışmalarında beş yıllık sınır önem taşıyabilir. Ancak gerçek zararları karşılayan sağlık sigortalarında zarar sigortası hükümleri de uygulanabildiğinden, poliçe türüne göre hangi kuralların geçerli olduğu incelenmelidir. Ayrıntı için sağlık sigortasında mevcut hastalık beyan yükümlülüğü yazımıza bakabilirsiniz.

Delil ve İzlenecek Yol

Uyuşmazlıkta poliçenin ilk düzenleme tarihi, yenileme kayıtları, sağlık beyan formu, sigortacının cayma veya ret yazısı ve tıbbi belgeler önemlidir. Lehtar, beş yıllık süre dolduğunu ve kasıt bulunmadığını belgeleriyle savunmalıdır. Sonuç alınamazsa tahkim veya mahkeme yolu açıktır. Kastın ispatı sigortacıya ait olduğundan, sigortacının dayandığı belgeler ayrıca incelenmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Poliçenin ilk düzenleme tarihini belgelememek,
• Yenilemede süre yeniden başladığını sanmak,
• Prim farkı teklifini süresinde cevaplamamak,
• Sağlık kayıtlarını saklamamak,
• Kasıt iddiasına karşı savunma belgelerini hazırlamamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir kişi yedi yıl önce yaptırdığı hayat sigortasında bilmeden bir sağlık öyküsünü eksik bildirmiştir. Vefatı sonrası sigortacı beyan ihlalini ileri sürerek ödemeyi reddeder. Lehtar, beş yıllık sürenin geçtiğini ve kasıt bulunmadığını belgeler; sigortacı yalnızca prim farkına göre oransal ödeme yapmak zorunda kalır. Sigortacı kastı ispat edemediği için ödeme tümden reddedilemez.

Sonuç

Hayat sigortasında sözleşmeden beş yıl geçtikten sonra sigortacı, beyan ihlali nedeniyle cayamaz; yalnızca prim farkı isteyebilir. Kasıt ve teknik sınırların dışında kalma halleri bu korumanın istisnasıdır. Ödemenin reddi halinde belgeleri toplamak ve süreleri kontrol etmek gerekir. Hayat sigortası uyuşmazlıkları için sigorta hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.