Boşanma Davasında Eş Tebligatı Almaktan Kaçınırsa Ne Olur?

Boşanma davası açtınız ama eşiniz kapıyı açmıyor, zarfı almıyor ya da imza atmaktan kaçınıyor. Bu davranışın davayı sonsuza kadar sürüncemede bırakıp bırakamayacağı, açılan davalarda en çok merak edilen konulardan biridir. Kısa cevap şudur: bırakamaz. Kanun, tebligattan kaçınmanın da sonucunu önceden belirlemiştir.

Kanun Tebligattan Kaçınmayı Nasıl Çözer?

Tebligat Kanunu’nun 21. maddesi, kendisine tebligat yapılacak kimsenin ya da yerine tebligat yapılabilecek kimselerden hiçbirinin gösterilen adreste bulunmaması veya tebellüğden, yani evrakı teslim almaktan kaçınması hâlini düzenler. Bu durumda tebligat memuru tebliğ olunacak evrakı o yerin muhtarına ya da ihtiyar heyeti üyelerinden birine yahut zabıta amir veya memurlarına imza karşılığında teslim eder. Teslim alanın adresini içeren ihbarnameyi de adresteki binanın kapısına yapıştırır.

Adreste bulunmama hâlinde, tebligat yapılacak kişiye durumun haber verilmesi mümkün oldukça en yakın komşularından birine, varsa yöneticiye veya kapıcıya da bildirilir. İhbarnamenin kapıya yapıştırıldığı tarih, tebliğ tarihi sayılır. Muhtar, ihtiyar heyeti üyeleri ve zabıta amir veya memurları kendilerine teslim edilen evrakı kabule mecburdur.

Sonuç şudur: eşiniz evrakı elden almasa bile tebligat tamamlanır. Kapıya yapıştırılan ihbarname, tebligatın yapıldığını gösteren hukuki işlemdir.

Kim “Kaçınmış” Sayılır?

Kaçınma, tebligat memuru karşısında yapılan bir davranıştır. Kendisi ya da yerine geçebilecek kişi evrakı kabul etmiyorsa, imtina vardır. Tebligatı kabule yetkili kişiler kanunda sayılmıştır: muhatap adresinde bulunmazsa, aynı konutta oturan kişiler ya da hizmetçilerden biri (7201 sayılı Kanun m. 16). Muhatabın geçici olarak başka yere gittiğini belirten bu kişiler evrakı kabule mecburdur; kabulden çekinirlerse tebligat 21. maddeye göre muhtara teslim ve kapıya ihbarname yoluyla yapılır (m. 20).

Dolayısıyla annesi, kardeşi ya da birlikte oturduğu kişi “ben almam” dese bile sonuç değişmez. Teslim alınmayan evrak muhtarlığa gider ve süre kural olarak ihbarname tarihinden başlar. Ancak bu kişiler muhatabın geçici olarak başka yere gittiğini bildirmişse tebliğ, ihbarnamenin kapıya yapıştırıldığı tarihten on beş gün sonra yapılmış sayılır (m. 20). Tebliğ mazbatasında imtina ve adreste bulunmama sebebi açıkça yazılır (m. 23). Bu kayıt, daha sonra usulsüzlük tartışması çıkarsa incelenecek temel belgedir.

Cevap Süresi ve Duruşma Etkisi

Dava dilekçesinin tebliği, davalının iki haftalık cevap süresini başlatır (HMK m. 127). Davalı tebligatı almaktan kaçınmış olsa da bu süre, ihbarnamenin yapıştırıldığı günden işler. Süre içinde cevap dilekçesi verilmezse davalı, davacının dava dilekçesinde ileri sürdüğü olguların tamamını inkâr etmiş sayılır (HMK m. 128). Kanunda belirtilen süreler kesindir (HMK m. 94).

İnkâr etmiş sayılmak, davanın kabulü değildir. Boşanma davalarında hâkim, boşanmaya esas olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz ve tarafların ikrarı da hâkimi bağlamaz (TMK m. 184). Dolayısıyla eşinizin kaçınması sizi delil sunma yükünden kurtarmaz; ancak onun savunma yapma imkânını daraltır.

Duruşma davetiyesi için de aynı kurallar geçerlidir. Ön inceleme için çıkarılan davetiyede, duruşmaya yalnızca bir tarafın gelmesi hâlinde gelmeyenin yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemeyeceği ihtar edilir (HMK m. 139). Usulüne uygun davet edilmiş taraf gelmezse, gelen tarafın talebi üzerine yargılama gelmeyenin yokluğunda sürdürülür veya dosya işlemden kaldırılır (HMK m. 150). Yani tebligattan kaçınan eş, duruşmaya da gelmezse yokluğunda ilerleyen bir süreçle karşılaşabilir.

