Mirasta Hâkim Tarafından Payın Resen Yönetilmesi

Bir mirasçının kim olduğu netleşmediğinde, mirasçılardan biri uzun süredir kayıp olduğunda veya mirasçıların tamamı bilinmediğinde tereke, kimsenin fiilen yönetemediği bir boşlukta kalabilir. Kanun bu boşluğu doldurmak için sulh hâkimine terekeyi veya belirli bir payı resen yönetime alma yetkisi tanır. Bu yazıda bu resmî yönetim mekanizmasının koşullarını ve işleyişini ele alıyoruz.

Koruma Önlemleri Genel Çerçevesi

TMK m. 589’a göre mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya re’sen, tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli bütün önlemleri alır. Bu önlemler arasında terekedeki mal ve hakların yazımı, terekenin mühürlenmesi, terekenin resmen yönetilmesi ve vasiyetnamelerin açılması sayılır. Resen yönetim, bu koruma önlemlerinin en kapsamlı ve en sık başvurulanlarından biridir.

Terekenin Resen Yönetilmesini Gerektiren Hâller

TMK m. 592’ye göre sulh hâkimi, aşağıdaki hâllerde re’sen mirasın resmen yönetilmesine karar verir:

1. Mirasçılardan birinin uzun süreden beri bulunamaması ve temsilci de bırakmaması hâlinde, menfaati gerektiriyorsa,
2. Mirasta hak sahibi olduğunu ileri sürenlerden hiçbiri mirasçılık sıfatını yeterince ispatlayamazsa veya bir mirasçı bulunup bulunmadığı şüpheli olursa,
3. Mirasçıların tamamı bilinmiyorsa,
4. Kanunda özel olarak öngörülen diğer hâllerde.

Bu hâllerin ortak noktası, terekenin fiilen kimin uhdesinde olacağının belirsiz kalmasıdır. Hâkim bu belirsizliği gidermek üzere devreye girer ve terekenin (veya tartışmalı payın) bir yönetici eliyle idare edilmesini sağlar.

Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisi Öncelikli

TMK m. 592/2’ye göre mirasbırakan, terekenin tamamı üzerinde yetkili olmak üzere bir vasiyeti yerine getirme görevlisi atamışsa, önemli bir engel bulunmadıkça terekenin yönetimi ona verilir. Benzer şekilde, mirasbırakan velayet veya vesayet altında idiyse, bir sakınca olmadıkça terekenin yönetimiyle veli veya vasi görevlendirilir. Bu düzenleme, mirasbırakanın önceden belirlediği güven ilişkisinin, resen yönetime geçilse dahi mümkün olduğunca korunmasını amaçlar.

Resmî Yöneticinin Görev ve Yetkileri

TMK m. 593, resmî yöneticinin (sulh hâkiminin bizzat üstlendiği veya görevlendirdiği kişinin) yükümlülüklerini ayrıntılı biçimde sayar. Yönetici, iyi bir yönetici gibi özenle hareket etmek ve özellikle şu işleri yerine getirmekle yükümlüdür:

• Henüz yapılmamışsa terekenin yazımı,
• Gereken koruma önlemlerinin alınması,
• Mirasçıların menfaatine veya iyi yönetimin gereğine uygunsa terekedeki malların satılması,
• Mirasbırakanın alacaklarının tahsili ve borçlarının ödenmesi,
• Mirasçıların yasal haklarını zedelemeyen vasiyetlerin, sulh hâkiminin izni ve asliye hâkiminin onayıyla yerine getirilmesi,
• Terekeye ait paraların güvenceli bir bankaya yatırılması veya Devlet tahviline dönüştürülmesi,
• Terekede bir ticarethane veya işletme varsa, bunun sürdürülmesi ya da yarar yoksa tasfiyesi.

Yönetici, bu kapsamda miras ortaklığının temsilcisi sıfatını taşır; ortaklık aleyhine açılan davalarda ve icra takiplerinde ortaklığı temsil eder, gerektiğinde dava açmaya, sulh olmaya ve tahkime dahi yetkilidir.

