Hasarı İspatlamak İçin Yaptığım Masrafları Sigorta Şirketi Öder mi? Makul Giderler (TTK 1426)

Hasar oluştuğunda sigortalı çoğu zaman yalnızca zararın kendisiyle değil, zararın ispatı ve hesaplanması için yapılan masraflarla da karşılaşır: bağımsız ekspertiz, bilirkişi raporu, teknik analiz, noter tespiti, fotoğraf ve ölçüm hizmetleri gibi. Bu masrafların sigortacı tarafından karşılanıp karşılanmayacağı sık sorulan bir sorudur. Türk Ticaret Kanunu bu konuda sigortalı lehine açık bir hüküm içerir. Bu yazıda makul giderlerin kapsamını, sınırlarını ve talep yöntemini anlatıyoruz.

Kanuni Dayanak

TTK m. 1426/1’e göre sigortacı, sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar tarafından, rizikonun, tazminatın veya bedel ödeme borcunun kapsamının belirlenmesi amacıyla yapılan makul giderleri, bunlar faydasız kalmış olsalar bile, ödemek zorundadır. Bu hüküm, hasarı ispatlamak için yapılan masrafların sigortalıya yük olmasını önler. Sigortacı ödeme borcunun kapsamını belirlemek için inceleme yaparken, sigortalının da kendi delillerini toplaması gerekebilir; bu masraflar sigortacıya ait bir borç kalemi sayılır.

Hangi Giderler Kapsamdadır?

Kapsama giren giderler şunlardır: bağımsız ekspertiz veya bilirkişi ücretleri, teknik inceleme ve laboratuvar masrafları, hasar tespit ve fotoğraf hizmetleri, noter tespit masrafları, tercüme ve belge temini masrafları, zarar hesaplaması için mali müşavir veya aktüer ücretleri. Bu giderlerin hasarın veya tazminat miktarının belirlenmesi amacıyla yapılmış olması ve makul olması gerekir. Hasarla ilgisiz masraflar veya aşırı yüksek ücretler makul sayılmaz.

“Faydasız Kalsa Bile” İbaresi

Kanun, giderlerin faydasız kalmış olsalar bile ödeneceğini belirtir. Örneğin sigortalı bağımsız bir eksper tutmuş ve eksper raporu sonuçta sigortacının kendi eksperinin görüşüyle çelişmişse veya mahkemece dikkate alınmamışsa, bu masraf yine de ödenir. Önemli olan giderin, o an için makul bir şekilde hasarın kapsamını belirlemeye yönelik olmasıdır. Sonradan yapılan değerlendirmede işe yaramamış olması, sigortalıyı masraftan sorumlu kılmaz. Bu düzenleme, sigortalının savunma ve ispat hakkını kullanmasını teşvik eder.

Makullük Ölçütü

Giderin makul olup olmadığı, hasarın büyüklüğü, karmaşıklığı ve piyasa ücretleri dikkate alınarak değerlendirilir. Küçük bir hasar için çok yüksek ücretli bir uzman tutmak makul sayılmayabilir; büyük ve karmaşık bir hasar için detaylı teknik inceleme ise makuldür. Sigortalı, giderleri yaparken teklifleri karşılaştırmalı ve gerekçeli hareket etmelidir. Sigortacıyla önceden yazışarak giderin gerekliliğini bildirmek, sonraki tartışmaları azaltır.

Eksik Sigortada Oran

Eksik sigorta yapılan hallerde m. 1462 hükmü kıyas yoluyla uygulanır (m. 1426/2). Yani sigorta bedeli sigorta değerinden azsa, tazminat sigorta bedelinin sigorta değerine oranı kadar ödenir; giderler de aynı oranda ödenebilir. Örneğin sigorta bedeli değerin yüzde yetmişi ise giderlerin de yüzde yetmişi ödenir. Bu hesap, giderlerin de sigortalının kusurlu eksik sigortasına orantılı olarak paylaşılmasını sağlar. Ayrıntı için eksik sigorta ve aşkın sigorta bedeli yazımıza bakabilirsiniz.

