Vasiyet Yapma Ehliyeti: 15 Yaş, Ayırt Etme Gücü ve Kısıtlıların Durumu

Vasiyet, kişinin ölümden sonra malvarlığının kime kalacağını belirleyen en kişisel işlemlerden biridir. Bu nedenle kanun, vasiyet ehliyetini genel fiil ehliyetinden ayrı ve daha esnek biçimde düzenler. Peki kaç yaşında vasiyet yapılabilir? Hasta veya yaşlı kişinin vasiyeti geçerli midir? Bu yazıda vasiyet ve miras sözleşmesi ehliyetini, ehliyetsizlik iddialarını ve ispat sorunlarını anlatıyoruz.

Vasiyet Ehliyetinin Şartları

TMK m. 502’ye göre vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve onbeş yaşını doldurmuş olmak gerekir. Bu iki şart yeterlidir; ergin olmak, kısıtlı olmamak veya veli veya vasi iznini almak gerekmez. Vasiyet, kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğundan başkası tarafından kullanılamaz; velinin veya vasinin küçük adına vasiyet yapması mümkün değildir. Onbeş yaşındaki bir genç, ayırt etme gücüne sahipse mal varlığı hakkında vasiyet yapabilir; ancak ergin olmadığından bunu miras sözleşmesiyle yapamaz.

Ayırt Etme Gücü Nedir?

Ayırt etme gücü, kişinin yaptığı işlemin anlamını ve sonuçlarını kavrayabilme yeteneğidir. Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk veya benzeri sebeplerle bu yetenekten yoksun olan kişi ayırt etme gücüne sahip sayılmaz. Bu güç, işlem anında var olmalıdır; geçici bilinç bulanıklıkları da vasiyeti etkileyebilir. Kanun, ayırt etme gücünü bir karine olarak kabul eder: kural olarak herkes ayırt etme gücüne sahiptir; ehliyetsizliği iddia eden bunu ispat etmekle yükümlüdür. Ancak akıl hastalığı nedeniyle kısıtlı olan kişilerde durum daha karmaşıktır.

Kısıtlı Kişinin Vasiyeti

Kısıtlı kişi, yani vesayet altındaki kişi, yalnızca kısıtlanması nedeniyle vasiyet yapma ehliyetinden yoksun sayılmaz. Vasiyet için aranan tek şart ayırt etme gücüdür. Akıl hastalığı nedeniyle kısıtlanan kişi, vasiyet yapılan anda ayırt etme gücüne sahipse, “aydınlık aralık” denilen dönemde vasiyet yapabilir. Ancak bu durumda vasiyetin geçerliliği ciddi tartışma konusu olur ve tıbbi kanıtlar önem kazanır. Kısıtlanmış kişilerin vasiyetlerinde çoğu zaman resmi vasiyet şekli tercih edilir, çünkü memur ve tanıklar mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini beyan eder.

Miras Sözleşmesi Ehliyeti

Miras sözleşmesi vasiyetten daha ağırdır; çünkü karşı tarafla yapılan bağlayıcı bir sözleşmedir. TMK m. 503’e göre miras sözleşmesi yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve ergin olmak, kısıtlı bulunmamak gerekir. Yani onbeş yaşındaki bir genç vasiyet yapabilir ama miras sözleşmesi yapamaz; kısıtlı kişi de miras sözleşmesi yapamaz. Bu farklılık, sözleşmenin karşı tarafı bağlaması ve mirasbırakanın serbest dönme hakkını kısıtlaması sebebiyledir. Miras sözleşmesi için miras sözleşmesi nedir yazısına bakabilirsiniz.

İrade Sakatlığı

Ehliyetin yanı sıra irade de sağlıklı olmalıdır. TMK m. 504’e göre mirasbırakanın yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisi altında yaptığı ölüme bağlı tasarruf geçersizdir. Ancak mirasbırakan yanıldığını veya aldatıldığını öğrendiği ya da korkutma veya zorlamanın etkisinden kurtulduğu günden başlayarak bir yıl içinde tasarruftan dönmediği takdirde tasarruf geçerli sayılır. Örneğin yakınlarının kandırmasıyla vasiyet yapan kişi bunu fark edip yeni bir vasiyet yapabilir. Ayrıntı için vasiyetnamede irade fesadı iddiası yazısına göz atabilirsiniz.

