Koruma Başvuru Sahibi Sağlık Sigortasından Yararlanabilir mi? Bir Yıl Kuralı, Eğitim ve Sosyal Yardım

Uluslararası koruma başvurusu yapan bir kişinin ve ailesinin Türkiye’de karşılaştığı ilk pratik sorular; sağlık hizmetine nasıl erişecekleri, çocukların okula gidip gidemeyeceği, çalışıp çalışamayacakları ve barınma ihtiyaçlarının nasıl karşılanacağıdır. YUKK m. 89 ve 95, bu konularda temel hakları ve sınırlarını düzenler. Bu haklar, Türk vatandaşlarına sağlanan hak ve imkânlardan fazla olacak şekilde yorumlanamaz (m. 88/2); ancak temel insani ihtiyaçlar bakımından güvence sağlar. Bu yazıda sağlık sigortası, eğitim, iş piyasası, sosyal yardım ve barınma haklarını anlatıyoruz.

Eğitim Hakkı

YUKK m. 89/1’e göre başvuru sahibi veya uluslararası koruma statüsü sahibi kişi ve aile üyeleri, ilköğretim ve ortaöğretim hizmetlerinden faydalanır. Bu, çocukların okula devam etmesini güvence altına alan temel bir haktır. Okul kaydı için gerekli belgeler (kimlik belgesi, doğum belgesi, önceki okul kayıtları) ilgili okul ve il milli eğitim müdürlükleriyle iletişim kurularak tamamlanır. Refakatsiz çocuklar ve özel ihtiyaç sahibi çocuklar için ayrıca koruma tedbirleri uygulanır (m. 66, 67). Yabancı çocukların eğitim hakkı için yabancı uyruklu çocuğun eğitim hakkı yazısına bakabilirsiniz.

Sosyal Yardım ve Hizmetler

Başvuru sahibi veya uluslararası koruma statüsü sahibi kişilerden ihtiyaç sahibi olanların, sosyal yardım ve hizmetlere erişimleri sağlanabilir (m. 89/2). Ayrıca 72. ve 79. maddelerde sayılanlar hariç olmak üzere, muhtaç olduğu tespit edilen başvuru sahibine, Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınarak Bakanlığın belirleyeceği usul ve esaslar çerçevesinde harçlık verilebilir (m. 89/5). Sosyal yardım, ihtiyaç durumunun belgelendirilmesine bağlıdır. Gelir, mal varlığı ve aile durumu hakkında doğru bildirim yapılması, yardımların geri istenmesi riskini önler.

Genel Sağlık Sigortası

YUKK m. 89/3-a’ya göre herhangi bir sağlık güvencesi olmayan ve ödeme gücü bulunmayanlar, uluslararası koruma başvuru kaydından itibaren bir yıl süre ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerine tabidir. Özel ihtiyaç sahipleri ve Bakanlıkça sigorta kaydının devamı uygun görülenler için bir yıl süre sınırı aranmaz. Genel sağlık sigortasından faydalanacak kişilerin primlerinin ödenmesi için Genel Müdürlük bütçesine ödenek konulur. Primleri Genel Müdürlük tarafından ödenenlerden ödeme güçlerine göre primin tamamı veya belli bir oranı talep edilir. Başvurusu hakkında idarece olumsuz karar verilen yabancılar genel sağlık sigortası kapsamından çıkarılır.

Sağlık Güvencesi Bulunanlar ve Kötüye Kullanım

Sağlık güvencesi veya ödeme gücünün bulunduğu ya da başvurunun sadece tıbbi tedavi görmek amacıyla yapıldığı sonradan anlaşılanlar, genel sağlık sigortalılıklarının sona erdirilmesi için en geç on gün içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilir ve yapılan tedavi ve ilaç masrafları ilgililerden geri alınır (m. 89/3-b). Bu düzenleme, sağlık sisteminin kötüye kullanılmasını önler. Başvuru sahibinin sağlık güvencesi olup olmadığını dürüstçe bildirmesi bu bakımdan önemlidir. Türkiye’de yaşayan yabancıların sağlık hizmetlerine erişimi için yabancıların sağlık hizmetlerinden yararlanması yazısına bakabilirsiniz.

İş Piyasasına Erişim

Başvuru sahibi veya şartlı mülteci, uluslararası koruma başvurusu tarihinden altı ay sonra çalışma izni almak için başvurabilir (m. 89/4-a). Mülteci veya ikincil koruma statüsü sahibi, statü almasından itibaren bağımlı veya bağımsız olarak çalışabilir ve kimlik belgesi çalışma izni yerine de geçer (m. 89/4-b). İş piyasasına erişim, belirli koşullarda sektör, meslek veya coğrafi alan itibarıyla sınırlandırılabilir; ancak Türkiye’de üç yıl ikamet eden veya Türk vatandaşıyla evli olan ya da Türk vatandaşı çocuğu olan statü sahipleri için bu sınırlamalar uygulanmaz (m. 89/4-c). Çalışma hakkı için uluslararası koruma başvurusunda çalışma hakkı yazısına bakabilirsiniz.

