Borçlarda Süre Nasıl Hesaplanır? Ay, Gün, Hafta Süreleri, Tatile Rastlayan Vade ve İş Saatleri

Sözleşmelerde “ay sonunda ödenecektir”, “on beş gün içinde teslim edilecektir” veya “iki hafta sonra” gibi ifadeler sık kullanılır. Bu ifadelerin tam olarak hangi günü kastettiği çoğu zaman tartışma konusu olur. Sürenin bir gün eksik veya fazla hesaplanması bile temerrüt, faiz ve fesih hakkı bakımından sonuç doğurabilir. Türk Borçlar Kanunu, süre hesabına ilişkin ayrıntılı kurallar koyar. Bu yazıda ay, gün ve hafta sürelerinin nasıl hesaplandığını, tatil günlerine rastlayan vadenin durumunu ve iş saatlerinde ifa kuralını anlatıyoruz.

İfa Zamanı Belirlenmemişse

Kural olarak borcun ifa zamanı taraflarca kararlaştırılır. TBK m. 90’a göre ifa zamanı taraflarca kararlaştırılmadıkça veya hukuki ilişkinin özelliğinden anlaşılmadıkça her borç, doğumu anında muaccel olur. Yani vade yazılmamışsa alacaklı borcun ifasını hemen isteyebilir. Ancak temerrüt için ihtar gerektiğinden, borçlunun makul bir süre tanınmadan temerrüde düşmesi söz konusu olmaz. Temerrüdün başlangıcı için vadesi belli borçta ihtarsız temerrüt yazısına göz atabilirsiniz.

Ayın Başı, Ortası ve Sonu

TBK m. 91’e göre borcun ifası için bir ayın başlangıcı veya sonu belirlenmişse, bundan ayın birinci ve sonuncu günü; ayın ortası belirlenmişse, bundan da ayın onbeşinci günü anlaşılır. Borcun ifası için gün belirtilmeksizin sadece ay belirlenmişse, bundan o ayın son günü anlaşılır. Bu hükümler yorum kuralıdır ve tarafların aksini açıkça yazması halinde uygulanmaz. Örneğin “Mart ayında ödenecektir” denilmişse, ödeme 31 Mart’a kadar yapılabilir. “Nisan ayı başında” denilmişse 1 Nisan, “Nisan ortasında” denilmişse 15 Nisan anlaşılır. Sözleşme yazarken bu ifadeler yerine kesin tarih yazmak en sağlıklı yoldur.

Gün Olarak Belirlenen Süreler

TBK m. 92’ye göre bir borcun veya taraflardan birine düşen herhangi bir yükümlülüğün sözleşmenin kurulmasından başlayarak belli bir sürenin sonunda ifası gerekiyorsa, ifa zamanı şu şekilde belirlenir:

1. Gün olarak belirlenmiş süre, sözleşmenin kurulduğu gün sayılmaksızın, bu sürenin son günü dolmuş olur. Sekiz veya onbeş gün olarak belirlenmiş süre ise, bir veya iki haftayı değil, tam sekiz veya onbeş günü ifade eder.
2. Hafta olarak belirlenmiş süre, son haftanın sözleşmenin kurulduğu güne ismen uyan gününde dolmuş olur.
3. Ay veya ay ile ölçülen zaman dilimleriyle (yıl, yarım yıl, üç ay gibi) belirlenmiş süre, son ayın sözleşmenin kurulduğu güne rakamca uyan gününde dolar; son ayda bu gün yoksa, ayın son günü sürenin sonudur.
4. Bir ayın yarısı belirlenmişse, on beş gün anlaşılır.

Bu hesaplama biçimi, uygulamada sıkça hatalara yol açar. Örneğin 10 Mart’ta yapılan sözleşmede “on gün içinde teslim” kararlaştırılmışsa, sözleşmenin yapıldığı gün sayılmaz ve 20 Mart sürenin son günüdür. Üç ay süreli bir taahhüt 10 Haziran’da sona erer. 31 Ocak’ta başlayan bir aylık süre ise Şubat’ta 31 olmadığı için Şubat’ın son günü bitmiş sayılır.

Sürenin Son Günü Tatile Rastlarsa

TBK m. 93’e göre ifa zamanı veya sürenin son günü, kanunlarda tatil olarak kabul edilen bir güne rastlarsa, kendiliğinden bu günü izleyen ve tatil olmayan ilk güne geçer. Bu kural sayesinde borçlu, hafta sonu veya resmi tatilde ifa yapmak zorunda kalmaz. Örneğin vade günü Cumartesi veya bayram günü ise, ifa izleyen ilk iş günü yapılabilir ve borçlu bu süre içinde temerrüde düşmez. Ancak bu hüküm de aksine anlaşmayla değiştirilebilir. Taraflar “vade günü tatile rastlasa da ifa o gün yapılmalıdır” şeklinde bir hüküm koymuşsa, bu hüküm geçerlidir. Bazı sözleşmelerde bu nedenle “tatil günü gelirse bir önceki iş günü” gibi hükümlere de rastlanır.