Serbestçe Girilemeyen Yerlerde Tebligat

Bazı yerlerde tebligat memurunun kapıya ulaşması mümkün değildir. Kanun bu durumlar için ayrı kurallar koyar. Muhatap otel, hastane, tedavi veya istirahat evi, fabrika, mektep, öğrenci yurdu gibi içine serbestçe girilemeyen ya da aranan kişinin kolayca bulunamayacağı bir yerdeyse, tebligatın yapılmasını o yeri idare eden veya muhatabın bulunduğu bölümün amiri sağlar. Muhatabın derhâl bulundurulması veya tebliğin temini mümkün olmazsa tebliğ bu kişilere yapılır (7201 sayılı Kanun m. 18). Mevkuf ve hükümlülerde ise tebligatın yapılmasını bulundukları kurumun müdürü veya memuru sağlar (m. 19). Cezaevindeki eşle ilgili uygulama için cezaevindeki eşle boşanma davası yazısına bakabilirsiniz.

İmza atamamak ise başka bir durumdur. Tebligatı alacak kişi imza edecek kadar yazı bilmiyor ya da imza edemeyecek durumdaysa, bir komşusunun huzurunda sol elinin baş parmağı bastırılarak tebligat yapılır. Okur yazar bir komşu bulunmaz veya komşu imzadan kaçınırsa, tebligat memuru o mahallenin muhtarını ya da bir zabıta memurunu tebliğ sırasında hazır bulunmaya davet eder (m. 24).

Vekil Varsa Kaçınma İmkânı Kalır mı?

Eşlerden biri avukatla takip ediyorsa tebligatın akışı değişir. Vekil vasıtasıyla takip edilen işlerde tebligat vekile yapılır; birden çok vekil varsa bunlardan birine yapılması yeterlidir (7201 sayılı Kanun m. 11). Baro levhasına yazılı avukatlara tebligatın elektronik yolla yapılması zorunludur ve elektronik tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (m. 7/a). Yani eşinizin bir avukatı dosyaya girdiyse, evrakı eşinizin kapısında teslim almamasının bundan sonraki tebligatlara bir etkisi kalmaz.

Zorunlu kapsamın dışında kalan gerçek kişilere elektronik tebligat adresi yalnızca talep hâlinde verilir; talep edenlere de tebligatın elektronik yolla yapılması zorunlu hâle gelir. Bu seçeneği kullanmamış bir eş için klasik posta yolu geçerlidir.

Tebligat Yapılmadan Dava İlerleyebilir mi?

Hayır; tebligat, davalının savunma hakkının güvencesidir. Mahkeme, tebligat tamamlanmadan cevap süresini işletmez ve duruşma günü vermez. İmtina hâlinde dahi tebliğin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı mazbata üzerinden denetlenir. Bu denetim, kaçınan eşin hakları açısından bir güvence, davacı açısından ise bir bekleme süresidir: mazbata mahkemeye ulaşıp incelenene kadar dosya aynı aşamada kalabilir.

Tebligat işlemlerinin ne kadar sürdüğünü önceden bilmek zordur; mahkemenin iş yükü, adresin durumu ve tebligat memurunun denemeleri süreyi etkiler. Davanın genel süresine etki eden faktörler için boşanma davası ne kadar sürer yazısına bakabilirsiniz.

Tebligat Memurunun Düzenlediği Mazbata Neden Önemlidir?

İmtina hâlinde tebligatın geçerliliği büyük ölçüde mazbataya bağlıdır. Kanun, mazbatada tebliğin nerede ve ne zaman yapıldığının, 21. maddedeki durumun doğduğu hâllerde bu hususlara ilişkin işlemin yapıldığının, adreste bulunmama ve imtina için gösterilen sebebin ve adres kayıt sistemindeki adrese tebligat yapılıyorsa buna ilişkin kaydın yazılmasını ister (7201 sayılı Kanun m. 23). Eşiniz tebligattan kaçınmış olsa bile mazbata eksikse tebligatın geçerliliği tartışılabilir. Bu nedenle davacı olarak mazbatanın dosyaya girip girmediğini UYAP üzerinden kontrol etmek yararlıdır.

Mazbata incelemesi iki yönde işler: davacı, tebliğin tamamlandığını gösteren belgeyi görür; davalı da usulsüzlük iddiası için dayanak bulur. Konuyu usulsüz tebligat yazımızda ayrıca ele aldık.

