Sorumluluk Sigortasında Zamanaşımı On Yıl mı? Sigortacıya Yöneltilen İstemlerde Süre

Zamanaşımı, hakkın süresinde kullanılmaması halinde dava edilebilirliğini kaybetmesidir. Sigorta hukukunda süreler karmaşıktır: sigorta sözleşmesinden doğan istemler için iki yıllık ve altı yıllık genel süreler, sorumluluk sigortalarında ise on yıllık özel bir süre bulunur. Bu farkı bilmemek, hak kayıplarına yol açar. Bu yazıda sorumluluk sigortasında sigortacıya yöneltilecek istemlerin zamanaşımını, genel hükümle ilişkisini ve süreyi korumanın yollarını anlatıyoruz.

Genel Kural: İki ve Altı Yıl

TTK m. 1420/1’e göre sigorta sözleşmesinden doğan bütün istemler, alacağın muaccel olduğu tarihten başlayarak iki yıl ve m. 1482 hükmü saklı kalmak üzere, sigorta tazminatına ve sigorta bedeline ilişkin istemler her halde rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Yani genel kuralda hak sahibi, alacağın muaccel olmasından itibaren iki yıl içinde harekete geçmelidir; ayrıca rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren mutlak altı yıllık bir sınır vardır. Bu genel düzenleme kasko, konut, işyeri ve hayat sigortası uyuşmazlıklarında uygulanır. Ayrıntı için sigorta sözleşmesinden doğan zamanaşımı: iki, altı ve on yıl yazımıza göz atabilirsiniz.

Sorumluluk Sigortasında Özel Süre

TTK m. 1482’ye göre sigortacıya yöneltilecek tazminat istemleri, sigorta konusu olaydan itibaren on yılda zamanaşımına uğrar. Bu hüküm, sorumluluk sigortalarına ilişkin özel bir düzenlemedir ve m. 1420’de “m. 1482 hükmü saklı kalmak üzere” ifadesiyle atıf yapılmıştır. Sebep, zarar görenin zararının olaydan çok sonra ortaya çıkabilmesidir: örneğin bir yapı hatası veya ilaç yan etkisi yıllar sonra zarar doğurabilir. On yıllık süre, zarar görene daha geniş bir dava süresi tanır.

Sürenin Başlangıcı

On yıllık süre, sigorta konusu olaydan itibaren işler; yani sorumluluğu doğuran olayın gerçekleştiği tarih esas alınır. Zararın öğrenilme tarihi süreyi başlatmaz. Örneğin bir tıbbi müdahale hatası nedeniyle doğan zararda, müdahale tarihi süreyi başlatır. Bu, uzun vadeli zararlarda süre hesabını dikkatle yapmayı gerektirir. Olay tarihi tartışmalıysa, ilgili belgeler ve bilirkişi raporları önem kazanır.

Zarar Gören ile Sorumlu Arasındaki Zamanaşımı

Zarar görenin sorumluya (sigortalıya) karşı hakkı haksız fiil veya sözleşme hükümlerine göre ayrı zamanaşımına tabidir. Örneğin haksız fiilde öğrenmeden itibaren iki yıl ve fiilden itibaren on yıllık süre söz konusudur (TBK m. 72). Zarar gören sigortacıya doğrudan başvuracaksa, sigorta sözleşmesi için geçerli zamanaşımı süresi içinde kalmak zorundadır (TTK m. 1478). Bu nedenle her iki süre birlikte değerlendirilmeli ve daha kısa olana göre hareket edilmelidir. Trafik kazalarında bu ayrım özellikle önemlidir; ayrıntı için trafik kazası tazminat davasında zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Sözleşmeyle Kısaltma Yasağı

TTK m. 1486/2’ye göre m. 1482 hükmüne aykırı sözleşme şartları geçersizdir. Yani poliçeye “tazminat istemleri bir yıl içinde yapılmalıdır” gibi bir hüküm konulsa dahi, bu şart geçerli olmaz. Bu koruma sigortalının ve zarar görenin sözleşmesel sınırlamalarla haklarından mahrum bırakılmasını engeller. Poliçe genel şartlarında yer alan kısa süreli başvuru şartları bu açıdan denetlenmelidir.

