Hasar Tespiti Uzarsa Ne Olur? Üç Ay Sonra Yüzde 50 Avans ve Ön Ekspertiz

Hasar oluştu, ihbar yapıldı, ekspertiz raporu beklendi ve aylar geçti. Sigortalı bu sürede onarım için borçlanmış, işini durdurmuş ya da yaşam düzenini yeniden kurmak zorunda kalmış olabilir. Türk Ticaret Kanunu, incelemenin sonsuza kadar uzamasını önlemek amacıyla sigortacıya bir avans ödeme yükümlülüğü getirir. Bu yazıda avans hakkının şartlarını, hesabını ve pratikte nasıl talep edileceğini anlatıyoruz.

Tazminatın Muacceliyet Zamanı

TTK m. 1427/2’ye göre sigorta tazminatı veya bedeli, rizikonun gerçekleşmesini müteakip ve rizikoyla ilgili belgelerin sigortacıya verilmesinden sonra sigortacının edimine ilişkin araştırmaları bitince ve her halde ihbardan kırkbeş gün sonra muaccel olur; can sigortalarında bu süre onbeş gündür. Sigortacıya yüklenemeyen bir kusurdan dolayı inceleme gecikmişse süre işlemez. Muacceliyet konusunda ayrıntı için sigorta tazminatının muaccel olma süresi yazısına bakabilirsiniz.

Üç Aylık Sürenin Anlamı

Kanun, araştırmaların ihbardan başlayarak üç ay içinde tamamlanamaması durumunu ayrıca düzenler (m. 1427/3). Bu süre dolmuşsa sigortacı, sonucu beklemeden avans ödemek zorundadır. Böylece inceleme karmaşık olsa dahi sigortalı, hasarın en azından bir bölümünü kısa sürede alma imkânı bulur. Üç aylık sürenin başlangıcı ihbar tarihidir; bu nedenle ihbarın yazılı ve tarihli yapılması önem taşır.

Avansın Miktarı

Sigortacı, hasar miktarının veya bedelin en az yüzde ellisini avans olarak öder. Miktar, tarafların mutabakatı veya anlaşmazlık halinde mahkemece yaptırılacak ön ekspertiz sonucuna göre süratle tespit edilir. “En az” ifadesi, avansın yüzde ellinin altında olamayacağını gösterir; sigortacı isterse daha yüksek ödeme yapabilir. Ödenen avans, nihai tazminattan mahsup edilir.

Ön Ekspertiz Nedir?

Ön ekspertiz, kesin ve ayrıntılı bir hasar hesabı değil, avans miktarının belirlenmesi için yapılan hızlı bir tespittir. Taraflar anlaşırsa sigortacının atadığı eksper veya ortak seçilen bir uzman raporu esas alınabilir. Anlaşma sağlanamazsa mahkeme aracılığıyla yaptırılır. Ön ekspertiz sonucunun nihai bilirkişi raporu yerine geçmediğini bilmek gerekir; nihai hasar tespiti ayrı bir süreçtir. Ekspertiz raporuna itirazlar için hasar dosyasında eksper raporuna itiraz yazısı faydalıdır.

Temerrüt ve Faiz

TTK m. 1427/4’e göre borç muaccel olunca sigortacı ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer. Ayrıca sigortacının temerrüt faizi ödeme borcundan kurtulmasını öngören sözleşme hükümleri geçersizdir (m. 1427/5). Yani sigortacı, muacceliyet tarihinden itibaren faiz yükümlüsüdür. Faiz başlangıcı ve oranı için sigorta şirketinin geç ödemesinde temerrüt faizi yazısına bakabilirsiniz.

Bu Hüküm Emredicidir

TTK m. 1452/3’e göre m. 1427’nin ikinci ilâ beşinci fıkraları sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar aleyhine değiştirilemez. Poliçede “hasar tamamen tespit edilmeden hiçbir ödeme yapılmaz” gibi bir hüküm bulunsa dahi bu, avans hakkını ortadan kaldırmaz. Bu koruma, sigortalının zayıf konumunu dengelemek için getirilmiştir.

Avans Nasıl Talep Edilir?

