Boşanmada Nafaka veya Tazminat Alacağı İçin Alınan İhtiyati Haciz Ne Zaman Kalkar?

Eşinize karşı nafaka, tazminat ya da mal rejimi alacağı için ihtiyati haciz kararı almanız, işin yalnızca başlangıcıdır. Karar çıktığı gün itibarıyla birkaç farklı süre işlemeye başlar ve her biri kaçırıldığında hacizin akıbetini değiştirir. İlk süre on gündür: Kararın infazını bu süre içinde icra dairesinden istemezseniz karar kendiliğinden kalkar (İİK m. 261/1). Sonrasındaki süreler ise yedi gündür. Burada anlatılan süreler İcra ve İflas Kanunu’nun metnine dayanır; ancak hangi sürenin sizin dosyanızda hangi günden başladığı, belgelerinizdeki tarihlere bağlıdır.

Süreleri sırayla görelim

İhtiyati haciz süreci, zaman çizelgesi açısından bir zincirdir. Her halka bir öncekinin tamamlanmasına bağlıdır.

Birinci halka infazdır. Alacaklı, ihtiyati haciz kararının verildiği tarihten itibaren on gün içinde kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden kararın infazını istemeye mecburdur; aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar (İİK m. 261/1). Bu sürenin başlangıcı, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki tedbirden farklı olarak kararın verildiği tarihtir. İhtiyati haciz kararları, haczin nasıl yapılacağına dair 79 ila 99. maddelerdeki hükümlere göre icra edilir.

İkinci halka tutanaktır. Haczi icra eden memur bir tutanak düzenler; bunda haczolunan şeyler ve kıymetleri gösterilir ve derhal icra dairesine verilir. İcra dairesi, ihtiyati haciz tutanağının birer suretini üç gün içinde haciz sırasında hazır bulunmayan alacaklıya, borçluya ve gerekirse üçüncü şahsa tebliğ eder (İİK m. 262). Bu tebliğ tarihleri, hem alacaklının hem borçlunun ilerleyen sürelerini belirlediği için önemlidir.

Üçüncü halka tamamlayıcı işlemdir, yani takip veya dava. Dava açılmadan veya icra takibine başlanmadan evvel ihtiyati haciz yaptırmış olan alacaklı; haczin uygulanmasından, haciz borçlunun yokluğunda yapılmışsa haciz tutanağının kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde ya takip talebinde (haciz veya iflas yoluyla) bulunmaya ya da dava açmaya mecburdur (İİK m. 264/1).

Borçlu ödeme emrine itiraz ederse

İcra takibinde borçlu ödeme emrine itiraz ederse bu itiraz hemen alacaklıya tebliğ olunur. Alacaklı, tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemeye veya mahkemede dava açmaya mecburdur. İcra mahkemesi itirazın kaldırılması talebini reddederse, alacaklının kararın tefhim veya tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde dava açması gerekir (İİK m. 264/2).

Bu yedi günlük sürenin, boşanma alacaklarında nasıl yaşandığı dosyadan dosyaya değişir. Nafaka ve tazminat çoğu kez boşanma davasının içinde istenen kalemlerdir; mal rejimi alacağı ise genellikle ayrı bir davada talep edilir. Hangi yolun izleneceği, alacağın hangi dava ya da takip içinde talep edildiğine göre belirlenir.

Dava sırasında konulan haciz: bir ay kuralı

İhtiyati haciz, alacak davasının mahkemede görüldüğü sırada konulmuşsa ya da alacaklı birinci fıkraya göre mahkemede dava açmışsa, esas hakkında verilecek hükmün mahkemece tebliğinden itibaren bir ay içinde alacaklı takip talebinde bulunmaya mecburdur (İİK m. 264/3). Yani hüküm verildikten sonra, hükmün tebliğ tarihinden bir ay içinde icra yoluna geçilmelidir.