Zamanaşımını Kesme ve Durdurma

Zamanaşımı Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre kesilebilir: borçlunun borcu kabul etmesi, faiz veya kısmi ödeme yapması, icra takibi başlatılması, dava açılması veya defi yoluyla ileri sürmeler süreyi keser. Kesilme halinde süre yeniden başlar. Sadece yazılı ihbar veya ihtar göndermek genellikle zamanaşımını kesmez; ancak borcu kabul niteliği taşıyan bir cevap alınırsa durum farklılaşır. Bu nedenle süre dolmak üzereyse dava açmak veya icra takibi başlatmak en güvenli yoldur.

Arabuluculuk ve Tahkim Sürecinin Etkisi

Bazı sigorta uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabuluculuk veya Sigorta Tahkim Komisyonu başvurusu gerekir. Bu başvurular zamanaşımı ve hak düşürücü süreleri etkileyebilir: arabuluculuk sürecinde zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez, tahkim başvurusu ise süreyi keser. Bu konuda sigorta uyuşmazlıklarında arabuluculuk dava şartı mı yazımıza bakabilirsiniz. Her başvuruda geçerli süreleri ve kesme etkilerini ayrıca kontrol etmek gerekir.

Zamanaşımı İtirazı ve Yargılama

Zamanaşımı, hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; borçlu tarafın defi olarak ileri sürmesi gerekir. Sigortacı zamanaşımı defini yargılamanın erken aşamasında ileri sürer. Hak sahibi ise zamanaşımının kesildiğini veya işlemediğini belgelerle göstermelidir. Bu nedenle icra takip dosyaları, ihtarnameler, kabul yazıları ve ödeme kayıtları saklanmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Genel iki yıllık süreyi sorumluluk sigortası için de uygulamak,
• Sürenin başlangıcını zararın öğrenilme tarihi sanmak,
• Yazılı ihbarın zamanaşımını kestiğini varsaymak,
• Poliçedeki kısa süre şartını bağlayıcı kabul etmek,
• Dava öncesi zorunlu başvurulara gerekli süreyi ayırmamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir yapı hatası nedeniyle poliçe süresi içinde gerçekleşen olaydan kaynaklanan zarar sekiz yıl sonra ortaya çıkar. Zarar gören, olaydan itibaren on yıl dolmadan sigortacıya başvurur ve dava açar. Poliçede “bir yıl içinde talep edilmelidir” şeklinde bir şart bulunmasına rağmen, bu şart m. 1482’ye aykırı olduğundan geçersiz sayılır ve dava süresinde açılmış kabul edilir.

Zamanaşımı Takvimi Nasıl Tutulur?

Bir zarar dosyasında süreleri takip etmek için tüm önemli tarihlerin bir takvimde işaretlenmesi yararlıdır: olay tarihi, zararın öğrenildiği tarih, sigortacıya ihbar tarihi, muacceliyet tarihi ve olası son dava tarihleri. Uzun süreli zarar dosyalarında bu takvimi yıllık olarak gözden geçirmek, süre kaybını önler. Özellikle çok sayıda zarar gören bulunan olaylarda (toplu kazalar, ürün kusurları) her hak sahibinin süresi ayrı ayrı izlenmelidir.

Kısmi Ödeme ve Kabulün Etkisi

Sigortacının zarar görene kısmi ödeme yapması, borcu kabul niteliği taşıyorsa zamanaşımını keser ve süre yeniden başlar. Bu nedenle sigortacıdan gelen ödeme yazılarının ve dekontların saklanması önemlidir. Ancak kısmi ödeme sırasında imzalanan belgelerde ibraname veya tam ödeme ifadeleri bulunmamalıdır; aksi halde kalan alacak tartışma konusu olur. Ayrıntı için hasar tazmininde ibraname imzalamanın sonuçları yazımıza göz atabilirsiniz.

Sonuç

Sorumluluk sigortasında sigortacıya yöneltilen istemler olaydan itibaren on yılda zamanaşımına uğrar; bu süre sözleşmeyle kısaltılamaz. Yine de zarar görenin sorumluya karşı süreleri ve dava öncesi zorunlu başvurular ayrıca değerlendirilmelidir. Süre dolmadan harekete geçmek için sigorta hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.