İcra Takibinde Faiz Türleri ve Hesabı Nasıl Yapılır?

İcra takibine konu edilen alacaklarda çoğu zaman yalnızca ana para değil, buna eklenen faiz de talep edilir. Ancak faiz kavramı tek bir oran veya kural anlamına gelmez; alacağın niteliğine göre farklı faiz türleri devreye girebilir. Bu yazıda icra takibinde karşılaşılan faiz türlerini, hangi durumda hangi faizin uygulandığını ve hesaplamada dikkat edilmesi gereken noktaları genel çerçevede ele alıyoruz.

Faiz Kavramına Genel Bakış

Faiz, bir para alacağının belirli bir süre kullanılmasının veya zamanında ödenmemesinin karşılığı olarak talep edilen ek bir tutardır. İcra takibi açısından faiz, takip talebinde ana para ile birlikte gösterilir ve ödeme emrinde borçluya bildirilir. Takip talebinin içeriğine ilişkin genel çerçeve için ilamsız icra takibi nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Yasal Faiz

Yasal faiz, taraflar arasında bir sözleşme veya anlaşma bulunmadığında ya da sözleşmede faiz oranı belirlenmediğinde uygulanan, kanunla veya kanunun yetkilendirdiği kurumlarca belirlenen orandır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.88 uyarınca faiz ödeme borcunda uygulanacak yıllık oran, sözleşmede kararlaştırılmamışsa kanuni düzenlemeler çerçevesinde tespit edilir. Bu oranlar zaman içinde değişebildiğinden, takip talebi hazırlanırken güncel kanuni orana bakılması önemlidir; sabit bir yüzde iddia etmek yerine “kanuni faiz oranı” ifadesiyle talepte bulunulması daha güvenlidir.

Sözleşme Faizi

Taraflar, aralarındaki sözleşmede belirli bir faiz oranı kararlaştırabilir. Bu oran, kanunun öngördüğü üst sınırları aşmamak kaydıyla geçerlidir. İcra takibinde alacaklı, sözleşmeye dayanarak bu oranı talep edebilir; ancak sözleşme faizinin varlığı ve miktarı, ödeme emrine itiraz hâlinde icra mahkemesi veya genel mahkeme önünde ispat konusu olabilir. Sözleşme faizi genellikle kredi sözleşmeleri, ticari sözleşmeler ve kira sözleşmelerinde karşımıza çıkar.

Temerrüt Faizi

Borçlunun borcunu zamanında ifa etmemesi hâlinde, alacaklı temerrüt faizi talep edebilir. Temerrüt faizi, borcun ifasındaki gecikmenin bir yaptırımı niteliğindedir ve genel olarak yasal faizden farklı, kural olarak daha yüksek bir orana tabi tutulabilir.

Faiz Türlerinin Karşılaştırılması

Faiz Hesabında Dikkat Edilecek Noktalar

• Faizin işlemeye başladığı tarih (vade tarihi, temerrüt tarihi veya sözleşmede belirtilen tarih) doğru tespit edilmelidir.
• Faiz oranı, hesaplamanın yapıldığı döneme göre değişmiş olabilir; dönemsel oran değişiklikleri dikkate alınmalıdır.
• Takip talebinde faizin dayanağı (kanuni mi, sözleşmesel mi) açıkça belirtilmelidir.
• Anapara üzerinden mi, yoksa işlemiş faiz üzerinden bileşik faiz mi talep edildiği net olmalıdır; bileşik faiz uygulaması sınırlı hâllerde ve kanunun izin verdiği ölçüde mümkündür.

Faize İtiraz

Borçlu, ödeme emrine karşı süresinde itiraz ederek yalnızca ana borca değil, talep edilen faiz türüne ve oranına da itiraz edebilir. İtirazın kaldırılması veya itirazın iptali davası aşamasında, faiz hesabının doğruluğu mahkeme veya icra mahkemesi tarafından incelenir; gerekirse bilirkişi incelemesi yapılır.

Kambiyo Senetlerinde Faiz

Bono, çek ve poliçe gibi kambiyo senetlerine dayalı alacaklarda da faiz talep edilebilir. Bu senetlerin niteliği gereği, senette bir faiz oranı gösterilmişse bu oran, gösterilmemişse kanuni faiz oranı esas alınır. Kambiyo senetlerinde faiz talebinin sınırları, senedin türüne ve düzenlenme tarihine göre değişebileceğinden, somut senedin incelenmesi gerekir.