Mirasçıların Tamamının Bilinmemesi Hâli

TMK m. 594’e göre mirasbırakanın mirasçısı bulunup bulunmadığı veya mirasçıların tamamı bilinmiyorsa, sulh hâkimi uygun araçlarla ve bir ay ara ile iki kez ilan yaparak hak sahiplerini son ilandan itibaren en geç bir yıl içinde mirasçılık sıfatlarını bildirmeye çağırır. Bu süre içinde kimse başvurmaz ve hâkim de hiçbir mirasçı tespit edemezse, miras sebebiyle istihkak davası açma hakkı saklı kalmak kaydıyla, miras Devlete geçer. Bu bekleme süresi boyunca tereke, resmî yönetim altında tutularak değer kaybının önüne geçilir.

Vesayet Hükümlerinin Kıyasen Uygulanması

TMK m. 593/son fıkraya göre terekenin resmen yönetilmesinde, sulh hâkimi ile yöneticinin işlemleri bakımından, niteliklerine uygun düştüğü ölçüde vesayete ilişkin hükümler uygulanır. Bu, resmî yöneticinin de tıpkı bir vasi gibi belirli önemli işlemler için (örneğin taşınmaz satışı) ilgili denetim mercilerinin iznine tabi olabileceği anlamına gelir.

Resmî Yönetimin Süresi ve Sona Ermesi

Resmî yönetim, kural olarak resmen yönetme sebebinin ortadan kalkmasına veya paylaştırmaya kadar devam eder (TMK m. 593). Örneğin kayıp mirasçı ortaya çıkarsa, mirasçılık sıfatı tartışmalı olan kişi hakkında kesin karar verilirse ya da tüm mirasçılar tespit edilip paylaşma aşamasına geçilirse, resmî yönetim son bulur ve tereke normal yollarla paylaştırılır.

Yöneticinin Ücreti

Sulh hâkimi, terekeyi yönetmekle görevlendirilen kimseye, istemi hâlinde terekeden karşılanmak üzere uygun bir ücret ödenmesine karar verebilir (TMK m. 592/son). Bu, özellikle üçüncü kişi bir profesyonelin (avukat, mali müşavir) yönetici olarak görevlendirildiği dosyalarda önemli bir usul güvencesidir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Bir mirasbırakanın vefatından sonra, yurt dışında yaşadığı bilinen ancak yıllardır kendisinden haber alınamayan bir çocuğunun mirasçı olup olmayacağı netleşmemiştir. Diğer mirasçıların başvurusu üzerine sulh hâkimi, bu payın ve terekenin genelinin resmen yönetilmesine karar vermiş; atadığı yönetici terekedeki kira gelirlerini toplayıp giderleri karşılayarak durum netleşene kadar terekeyi korumuştur.

Resen Yönetim İle İlgili Giderler

TMK m. 589/4’e göre koruma önlemleriyle ilgili giderler, ileride terekeden alınmak üzere, önlemi talep eden kişi tarafından; önleme hâkimin kendiliğinden karar verdiği hâllerde ise Devlet tarafından karşılanır. Bu düzenleme, koruma önlemlerinin uygulanmasının önündeki mali engelleri kaldırmayı amaçlar.

Sürecin Sonlandırılması

Resen yönetim, belirsizliğin ortadan kalkması (mirasçının bulunması, sağ olduğunun ispatı veya gaiplik kararının kesinleşmesi) ile sona erer. Bu aşamadan sonra yönetilen pay, hak sahibine veya onun yerine geçen mirasçılara zilyetlik kurallarına göre teslim edilir; yönetim süresince yapılan harcamalar ve elde edilen gelirler de hesaplaşmaya dahil edilir.

Sonuç

Mirasta hâkim tarafından payın resen yönetilmesi, mirasçılık sıfatının belirsiz olduğu veya bir mirasçının fiilen temsilsiz kaldığı durumlarda terekenin değer kaybetmesini önleyen etkili bir koruma mekanizmasıdır. Bu sürecin doğru işletilmesi, hem belirsizlik ortadan kalktığında adil bir paylaşımın önünü açar hem de üçüncü kişilerle yapılan işlemlerde hukuki güvenliği sağlar. Miras hukuku hizmetlerimiz için miras hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.