Reasürans Nedir? Sigorta Ettiren Sigortacının Reasürörüne Doğrudan Dava Açabilir mi? (TTK 1402-1403)

Bir sigorta şirketi büyük bir hasarla karşılaşırsa, örneğin bir fabrikanın tamamen yanması veya büyük bir deprem sonrası binlerce poliçenin hasar ödemesi gerektiğinde, şirketin kendi sermayesi yetmeyebilir. Bu riski dağıtmak için sigorta şirketleri kendi üstlendikleri riskleri başka şirketlere devreder. Bu yönteme reasürans denir. Sigorta ettirenler çoğu zaman bu yapıdan habersizdir ve hasar anında hangi şirketten ödeme isteyeceklerini merak eder. Bu yazıda reasüransın ne olduğunu, sigorta ettirenin hakkına etkisini ve karşılıklı sigorta kavramını anlatıyoruz.

Sigorta Sözleşmesinin Temel Yapısı

TTK m. 1401/1’e göre sigorta sözleşmesi, sigortacının bir prim karşılığında, kişinin para ile ölçülebilir bir menfaatini zarara uğratan tehlikenin, rizikonun, meydana gelmesi halinde bunu tazmin etmeyi ya da bir veya birkaç kişinin hayat süreleri sebebiyle veya hayatlarında gerçekleşen bazı olaylar dolayısıyla bir para ödemeyi veya diğer edimlerde bulunmayı yükümlendiği sözleşmedir. Bu sözleşmenin tarafları sigortacı ve sigorta ettirendir. Sigortacı ayrıca kanuna göre ruhsatlı olmalıdır; ruhsatsız şirketle ve bunu bilerek yapılan sözleşmeler hakkında Türk Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri uygulanır.

Reasüransın Tanımı

TTK m. 1403/1’e göre sigortacı, sigorta ettiği menfaati, dilediği şartlarla, tekrar sigorta ettirebilir. Bu işleme reasürans veya yeniden sigorta denir. Sigortacı, üstlendiği riskin belirli bir kısmını veya tamamını başka bir sigortacıya, yani reasürörüne devreder. Reasürans, sigortacıların büyük riskleri taşıyabilmelerini ve mali dengelerini korumalarını sağlar. Sigorta ettiren açısından reasürans, sözleşmenin dışında kalan bir iç ilişkidir.

Sigorta Ettirene Karşı Sorumluluğun Devamı

Reasürans, sigortacının sigorta ettirene karşı borç ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz (m. 1403/2). Yani sigortacı, hasar meydana geldiğinde ödemeyi reasürörden alıp almadığına bakmaksızın sigorta ettirene karşı sorumludur. Reasürörün ödeme yapmaması veya geciktirmesi, sigorta ettirenin hakkını etkilemez. Bu düzenleme, sigorta ettirenin karmaşık reasürans ilişkilerinden zarar görmesini önler. Sigortacı, reasürörle arasındaki uyuşmazlığı sigorta ettirene yansıtamaz.

Doğrudan Dava Yasağı

Reasürans, sigorta ettirene tekrar sigorta yapana karşı doğrudan dava açmak ve istemde bulunma haklarını vermez (m. 1403/2). Sigorta ettiren, reasürörle sözleşme ilişkisi içinde olmadığından ondan doğrudan ödeme isteyemez. Hasar halinde muhatap yalnızca poliçeyi düzenleyen sigortacıdır. Bu, tarafların hukuki ilişkilerinin netliğini korur ve sigorta ettirenin doğru muhataba başvurmasını sağlar.

Reasüransın Pratik Sonuçları

Sigorta ettiren açısından reasürans, poliçe şartlarını, prim tutarını ve hasar sürecini doğrudan değiştirmez. Ancak büyük riskli sigortalarda, sigortacının reasüröre bildirim yapması veya reasürörün ekspertiz talep etmesi hasar sürecini uzatabilir. Bu tür gecikmeler sigortacının sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; kırkbeş günlük muacceliyet süresi ve temerrüt faizi hükümleri sigortacı aleyhine uygulanmaya devam eder (m. 1427). Sigortalı bu gecikmelere karşı yazılı itiraz edebilir ve avans talep edebilir.