Avans talebi yazılı yapılmalıdır. Dilekçede poliçe numarası, hasar tarihi, ihbar tarihi, üç ayın dolduğu tarih ve TTK m. 1427/3 uyarınca avans istendiği belirtilmelidir. Talebin noter yoluyla veya sigortacıya ulaştığı ispatlanabilen bir kanalla gönderilmesi tavsiye edilir. Avans ödenmezse Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvuru veya dava yolu kullanılabilir. Bu yollar için sigorta tahkim komisyonu başvuru süreci yazısına bakabilirsiniz.

Gecikmede Sigortacıya Yüklenemeyen Sebepler

Kanun, inceleme sigortacıya yüklenemeyen bir kusurdan dolayı gecikmişse muacceliyet süresinin işlemeyeceğini belirtir. Örneğin sigorta ettirenin istenilen belgeleri vermemesi veya inceleme yapılmasına izin vermemesi gibi durumlar bunlar arasındadır. Bu nedenle sigorta ettiren, TTK m. 1447 uyarınca gerekli bilgi ve belgeleri makul süre içinde vermeli, sigortacının incelemesine izin vermelidir. Belgelerin ne zaman teslim edildiği not edilmelidir.

İbraname Riski

Avans veya kısmi ödeme sırasında sigortacı sigortalıdan ibraname imzalamasını isteyebilir. İbraname, imzalayanın alacağının tamamından vazgeçtiği anlamına gelebileceğinden dikkatli olunmalıdır. Avans ödemesi için ibraname şartı aranması, kanunun getirdiği korumanın amacına aykırıdır. Ayrıntı için hasar tazmininde ibraname imzalamanın sonuçları yazısını okuyabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Hasar ihbarını yazılı yapmamak,
• Üç aylık sürenin dolduğunu takip etmemek,
• Avans yerine tam ödemeyi beklemek,
• İbraname imzalayarak avans almak,
• Eksper raporunu incelemeden kabul etmek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir işyeri yangında hasar görür ve sigortacıya yazılı ihbarda bulunur. Ekspertiz süreci karmaşık olduğundan üç ay geçmesine rağmen rapor tamamlanmaz. İşyeri sahibi, TTK m. 1427/3’e dayanarak yazılı avans talebi gönderir. Sigortacı ön ekspertizle belirlenen hasar tutarının yarısını avans olarak öder; işyeri bu parayla onarım ve stok yenilemesini yapar. Nihai tazminat belirlendiğinde avans mahsup edilir.

Sigorta Türlerine Göre Uygulama

Avans hükmü hasar sonrası ödeme borcunu düzenleyen genel bir kuraldır ve mal sigortalarında, kasko, konut, işyeri ve nakliyat gibi poliçelerde uygulanabilir. Can sigortalarında muacceliyet süresi daha kısa olduğundan (onbeş gün) inceleme sürecinin uzaması halinde de aynı mantık işler. Sorumluluk sigortalarında ise zarar görenin sigortacıya doğrudan başvurması halinde de TTK m. 1427 uygulanır (m. 1475/2). Her poliçede avans hakkının varlığını, poliçedeki ödeme şartlarıyla birlikte değerlendirmek gerekir; ancak sözleşmedeki sınırlayıcı hükümler kanundaki emredici korumanın önüne geçemez.

Avans Talebinde Delil Hazırlığı

Avans talebini güçlendirmek için hasar fotoğrafları, onarım teklifleri, tamir faturaları, ihbar yazısı ve sigortacıyla yapılan tüm yazışmalar düzenli bir dosyada toplanmalıdır. Hasarın büyüklüğüne ilişkin ilk teklifler, ön ekspertiz için önemli bir referans oluşturur. Bilirkişi veya eksper görüşünün alınmasını bekleyen sigortalı, yine de kendi hazırladığı belgelerle miktarın ana çizgilerini ortaya koymalıdır. Bu, hem sigortacıyla mutabakat sağlanmasını kolaylaştırır hem de anlaşmazlık halinde mahkemenin işini hızlandırır.

Sonuç

Hasar incelemesi üç ayı aşarsa sigortacı en az yüzde elli avans ödemek zorundadır; bu hak emredicidir ve gecikmeden doğan mağduriyeti azaltmayı amaçlar. İhbarın belgelenmesi, sürenin takibi ve yazılı talep bu hakkın kullanılmasında belirleyicidir. Hasar dosyanız için sigorta hukuku kapsamında destek almak isterseniz iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.