Ehliyetsizlik İddiasının İspatı

Ehliyetsizlik nedeniyle iptal davası açan mirasçı, mirasbırakanın vasiyet anında ayırt etme gücünden yoksun olduğunu ispat etmelidir. Deliller arasında hastane kayıtları, doktor raporları, bakıcı ve komşu tanıklıkları, vasiyetin düzenlendiği ortamın özellikleri ve mirasbırakanın vasiyet öncesi ve sonrası davranışları sayılabilir. Mahkeme, adli tıp veya sağlık kurulundan rapor isteyebilir. Ayrıca vasiyetin resmi şekilde yapılması, memurun ve tanıkların mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini beyan etmesi, ehliyetsizlik iddiasını zayıflatır. Ancak bu beyan mutlak delil değildir. Ayrıntı için vasiyetnamede ehliyetsizlik iddiası yazısına bakabilirsiniz.

Yaşlı ve Hasta Kişilerin Vasiyeti

Yaşlılık tek başına ehliyetsizlik sebebi değildir. Alzheimer, demans, ağır depresyon gibi hastalıklar, aşamalarına göre ayırt etme gücünü etkileyebilir. Hastalığın erken evrelerinde ehliyet devam edebilir; ileri evrelerde ise ortadan kalkabilir. Bu nedenle bu tür hastalık riski bulunan kişilerin vasiyetini hastalığın erken döneminde ve resmi şekilde yapması önerilir. Vasiyet öncesi doktor raporu almak da ileride yapılacak itirazlara karşı güçlü bir delil oluşturur. Bu yöntem, mirasbırakanın gerçek iradesinin korunması açısından önemlidir.

Ehliyetsizlik Halinde Dava Süreleri

Ehliyetsizlik sebebiyle iptal davası, tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır; her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın geçmesinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl geçince hak düşer (TMK m. 559). Hükümsüzlük, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir. Süreler için vasiyete karşı iptal davası mı tenkis davası mı yazısına bakabilirsiniz.

Vasiyet Hazırlayanlar İçin Uygulama Notları

Vasiyet yapmak isteyen kişi, ehliyetinden şüphe edilebilecek bir sağlık durumu varsa, vasiyetten önce güncel bir sağlık raporu almalı, tercihen resmi vasiyet şeklini seçmeli ve vasiyet nedenlerini gerekçeleriyle birlikte açık ve anlaşılır biçimde yazdırmalıdır. Vasiyetin varlığından yakınlarının haberdar edilmesi veya edilmemesi kişisel bir karardır; ancak vasiyeti yapan kişinin vasiyetten yararlanacak kişilerle yoğun ilişkisi varsa, aldatma ve zorlama iddialarına karşı dikkatli olunmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Vasiyet için ergin olmanın şart olduğunu sanmak,
• Kısıtlı kişinin hiçbir şekilde vasiyet yapamayacağını düşünmek,
• Bunama tanısını vasiyeti otomatik geçersiz kılan sebep saymak,
• Sağlık raporu almadan riskli dönemde vasiyet yapmak,
• Miras sözleşmesi ile vasiyet ehliyetini karıştırmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Onaltı yaşındaki bir genç, vasiyetiyle bisikletini ve birikimini kardeşine bırakmak ister. Ayırt etme gücüne sahiptir ve el yazısıyla tarih atıp imzalayarak vasiyetini düzenler. Vasiyet geçerlidir; çünkü onbeş yaşını doldurmuştur. Aynı genç bir miras sözleşmesi yapmak istese, ergin olmadığı için yapamaz.

Sonuç

Vasiyet için onbeş yaş ve ayırt etme gücü yeterlidir; miras sözleşmesi için ergin olmak ve kısıtlı olmamak gerekir. Ehliyet ve irade sakatlığı iddiaları belgeyle ispatlanır. Vasiyetinizi güvenle hazırlamak veya bir vasiyetin geçerliliğini incelemek için miras hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bize telefon veya mesajla ulaşabilirsiniz.