Sigortacının Mali Bünyesi ve Reasürans

İyi bir reasürans programı, sigortacının mali bünyesini güçlendirir ve iflas riskini azaltır. Sigortacının iflasında ise sigorta sözleşmesi sona erer; ödenmeyen tazminatlar önce teminatlardan, sonra iflas masasından karşılanır (m. 1418). Reasürans alacakları sigortacının bilançosunda yer alır ve iflas masasının bir kalemi olabilir; ancak sigorta ettirenin reasürörden doğrudan hakkı yoktur. Bu konuda sigorta şirketinin mali bünye zaafiyetinde sigortalının hakları yazımıza göz atabilirsiniz.

Karşılıklı Sigorta

TTK m. 1402/1’e göre birden çok kişinin birleşerek, içlerinden herhangi birinin belli bir rizikonun gerçekleşmesi durumunda doğacak zararlarını tazmin etmeyi borçlanmaları karşılıklı sigortadır. Karşılıklı sigorta faaliyeti ancak kooperatif şirket şeklinde yürütülebilir. Bu yapıda sigorta ettirenler aynı zamanda şirketin ortaklarıdır; riskler ortak olarak paylaşılır. Tarım, hayvancılık ve belirli meslek grupları için kurulan karşılıklı sigorta kooperatifleri buna örnektir. Kooperatiflere özgü hükümler uygulanır.

Ruhsatsız Sigortacı Sorunu

Ruhsatsız bir şirket ile onun bu durumunu bilerek yapılan sigorta sözleşmeleri hakkında Türk Borçlar Kanunu’nun 604 ve 605. maddeleri uygulanır (TTK m. 1401/2); Türkiye’de yerleşik olmayan sigorta şirketleriyle kurulan sözleşmelerde bu hüküm uygulanmaz. Sigorta yaptırırken şirketin ruhsatlı olduğunu düzenleyici kurumun listelerinden kontrol etmek önemlidir. Ruhsatsız şirketten alınan poliçeler, teminat ve güvence bakımından ciddi riskler taşır.

Yeni Bir Sigortacıya Başvururken Dikkat

Sigorta yaptıracak kişi, şirketin ruhsatını, finansal gücünü ve şikâyet geçmişini araştırmalıdır. Poliçe teklifi alırken şirketin reasürans yapısı hakkında bilgi istemek gerekli olmayabilir; ancak büyük bedelli ve özel riskli sigortalarda şirketin risk taşıma kapasitesi önem kazanır. Sigortacının aydınlatma yükümlülüğü gereği sigorta ettirene sözleşmeye ilişkin tüm önemli bilgileri yazılı bildirmesi gerekir (m. 1423).

Uyuşmazlıkta İzlenecek Yol

Sigortacı ödemeyi reasürörün ödeme yapmamasına bağlayarak geciktirirse, sigorta ettiren yazılı olarak kanundaki muacceliyet süresini ve temerrüt sonuçlarını hatırlatmalıdır. Sonuç alınamazsa Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir. Başvuruda poliçe, hasar ihbarı, sigortacı yazışmaları ve gecikmeyi gösteren belgeler sunulur. Reasürörle ilgili hiçbir savunma sigorta ettirene karşı ileri sürülemez.

Sık Yapılan Hatalar

• Hasar ödemesi için reasürörü muhatap almak,
• Sigortacının reasürörle ilgili gerekçesini kabul edip beklemek,
• Sigorta şirketinin ruhsat durumunu kontrol etmemek,
• Yazılı ihbar ve itiraz yapmamak,
• Muacceliyet ve faiz sürelerini takip etmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir fabrika büyük bedelli bir yangın sigortası yaptırır ve sigortacı riskin büyük kısmını reasüröre devreder. Yangında hasar meydana gelince fabrika, sigortacıdan ödeme ister. Sigortacı reasürörden ödeme almadığı gerekçesiyle geciktirmeye çalışır; fabrika, reasüransın sigortacının sorumluluğunu kaldırmadığını yazılı olarak bildirir ve temerrüt faizini talep eder. Sigortacı, reasürörle olan ilişkisini gerekçe göstererek ödemeden kaçınamaz.

Sonuç

Sigortacı reasürans yaptırabilir; ancak bu, sigorta ettirene karşı sorumluluğunu ortadan kaldırmaz ve sigorta ettirene reasürörüne doğrudan dava açma hakkı vermez. Karşılıklı sigorta ise yalnızca kooperatif şeklinde yürütülebilir. Hasar ödemesi ve poliçe ilişkisi konusunda destek için sigorta hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.