Boşanmadan doğan bir tazminat ya da alacak için dava açılmışsa bu fıkranın nasıl uygulanacağı alacağın niteliğine ve dosyanın yapısına göre değerlendirilir. Dosyada hüküm tebliği alındığında bir aylık süreyi hemen takvime işlemek, olası bir kayıp riskini ortadan kaldırır.

Hangi hâllerde ihtiyati haciz hükümsüz kalır?

Kanun, hükümsüzlük hâllerini tek bir fıkrada sayar. Alacaklı bu müddetleri geçirir veya davasından yahut takip talebinden vazgeçerse, ya da takip talebi kanuni müddetlerin geçmesiyle düşerse, ya da dava dosyası muameleden kaldırılıp da bir ay içinde dava yenilenmezse, ya da davasında haksız çıkarsa ihtiyati haciz hükümsüz kalır ve alakadarlar isterse lazım gelenlere bildirilir (İİK m. 264/4).

Bu hâller pratikte şu anlama gelir: Zamanında dava açmış olmanız yetmez; davanın takip edilmesi, dosyanın muameleden kaldırılmaması ve sonunda alacağın haklı bulunması da gerekir. Davanızda haksız çıkarsanız, ihtiyati haciz hükümsüz kalır ve ayrıca haksız hacizden doğan zarar için sorumluluk gündeme gelebilir. Haksız hacizde alacaklı, borçlunun ve üçüncü şahsın uğrayacakları bütün zararlardan sorumludur (İİK m. 259/1).

Borçlu ödeme emrine süresinde itiraz etmezse veya itirazı icra mahkemesince kesin olarak kaldırılırsa ya da mahkemece iptal edilirse, ihtiyati haciz kendiliğinden icrai hacze dönüşür (İİK m. 264/5). Bu, hacizin güvence olmaktan çıkıp doğrudan satışa gidebilecek bir hacze evrilmesi anlamına gelir.

Borçlunun kaldırma ve itiraz yolları

Süre kaçmasa da haciz kaldırılabilir. Borçlu, kendisi dinlenmeden verilen ihtiyati haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı; huzuruyla yapılan hacizlerde haczin uygulanması, aksi hâlde haciz tutanağının kendisine tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde mahkemeye başvurarak itiraz edebilir (İİK m. 265/1). Borçlu ayrıca para veya mahkemece kabul edilecek rehin, değerli kâğıt depo etmek, taşınmaz rehni veya muteber bir banka kefaleti göstermek şartıyla ihtiyati haczin kaldırılmasını mahkemeden isteyebilir; takibe başlandıktan sonra bu yetki icra mahkemesine geçer (İİK m. 266).

Haczolunan mallar, istenildiği zaman para veya ayın olarak verilmek ve bunu temin için malların kıymetleri depo edilmek ya da kabul edilecek teminat gösterilmek şartıyla borçluya, mal üçüncü kişi elinde haczedilmişse bu kişiye bırakılabilir; istenecek teminat her hâlde borç ve masraf tutarını geçemez (İİK m. 263).

Nafaka ve tazminat alacaklarında süre disiplini

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında isteyebildiği bir alacaktır (TMK m. 175). Maddi tazminatı kusursuz veya daha az kusurlu taraf, manevi tazminatı kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf kusurlu eşten talep edebilir (TMK m. 174). Bu alacaklar kimi zaman boşanma davasının içinde istenir ve hüküm verildikten sonra icra yoluyla tahsil edilir. İhtiyati haciz bu aradaki boşluğu doldurmaya çalışan geçici bir araçtır; geçici olduğu için de kanun, onu uzun süre ayakta tutmaz.