Varsayımsal Bir Örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Davacı eş boşanma davası açıyor ve davalı eşin dava dilekçesini almamak için kapıyı açmadığını biliyor. Tebligat memuru gittiğinde kapıyı açan olmuyor. Memur evrakı mahalle muhtarına imza karşılığında bırakıyor, ihbarnameyi kapıya yapıştırıyor ve bitişik komşuya haber veriyor.

İhbarnamenin yapıştırıldığı gün tebliğ tarihidir. Davalı eş iki hafta içinde cevap vermezse dosya, cevap dilekçesi verilmemiş hâliyle ön inceleme aşamasına geçer. Eş sonradan “tebligat bana ulaşmadı” dese de mazbatada muhtara teslim ve kapıya yapıştırma kayıtları varsa tebligat geçerli sayılır. Eşin kayıtlı adresinde fiilen oturmaması da kural olarak sonucu değiştirmez; bu konuyu MERNİS adresine tebligat ve komşuya veya muhtara bırakılan tebligat yazılarında anlattık.

Hastane ve İşyerinde Bulunan Eşe Tebligat

Eşin tebligattan kaçındığı her durum evde kapıyı açmamakla sınırlı değildir. Eş çalıştığı yerde bulunuyorsa ve belli bir yerde devamlı olarak meslek ya da sanat icra ediyorsa, o yerde bulunmadığı takdirde tebliğ aynı yerdeki daimi memur veya müstahdemlerinden birine yapılabilir (7201 sayılı Kanun m. 17). Dava dilekçesinde eşin iş yeri adresini de göstermek, ev adresinde sonuç alınamadığında tebligatın ikinci bir adrese yönlendirilmesine imkân tanıyabilir.

Kaçınmaya Karşı Davacının Yapabilecekleri

Tebligatı hızlandırmak için davacı olarak elinizde olan seçenekler sınırlıdır; ancak sürecin işlemesini kolaylaştıracak adımlar vardır. Dava dilekçesinde eşin adres bilgisini eksiksiz ve güncel yazın (HMK m. 119). Eşin başka bir adresi, işyeri ya da ulaşılabileceği bir yer varsa bunları mahkemeye bildirin. Tebligat yapılamıyorsa mahkeme adres araştırması yapabilir; eşin adresi bulunamazsa adresi meçhul sayılarak ilanen tebligat yoluna gidilir (7201 sayılı Kanun m. 28). Ayrıntı için ilanen tebligat yazısına göz atabilirsiniz.

Eşinizin tebligatı almaması ile adresinin bulunamaması ayrı kavramlardır. Adres biliniyor ve eş kaçınıyorsa 21. madde işler; adres bilinmiyorsa 28. madde. Hangisinin uygulanacağını mahkeme tebliğ mazbatasındaki tespitlere göre belirler.

Tebligattan Kaçınan Eşin Hataları

Tebligattan kaçınan taraflar çoğunlukla süreyi lehlerine uzatabileceklerini sanırlar; oysa bu yaklaşım bir dizi riskle sonuçlanır:

• Cevap süresinin ihbarname tarihinden başladığını bilmemek.
• Duruşma davetiyesini almadığı için duruşmadan haberi olmadığını sanmak. Usulüne uygun davet edilmiş taraf gelmezse işlemler yokluğunda sürebilir.
• Evrakı hiç öğrenmediğini ileri sürüp dosyadaki delilleri ve beyanları takip etmemek.
• Aynı evde oturan yakınlarına evrakı kabul etmemelerini söylemek. Reddetmeleri tebliği engellemez; tebligat memuru 21. maddedeki yola geçer.
• Mazbatayı incelemeden “tebliğ yapılmadı” iddiası kurmak. Muhtara teslim ve kapıya yapıştırma kayıtları mazbatada yer alır.

Dosyanızda Tebligat Sorunu Yaşıyorsanız

Tebligat zorluğu çoğu zaman dava süresini ve duruşma planını doğrudan etkiler. Eşinizin tebligatı almadığını biliyor ve süreyi nasıl hesaplayacağınızı bilmiyorsanız, dosya numaranızı ve tebliğ mazbatasını ele alarak durumu değerlendirmek gerekir. Genel olarak davanın nasıl açıldığını boşanma davası nasıl açılır yazısında bulabilirsiniz.

Büroyu telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazarak durumunuzu anlatabilirsiniz. İletişim sayfasında bilgiler yer alıyor, çalışma alanımız için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz. Tebligatın hangi usulle yapıldığı, dosyanızın ayrıntılarına göre değerlendirilir.