Zararı Önleme Giderlerinden Farkı

TTK m. 1448/3’e göre sigortacı, sigorta ettirenin zararı önleme ve azaltma yükümlülüğü gereğince yaptığı makul giderleri, bunlar faydasız kalmış olsalar bile, sigorta tazminatından veya bedelinden ayrı olarak tazmin etmekle yükümlüdür. Yani zararı önleme giderleri sigorta bedeline eklenerek ödenir; sigorta bedeliyle sınırlı değildir. Sigorta ettirenin istemi üzerine sigortacı giderlerin karşılanması için gerekli tutarı avans olarak ödemek zorundadır (m. 1448/4). İki gider türü farklı amaçlara hizmet eder: biri zararı önleme, diğeri kapsamı belirleme. Ayrıntı için zararı önleme ve azaltma yükümlülüğü yazımıza göz atabilirsiniz.

Giderlerin Talep Edilmesi

Giderlerin talebi için faturalar, makbuzlar, hizmet sözleşmeleri, rapor örnekleri ve giderin hasarla ilgisini gösteren yazışmalar sigortacıya sunulmalıdır. Talep yazılı yapılmalı, gider kalemleri ayrıntılı listelenmelidir. Sigortacı makul bulmadığı kalemleri gerekçesiyle reddedebilir; ancak reddin dayanağı açıkça belirtilmelidir. Giderler tazminatla birlikte veya ayrıca talep edilebilir. Zamanında ve belgeli talep, ödeme sürecini hızlandırır.

Temerrüt ve Faiz

Giderler de sigortacının ödeme borcuna dahil olduğundan, muaccel hale geldikten sonra temerrüt faizi işleyebilir. Ancak giderlerin muacceliyeti, sigortacıya talebin ulaştığı ve makullüğün belirlendiği tarihe bağlı olarak tartışılabilir. Bu nedenle giderleri hasar bedeliyle birlikte ve belgeli olarak talep etmek uygundur. Faiz konusunda sigorta şirketinin geç ödemesinde temerrüt faizi yazımıza göz atabilirsiniz.

Emredici Nitelik

TTK m. 1452/3’e göre m. 1426 hükmü sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar aleyhine değiştirilemez; değiştirilirse kanun hükümleri uygulanır. Poliçede “hasar tespit giderleri sigortalıya aittir” gibi bir hüküm bulunsa dahi bu, kanuna aykırı olduğundan uygulanmaz. Sigortalı kanundan doğan hakkını ileri sürebilir.

Uyuşmazlıkta Delil ve İzlenecek Yol

Gider uyuşmazlığında fatura ve ödeme belgeleri, giderin gerekliliğini gösteren yazışmalar, hasar raporları ve sigortacının ret gerekçesi önemlidir. Sigortalı giderin makul olduğunu ve hasarın kapsamının belirlenmesi amacıyla yapıldığını göstermelidir. Sonuç alınamazsa Sigorta Tahkim Komisyonu veya mahkemeye başvurulabilir. Başvuruda gider kalemlerinin ayrı ayrı gösterilmesi ve TTK m. 1426’nın dayanak gösterilmesi önerilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Gider belgelerini saklamamak,
• Aşırı yüksek ücretli hizmet almak,
• Sigortacıya giderin gerekliliğini önceden bildirmemek,
• Gider taleplerini hasar talebinden ayrı ve gecikmeli yapmak,
• Zararı önleme giderleri ile kapsam belirleme giderlerini karıştırmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir işletmenin makinesi yangında zarar görür. İşletme, hasar bedelini belirlemek için bağımsız bir teknik uzman tutar ve rapor için ücret öder. Sigortacının kendi eksperi farklı bir rakam bulur ve işletmenin raporunu dikkate almaz. İşletme, rapor faydasız kalsa bile makul gider olduğunu belirterek faturayı sigortacıdan TTK m. 1426 uyarınca talep eder ve makul bulunan tutarı tahsil eder.

Sonuç

Sigortacı, rizikonun, tazminatın veya bedelin kapsamını belirlemek amacıyla yapılan makul giderleri, faydasız kalsa bile ödemekle yükümlüdür. Giderlerin belgelenmesi ve makul olması önemlidir. Bu koruma emredicidir. Hasar giderleri ve tazminat talepleri için sigorta hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.