Mirastan Feragat Sözleşmesi Hükümden Düşer mi? Altsoya Etkisi ve Alacaklıların Hakları (TMK 528-530, 573-574)

Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakan ile mirasçı arasında yapılan ve mirasçının ileride doğacak miras hakkından vazgeçmesini sağlayan özel bir sözleşmedir. Genellikle mirasbırakanın sağlığında bir mirasçıya yaptığı bir kazandırmanın karşılığında yapılır. Ancak sözleşmenin hükümden düşmesi, altsoya etkisi ve alacaklıların hakları gibi konular sıkça tartışılır. Bu yazıda feragat sözleşmesinin sonuçlarını ve sınırlarını anlatıyoruz.

Mirastan Feragat Sözleşmesi Nedir?

TMK m. 528/1’e göre mirasbırakan, bir mirasçısı ile karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir. Feragat eden, mirasçılık sıfatını kaybeder. Sözleşme, resmi vasiyetname şeklinde yapılmalıdır. Bu tür sözleşmeler örneğin mirasbırakanın çocuklarından birine sağlığında büyük bir bağış yaparak, o çocuğun ilerideki miras hakkından vazgeçmesini sağlaması şeklinde kullanılır. Genel çerçeve için mirastan feragat sözleşmesi yazısına bakabilirsiniz.

Altsoya Etkisi

TMK m. 528/3’e göre bir karşılık sağlanarak mirastan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur. Yani feragat eden çocuk, karşılık aldıysa, onun çocukları da mirasçılıktan çıkar. Bu, halefiyet yoluyla torunların mirasçı olmasını engeller. Karşılıksız feragatte ise bu sonuç kendiliğinden doğmaz; feragatin altsoya etkisi sözleşme hükümleri ve kanunun yorumuna göre belirlenir. Mirasbırakan ve feragat eden, altsoyun durumunu açıkça sözleşmede düzenlemelidir.

Feragatin Hükümden Düşmesi

TMK m. 529/1’e göre mirastan feragat sözleşmesi belli bir kişi lehine yapılmış olup bu kişinin herhangi bir sebeple mirasçı olamaması halinde, feragat hükümden düşer. Örneğin çocuk, kardeşi lehine feragat etmişse ve kardeş mirasbırakandan önce ölürse veya mirastan yoksun kalırsa, feragat geçersiz hale gelir ve feragat eden yeniden mirasçı olur. TMK m. 529/2’ye göre feragat sözleşmesi belli bir kişi lehine yapılmamışsa, en yakın ortak kökün altsoyu lehine yapılmış sayılır ve bunların herhangi bir sebeple mirasçı olamaması halinde feragat yine hükümden düşer. Bu düzenleme, feragatin amacına ulaşamaması halinde feragat edenin korunmasını sağlar.

Tereke Alacaklılarının Hakları

TMK m. 530’a göre mirasın açılması anında tereke, borçları karşılayamıyorsa ve borçlar mirasçılar tarafından da ödenmiyorsa, feragat eden ve mirasçıları, alacaklılara karşı feragat için ölümünden önceki beş yıl içinde mirasbırakandan almış oldukları karşılıktan, mirasın açılması anındaki zenginleşmeleri tutarında sorumludurlar. Yani feragat karşılığı büyük bir bağış almış olan kişi, mirasbırakanın borçlarını ödeyemeyen tereke karşısında alacaklılara karşı sınırlı biçimde sorumlu olabilir. Bu düzenleme, feragat sözleşmesinin alacaklıları zarara uğratmak amacıyla kullanılmasını önler.

Tenkis ve Saklı Pay

TMK m. 573’e göre mirasbırakan, mirastan feragat eden mirasçıya sağlığında terekenin tasarruf edilebilir kısmını aşan edimlerde bulunmuşsa, diğer mirasçılar bunun tenkisini isteyebilir; bu durumda mirastan feragat edenin sadece saklı payını aşan miktar tenkise tabi olur. Edimlerin değerlerinin mahsubu, mirasta denkleştirme kurallarına göre yapılır. Yani feragat karşılığında verilen mal, saklı payı aşıyorsa diğer mirasçılar tenkis davası açabilir. Bu, feragat sözleşmesinin diğer mirasçıların saklı payını zedelemesini önler.

