Vadesi Belli Borçta İhtar Gerekir mi? İhtarsız Temerrüt, Vade Günü ve Faiz Başlangıcı

“Ödeme günü geçti ama karşı taraf ödemedi; ihtar çekmeden faiz isteyebilir miyim?” sorusu, alacaklıların en sık sorduğu sorulardan biridir. Bazı alacaklılar ihtarname çekmeden hakkını kaybedeceğini düşünürken, bazıları da ihtarın hep gerekli olmadığını fark etmeden gereksiz masraf yapar. Türk Borçlar Kanunu, temerrüdün ne zaman ve nasıl doğacağını açık biçimde düzenler. Bu yazıda vadesi belirli olan ve olmayan borçlarda temerrüdün başlangıcını, faizin işleyeceği tarihi ve pratik uyarıları anlatıyoruz.

Temerrüdün Genel Kuralı: İhtar

TBK m. 117/1’e göre muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Muaccel borç, ifası istenebilir hale gelmiş borçtur. Burada önemli olan, borcun muaccel olması ve alacaklının borçluya ifa için bir çağrıda bulunmasıdır. İhtar, alacaklının borcun ifasını istediğini bildiren bir irade beyanıdır ve şekil şartı yoktur; ancak ispat açısından yazılı ve tebliği belgelenebilir olmalıdır. Örneğin borcun vadesi belli değilse, alacaklı önce ihtar göndermeli ve borçluya makul bir ifa süresi tanımalıdır.

İhtarsız Temerrüt: Belirli Vade

Kanun bu genel kurala önemli bir istisna getirmiştir. TBK m. 117/2’ye göre ifa günü birlikte belirlenmiş veya sözleşmede saklı tutulan bir hakka dayanarak taraflardan biri usulüne uygun bir bildirimde bulunmak suretiyle belirlemişse, bu günün geçmesiyle borçlu ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşer. Örneğin “kira bedeli her ayın beşinde ödenecektir” veya “bedel 30 Haziran tarihinde ödenecektir” gibi hükümler, belirli vade oluşturur. Bu vade geçtiğinde borçlu kendiliğinden temerrüde düşer ve alacaklının ihtar göndermesi gerekmez. Tarafların ödeme takvimi belirlediği kredi, taksit ve sipariş sözleşmelerinde bu kural yaygın biçimde uygulanır.

Bildirimle Belirlenen Vade

Bazı sözleşmelerde vade önceden belli değildir ama taraflardan birine, ifa gününü belirli bir usulle bildirme hakkı tanınır. Örneğin “alıcı, malın teslim gününü en az on gün önceden bildirir” gibi bir hüküm. Bu tür bir hak kullanıldığında, bildirimde belirtilen gün ifa günü sayılır ve bu günün geçmesiyle borçlu ihtara gerek olmadan temerrüde düşer. Bildirimin sözleşmede öngörülen usule uygun yapılması ve borçluya ulaşması gerekir. Usule uymayan bildirim, temerrüdü doğurmaz.

Haksız Fiil ve Sebepsiz Zenginleşmede Temerrüt

Kanun bazı borç kaynakları için temerrüt tarihini doğrudan belirlemiştir. Haksız fiilde fiilin işlendiği tarihte borçlu temerrüde düşmüş olur. Bu nedenle haksız fiil tazminatında faiz, kural olarak olay tarihinden itibaren istenebilir. Sebepsiz zenginleşmede ise zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte temerrüt oluşur; ancak sebepsiz zenginleşenin iyiniyetli olduğu hallerde temerrüt için bildirim şarttır. Yani iyiniyetli zenginleşen, iade talebinden önce temerrüde düşmez. Bu ayrımın uygulamadaki sonucu, faiz başlangıç tarihinin belirlenmesidir. Haksız fiil ve zenginleşme davalarına ilişkin ayrıntı için haksız fiil sorumluluğunun şartları ve sebepsiz zenginleşme davasının şartları yazılarına bakabilirsiniz.

İhtar Nasıl Yapılmalı?

İhtar gerektiren hallerde, ihtarın hukuki açıdan etkili olması için şu hususlara dikkat edilmelidir:

1. Borcun kaynağı (sözleşme, fatura, sipariş) açıkça belirtilmeli,
2. Borcun miktarı ve vadesi net yazılmalı,
3. Ifa için makul bir süre tanınmalı,
4. İhtarın sonuçları (faiz, dava, icra takibi) belirtilmeli,
5. Tebliğ tarihi belgelendirilebilir bir yolla gönderilmeli (noter, iadeli taahhütlü, kayıtlı elektronik posta).