Bu nedenle haciz alacaklısı olarak her aşamada hangi süreden hangi sürenin doğduğunu bilmek, hacizin kaderini belirler. Bir süre kaçırıldığında yeni bir ihtiyati haciz talebi gerekebilir; kanun metninde yeni talebi yasaklayan bir hüküm yoktur, ancak talep baştan, yeniden delil ve teminatla değerlendirilir. Süreyi zamanında takip etmek, hem maliyeti hem de riski azaltır.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Boşanma sürecindeki eşlerden biri, diğerine ödünç verdiği bir para alacağı için henüz dava açmadan ya da takip başlatmadan karşı tarafın bir banka hesabı üzerine ihtiyati haciz kararı alıyor. Karar pazartesi günü veriliyor. Alacaklı kararı hafta içinde icra dairesine götürüyor ve hacizler uygulanıyor; on günlük infaz süresi kaçmamış oluyor. Dava açılmadan önce haciz yapıldığı için, alacaklının uygulamadan itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunması ya da dava açması gerekiyor. Takip başlatılıyor, borçlu ödeme emrine itiraz ediyor; itiraz alacaklıya tebliğ edilince yeni bir yedi günlük süre başlıyor ve bu süre içinde itirazın kaldırılması istenmezse ya da dava açılmazsa haciz hükümsüz kalıyor. Bu örnek bir sonuç tahmini değildir; yalnızca sürelerin zincirini gösterir.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, ihtiyati haciz kararını aldıktan sonra infaz süresini hafife almaktır. Kararın verildiği günden başlayan on gün, tebliğden başlayan HMK tedbir süresinden farklı işler; iki düzeni karıştırmamak gerekir. İkinci hata, takip veya davayı yedi gün içinde başlatmayı unutmaktır. Üçüncü hata, itiraz tebliğinden sonra yeni bir süre başladığını fark etmemektir. Dördüncü hata, davayı açıp dosyayı muameleden kaldırtmaktır; bir ay içinde dava yenilenmezse haciz hükümsüz kalır. Beşinci hata, teminat ve haksız haciz sorumluluğunu hesaba katmamaktır.

Hacizle tedbir arasındaki farkı ve hangi alacaklar için haciz istenebileceğini boşanma davasında ihtiyati haciz istenebilir mi yazısında ele aldık. İlamlı nafaka alacağında icra yolu için ödenmeyen nafaka ve icra takibi yazısına bakabilirsiniz.

Haciz kalktıktan sonra ne olur?

Haciz kalktığında alacak hakkı sona ermez; yalnızca güvence kaybolur. Alacağınızı normal yoldan, dava ve icra takibi yoluyla istemeye devam edebilirsiniz. Borçlu açısından ise kaldırılan hacze ilişkin kayıtların temizlenmesi için gerekli başvurular yapılmalıdır; haczin hükümsüz kaldığı hâllerde alakadarlar isterse bu durum lazım gelenlere bildirilir (İİK m. 264/4). Boşanma alacaklarının icra yoluyla tahsili hakkında boşanmada tazminat ve nafaka alacağının icra yoluyla tahsili yazısı yol gösterir.

Sürelerin takibi için pratik bir liste

Kararın verildiği tarihi ve karardan sonraki ilk on günü takvime işleyin. İcra dairesine yapılan başvurunun tarihini ve haciz tutanağının tebliğ tarihlerini belgeleyin. Haczin uygulandığı tarihten itibaren yedi gün içinde takip veya dava için hazırlığı baştan yapın. Ödeme emrine itiraz gelirse tebliğ tarihini kaydedip yeni yedi günü hesaplayın. Davanın görüldüğü sırada haciz konulmuşsa hüküm tebliğinden itibaren bir aylık süreyi ayrıca not edin.

Kendi dosyanızda sürelerin hesabı

Her ihtiyati haciz dosyasında karar tarihi, uygulama tarihi, tebliğ tarihleri ve alacağın niteliği farklıdır; bu yüzden sürelerin hangi günden işleyeceği dosyaya göre hesaplanmalıdır. Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki telefondan arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz. Büronun çalışma alanı hakkında aile hukuku sayfasına göz atabilirsiniz.