Geri Verme Seçeneği

TMK m. 574’e göre mirastan feragat eden, tenkis sebebiyle terekeye bir malı veya diğer bir değeri geri vermekle yükümlü olursa, dilerse tenkise tabi değeri geri verir, dilerse almış olduklarının tamamını terekeye geri vererek mirastan feragat etmemiş gibi paylaşmaya katılır. Bu seçenek, feragat edene esneklik tanır: tenkis edilen kısmı ödeyerek elindekini koruyabilir veya tümünü geri verip mirasçı sıfatını yeniden kazanabilir. Hangisinin daha yararlı olduğu, alınan malın değerine, terekenin büyüklüğüne ve mirasçının payına bağlıdır.

Feragatin Şekli

Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakan ile mirasçı arasında yapılan bir miras sözleşmesi türüdür ve bu nedenle resmi vasiyetname şeklinde düzenlenmelidir. Şekil eksikliği sözleşmeyi geçersiz kılar. Ayrıca sözleşme yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmamak gerekir. Sözleşmenin noter veya sulh hakimi önünde iki tanıkla düzenlenmesi gerekir. Bu şekil şartları, feragatin ağır sonuçları nedeniyle mirasçının iradesini korumak için aranır. Ehliyet için vasiyet yapma ehliyeti ve ayırt etme gücü yazısına bakabilirsiniz.

Feragat ile Mirasçılıktan Çıkarma Farkı

Mirastan feragat, mirasçının rızasıyla yapılır; mirasçılıktan çıkarma ise mirasbırakanın tek taraflı tasarrufudur ve belirli sebeplere dayanır. Feragat bir karşılığa dayanabilir; çıkarma bir yaptırımdır. Feragat halinde mirasçı kendi iradesiyle hakkından vazgeçer; çıkarmada mirasçının iradesi aranmaz. Bu farklar, sonuçların da farklı olmasına yol açar. Çıkarma için mirasçılıktan çıkarma sebepleri yazısına bakabilirsiniz.

Uygulamada Dikkat Edilecekler

Mirastan feragat sözleşmesi yapacak taraflar, karşılığın ne olduğunu, altsoyun durumunu, hükümden düşme ihtimalini ve alacaklıların haklarını açıkça değerlendirmelidir. Feragat eden mirasçı, karşılık olarak aldığı mal veya paranın değerini belgelendirmeli ve sözleşmede yazdırmalıdır. Mirasbırakan da diğer mirasçıların saklı paylarını zedelemeyecek şekilde karşılığı belirlemelidir. Tarafların bu sözleşmeyi imzalamadan önce mali durumu, borçları ve olası gelecek gelişmeleri düşünmesi önerilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Feragatin altsoyu otomatik etkilediğini sanmak,
• Sözleşmeyi resmi şekle uymadan yapmak,
• Feragat karşılığının tenkise tabi olabileceğini unutmak,
• Alacaklıların beş yıllık sorumluluğunu bilmemek,
• Lehine feragat edilen kişinin mirasçı olamaması ihtimalini düşünmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir mirasbırakan, çocuklarından birine sağlığında bir taşınmaz verir ve karşılığında çocuk mirastan feragat eder. Sözleşmede altsoy hakkında hüküm yoktur. Mirasbırakan öldüğünde terekesi borca batıktır. Alacaklılar, feragat edenden taşınmaz nedeniyle sağladığı zenginleşme kadar tutarı, ölümden önceki beş yıl içinde aldığı karşılık bakımından talep eder. Aynı zamanda diğer mirasçılar, taşınmaz değerinin tasarruf edilebilir kısmı aşması halinde tenkis davası açabilir.

Sonuç

Mirastan feragat sözleşmesi, mirasçılık sıfatını ortadan kaldırır ve bir karşılıkla yapılmışsa altsoyu da bağlar; ancak hükümden düşme, tenkis ve alacaklıların hakları gibi sınırlar vardır. Feragat sözleşmesi yapmadan veya bu sözleşmenin sonuçlarıyla karşılaşmadan önce durumunuzu değerlendirmek için miras hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bizimle görüşebilirsiniz.