Barınma ve Kabul Merkezleri

Başvuru sahibi veya uluslararası koruma statüsü sahibi kişinin barınma ihtiyaçlarını kendisinin karşılaması esastır (m. 95/1). Genel Müdürlük, barınma, iaşe, sağlık, sosyal ve diğer ihtiyaçların karşılanacağı kabul ve barınma merkezleri kurabilir (m. 95/2). Merkezlerde özel ihtiyaç sahiplerinin barındırılmasına öncelik verilir ve imkânlar ölçüsünde ailelerin bütünlüğü korunur (m. 95/3, 7). Kabul ve barınma merkezi dışında ikamet eden kişiler ve aile üyeleri de bu merkezlerdeki hizmetlerden yararlandırılabilir (m. 95/5). Merkezleri, göç alanında çalışan sivil toplum kuruluşu temsilcileri Genel Müdürlüğün izniyle ziyaret edebilir (m. 95/8).

Hakların Sınırlandırılması

Yükümlülüklere uymayanlar ile başvuruları ve statüleriyle ilgili olumsuz karar verilenlere; eğitim ve temel sağlık hakları hariç, diğer haklardan faydalanmaları bakımından sınırlama getirilebilir. Bu sınırlama bireysel değerlendirmeyle yapılır ve karar yazılı olarak tebliğ edilir (m. 90/2). Yani eğitim ve temel sağlık hakları, her durumda korunur. Yükümlülükler için uluslararası koruma başvuru sahibinin yükümlülükleri ve hakları yazısına göz atabilirsiniz.

Avukatlık ve Danışmanlık Hizmeti

Başvuru sahibi ve statü sahibi kişiler, ücretleri kendilerince karşılanması kaydıyla avukat tarafından temsil edilebilir. Avukatlık ücretlerini karşılama imkânı bulunmayanlara yargı önündeki başvurularında adli yardım hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır; ayrıca sivil toplum kuruluşları tarafından sağlanan danışmanlık hizmetlerinden de faydalanılabilir (m. 81). Bu sayede hak arama imkânı güvence altındadır. Adli yardım için adli yardım ve tercüman hakkı, yabancılar için yazısına bakabilirsiniz.

Uyum Faaliyetleri

Genel Müdürlük, ülkenin ekonomik ve mali imkânları ölçüsünde, yabancı ile başvuru sahibinin veya statü sahibi kişilerin toplumla olan karşılıklı uyumlarını kolaylaştırmak amacıyla uyum faaliyetleri planlayabilir; yabancılar ülkenin siyasi yapısı, dili, hukuki sistemi, kültürü ve tarihi ile hak ve yükümlülüklerinin temel düzeyde anlatıldığı kurslara katılabilir (m. 96). Bu kurslar, kişilerin toplumsal hayata katılımını kolaylaştırır. Uyum faaliyetleri için yabancıların uyum faaliyetleri ve Türkçe kursları yazısına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Sağlık güvencesi olup olmadığını doğru bildirmemek,
• Yardım gelirini gizlemek,
• Çocukların okul kaydını geciktirmek,
• Çalışma izni için altı aylık süreyi bilmemek,
• Hak sınırlaması kararına karşı itiraz yollarını araştırmamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Uluslararası koruma başvurusu yapan bir aile, sağlık güvencesi ve ödeme gücü bulunmadığını beyan eder ve bir yıl süreyle genel sağlık sigortası kapsamına alınır. Çocuklar ilköğretim ve ortaöğretim hizmetlerinden yararlanır. Aile babası, başvuru tarihinden altı ay sonra çalışma izni için başvurur. Bir yıl sonunda sigorta süresi dolduğunda, aile özel ihtiyaç sahibi sayılıyorsa sigorta kaydının devamı için başvuruda bulunabilir.

Sonuç

Başvuru sahiplerine ve statü sahiplerine eğitim, sağlık sigortası, sosyal yardım ve iş piyasasına erişim hakları tanınmış; yükümlülüklere uymamak halinde bile eğitim ve temel sağlık hakları korunmuştur. Bu hakların kullanımında bildirimlerin doğru yapılması önemlidir. Başvuru sürecinizde haklarınızı öğrenmek için yabancılar hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdan bize telefonla veya mesajla ulaşabilirsiniz.