İhtarın borçluya ulaştığı tarih, temerrüdün başlangıcı sayılır. Bu nedenle tebliğ belgesi önemlidir. İhtarname usulü için ihtarname gönderme usulü ve önemi yazısı ayrıntı verir.

Temerrüt Tarihi Neden Önemlidir?

Temerrüt tarihi hukuki sonuçları belirler:

• Faiz başlangıcı: Temerrüt faizi temerrüt tarihinden itibaren işler. Temerrüt faizi oranı için temerrüt faizi ve yasal faiz oranı yazısına bakılabilir.
• Gecikme tazminatı: Borçlu, gecikmeden doğan zararı gidermekle yükümlüdür; kusursuz olduğunu ispat edemezse mücbir hal dahil sorumluluğu ağırlaşır.
• Sözleşmeden dönme hakkı: Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde temerrüt, ek süre verme ve dönme haklarını doğurur; bu konuda temerrütte ek süre verme ve sözleşmeden dönme yazısı faydalıdır.
• Zamanaşımının kesilmesi: Alacaklının icra takibi başlatması veya dava açması gibi işlemler zamanaşımını keser; bu konuda zamanaşımının kesilmesi ve durması yazısına bakabilirsiniz.

Faiz Üzerine Faiz Yasağı ve Temerrüt Faizi

Temerrüt faizi, anapara üzerinden hesaplanır. TBK m. 121’e göre faiz veya irat borcunu ödemekte temerrüde düşen borçlu, icra takibine girişildiği veya dava açıldığı günden başlayarak temerrüt faizi öder; temerrüt faizine ayrıca temerrüt faizi yürütülemez. Bu hükümler, temerrüt faizinin sınırlarını belirleyerek borçluyu korur. Yani alacaklı, temerrüt faizi üzerinden ayrıca faiz talep edemez.

Alacaklının Temerrüdü ile Karıştırılmamalı

Bazı uyuşmazlıklarda borçlunun ifa yapmasına alacaklının engel olması söz konusudur. Alacaklı ifayı kabul etmiyorsa, temerrüde düşen taraf borçlu değil alacaklıdır. Bu durumda borçlu, temerrüt sonuçlarından kurtulur. Bu konuda alacaklının temerrüdü ve sonuçları yazısı bilgi verir. Borçlunun ödeme yapmaya hazır olduğunu yazılı bildirmesi, ileride temerrüt iddialarına karşı en önemli savunmasıdır.

Ifa Yeri ve Zamanı ile İlişki

Temerrüt için borcun muaccel olması gerektiğinden, ifa yeri ve zamanı da önemlidir. İfa zamanı belirlenmemişse borç derhal muaccel olur; ancak ifa yeri ve zamanı hakkındaki kanuni düzenleme için borcun ifa yeri ve zamanı yazısına bakılabilir. Ifa için borçlunun hazırlık yapması gereken hallerde makul süre tanınması gerekir.

Sık Yapılan Hatalar

• Belirli vade varken gereksiz ihtar masrafına girmek,
• Vade belirsizken ihtar çekmeden temerrüt faizi hesaplamak,
• İhtarın tebliğ belgesini saklamamak,
• Temerrüt tarihini yanlış hesaplayıp fazla faiz istemek,
• Haksız fiil tazminatında faiz başlangıcını dava tarihi sanmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir tedarikçi, müşterisine yaptığı satış için faturanın on beş gün içinde ödeneceğini yazılı olarak belirlemiştir. Vade günü geçtiğinde ödeme yapılmaz. Tedarikçi, vade belirli olduğu için ihtara gerek olmadan temerrüt faizi işlemeye başladığını bilir ve doğrudan icra takibi yapabilir. Buna karşılık ödeme günü belirlenmemiş bir hizmet bedelinde tedarikçi önce ihtar göndermeli ve makul bir süre vermelidir.

Sonuç

Vadesi belirli borçlarda ihtara gerek yoktur; vadesi belirli olmayan borçlarda ise ihtar temerrüdün başlaması için gereklidir. Haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmede ise kanun temerrüt tarihini doğrudan belirler. Alacağınız için temerrüt ve faiz hesabı yaptırmak isterseniz borçlar hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.