İşlemiş Faizin Takip Talebindeki Yeri

Takip talebinde işlemiş faiz, ana paradan ayrı bir kalem olarak gösterilir. Bu ayrım, borçlunun ödeme emrine itiraz ederken hangi kaleme itiraz ettiğini netleştirmesi açısından önemlidir. Bazı durumlarda borçlu yalnızca faiz hesabına itiraz edip ana parayı kabul edebilir; bu tür kısmi itirazlar icra mahkemesince ayrı ayrı değerlendirilir. Faiz kaleminin ayrı gösterilmemesi, hem icra dairesinin işlemlerini hem de olası bir itirazın sağlıklı incelenmesini zorlaştırabilir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz.

Bir alacaklı, kira sözleşmesinde kararlaştırılan faiz oranını esas alarak icra takibi başlatmış, ancak borçlu ödeme emrine itiraz ederek sözleşmedeki faiz maddesinin geçersiz olduğunu ileri sürmüştür. İcra mahkemesi, sözleşmenin ilgili hükmünü incelemiş ve sözleşme faizinin kanuni üst sınırı aşmadığını tespit ederek itirazın bu kısmını reddetmiştir. Bu süreç, faiz talebinin dayanağının takip talebinde net biçimde gösterilmesinin önemini ortaya koymaktadır.

Sık Yapılan Hatalar

• Faiz oranını güncel mevzuata bakmadan sabit bir yüzde olarak takip talebine yazmak,
• Faizin hangi tarihten itibaren işlediğini belirtmemek,
• Sözleşme faizi ile temerrüt faizini karıştırmak,
• Kanuni üst sınırı aşan bir faiz oranını sözleşmeye dayandırarak talep etmek,
• Faiz hesabında dönemsel oran değişikliklerini gözardı etmek.

Pratik Öneriler

• Takip talebi hazırlanmadan önce alacağın dayanağına göre hangi faiz türünün uygulanacağı netleştirilmelidir.
• Faiz oranı belirsizse “kanuni faiz oranı üzerinden” ifadesi kullanılarak talepte bulunulması, oranların değişmesi hâlinde sorun yaşanmasını önler.
• Sözleşmeye dayalı faiz taleplerinde sözleşmenin ilgili hükmünün takip talebine eklenmesi ispat açısından faydalıdır.
• Faiz hesaplama konusunda tereddüt varsa bilirkişi görüşü alınması önerilir.

Yabancı Para Alacaklarında Faiz

Alacağın yabancı para cinsinden olduğu durumlarda faiz hesabı ayrı bir dikkat gerektirir. Böyle bir alacakta hem faizin hangi para birimi üzerinden hesaplanacağı hem de kur farkının nasıl dikkate alınacağı netleştirilmelidir. Uygulamada alacaklı, yabancı para alacağını Türk lirasına çevirerek mi yoksa aslı üzerinden mi takip edeceğini seçebilir; bu tercih, faiz hesabının hangi esasa göre yapılacağını da etkiler. Yabancı para alacaklarında faiz talebi hazırlanırken bu ayrımın takip talebinde açıkça belirtilmesi, olası bir itirazın önüne geçilmesine yardımcı olur.

Bilirkişi İncelemesinin Rolü

Faiz hesabına ilişkin uyuşmazlıkların çoğu, hesabın karmaşıklığı nedeniyle bilirkişi incelemesini gerektirir. Özellikle uzun süredir devam eden bir alacakta, dönemsel oran değişiklikleri, kısmi ödemelerin mahsup sırası ve faiz türünün değişip değişmediği gibi unsurlar birlikte değerlendirilmesi gereken teknik konulardır. Bu nedenle hem alacaklı hem borçlu, faiz hesabına ilişkin bir uyuşmazlıkta bilirkişi raporunun ayrıntılı ve gerekçeli olmasını talep etmelidir.

Sonuç

İcra takibinde faiz, tek bir kalem gibi görünse de aslında yasal faiz, sözleşme faizi ve temerrüt faizi gibi farklı hukuki temellere dayanabilir. Doğru faiz türünün seçilmesi ve güncel oranların esas alınması, takibin hem hızlı hem de hatasız ilerlemesi için önemlidir. Alacağınıza uygulanacak faiz türünün belirlenmesi ve icra takibinin doğru şekilde yürütülmesi için icra ve iflas hukuku kapsamında bizimle iletişime geçebilirsiniz.