Alışılmış İş Saatlerinde İfa

TBK m. 94, borcun alışılmış iş saatlerinde ifa ve kabul edileceğini düzenler. Bu hüküm, borçlunun geceleyin veya alışılmışın dışında bir saatte ifa etmeye kalkmasını ve alacaklının da haksız yere ifayı reddetmesini önler. Örneğin mal teslimi, nakit ödeme veya belge teslimi gibi fiziki ifalarda alacaklı, iş saatleri dışında kendisine ifa yapılmasını reddedebilir. Elektronik ödemelerde ise alışılmış iş saati kavramı, bankacılık sistemlerinin işleyişine göre yorumlanır ve ödemenin ilgili gün içinde gerçekleştirilmesi aranır. Sürenin son gününde ifa edilmek istenen borçlarda, iş saatleri bitmeden ifa girişiminde bulunulmalıdır.

Sürenin Uzatılması ve Sözleşmeyle Değiştirilmesi

Taraflar süreyi anlaşmayla uzatabilir. Uzatma anlaşması sözleşmenin şekline tabi olabilir; bu nedenle yazılı sözleşmelerde uzatmanın da yazılı yapılması tavsiye edilir. Uzatma hakkı tek taraflı kullanılacaksa, sözleşmede bu hakkın nasıl kullanılacağı belirtilmelidir. Ayrıca süre uzatımı verildiğinde, temerrüt ve faiz gibi sonuçların ne zaman başlayacağı yazılırsa uyuşmazlık önlenir. Temerrüdün sonuçlarına dair genel bilgi için borçlunun temerrüdü ve sonuçları yazısına bakabilirsiniz.

Süre Hesabında Yaygın Hatalar

Uygulamada süre hesabıyla ilgili şu hatalar sık görülür:

• Sözleşmenin yapıldığı günü de süreye dahil etmek,
• “Sekiz gün” veya “on beş gün” ifadelerini bir veya iki hafta olarak hesaplamak,
• Ay sürelerinde son ayda karşılık gelen gün olmadığı durumu unutmak,
• Tatile denk gelen vadeyi kaçırılmış sanmak,
• Sözleşmede “ay sonu” yazıyorken ayın son iş gününü esas almak.

Bu hataların hepsi, yanlış temerrüt ihtarına, gereksiz faiz taleplerine veya hatalı sözleşmeden dönme bildirimlerine yol açabilir.

Farklı Süre Türleri: Hak Düşürücü Süre ve Zamanaşımı ile Karıştırma

Borçlar Kanunu’nun ifa süresine ilişkin bu hükümleri, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerden ayrı değerlendirilmelidir. Zamanaşımı süreleri kendi özel kurallarına tabidir; bu süreler hesaplanırken hukuk yargılaması ve zamanaşımına dair özel hükümler uygulanır. Zamanaşımı hesabı için zamanaşımı süreleri ve hesaplanması yazısına başvurulabilir. İhtarname sonrası verilen sürelerde de aynı süre hesaplama mantığı uygulanır; ihtarname süresinin nasıl hesaplanacağını sözleşmeden anlamak gerekir. Kira ilişkisindeki otuz günlük ihtar süresinde ise özel kanun hükmü esas alınır.

Sözleşme Yazarken Süre Belirleme Önerileri

Süre uyuşmazlıklarını önlemek için sözleşme yazarken şu önerilere uyulabilir:

• “Ay sonu”, “ay ortası” gibi ifadeler yerine kesin tarih yazmak,
• Vadenin tatile rastlaması halinde hangi günün esas alınacağını açıkça belirtmek,
• Bildirim sürelerinin başlangıcını (tebliğ tarihi, gönderim tarihi) yazmak,
• Ödeme saatini ve yöntemini (banka havalesi, nakit) belirtmek,
• Süre uzatımı için yazılı onay şartı koymak.

Sık Yapılan Hatalar

• Vade gününü yanlış hesaplayıp erken temerrüt ihtarı çekmek,
• Tatil kuralını bilmeden geç kaldığını sanmak,
• Sözleşme günü ile başlangıç gününü karıştırmak,
• Ödeme saatini dikkate almadan son gün akşam nakit ödemeye çalışmak,
• Süreyi uzatan yazışmaları saklamamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir alıcı ve satıcı, 12 Mart’ta yaptıkları sözleşmede bedelin “on beş gün içinde” ödeneceğini kararlaştırır. Sözleşme günü sayılmadığından süre 27 Mart’ta biter. Ancak 27 Mart bir Cumartesi ise ödeme günü izleyen ilk iş günü olan Pazartesi’ye geçer. Alıcı ödemeyi Pazartesi öğleden önce yapar; satıcının temerrüt iddiası bu nedenle geçersiz olur. Satıcı başlangıçta süreyi hatalı hesaplayıp ihtar çekmiş olsaydı, gereksiz masrafa girmiş olurdu.

Sonuç

Borçlarda sürenin doğru hesaplanması, temerrüt ve faiz gibi önemli sonuçları doğrudan etkiler. Ay, gün ve hafta süreleri kanunda ayrı kurallara bağlanmış, tatil günü ve iş saatleri de ayrıca düzenlenmiştir. Elinizdeki sözleşmede süre hesabı veya vade konusunda tereddüt varsa borçlar hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.