Sigorta Sözleşmesi Kısmen Feshedilirse Tamamı Sona Erer mi? Kısmi Fesih ve Cayma (TTK 1415)

Birçok sigorta poliçesi tek bir sözleşmede birden çok teminat içerir: bir konut poliçesinde yangın, hırsızlık, cam kırılması ve sel teminatı; bir kasko poliçesinde çarpışma, çalınma, cam ve doğal afet teminatı gibi. Sigortacı bu teminatlardan yalnızca birine ilişkin bir sebep ortaya çıktığında, sözleşmenin sadece o kısmını sona erdirmek isteyebilir. Bu durumda sözleşmenin geri kalanının akıbeti sorusu ortaya çıkar. Türk Ticaret Kanunu bu soruyu her iki taraf açısından da düzenler. Bu yazıda kısmi fesih ve caymanın sonuçlarını anlatıyoruz.

Kısmi Fesih Nedir?

Kısmi fesih, sigorta sözleşmesinin bir bölümünün, yani belirli hükümlerinin veya teminatlarının sona erdirilmesi, geri kalanının ise devam etmesidir. Sigortacı, beyan ihlali, riziko ağırlaşması veya prim ödenmemesi gibi haklı bir sebebe dayanarak sözleşmenin yalnızca ilgili kısmını feshedebilir. Aynı şekilde kısmi cayma da söz konusu olabilir. Bu durum özellikle çok teminatlı ve çok rizikolu poliçelerde ortaya çıkar.

Sigortacının Bütün Sözleşmeyi Feshetme Hakkı

TTK m. 1415/1’e göre sigortacının sigorta sözleşmesini, bazı hükümlerine ilişkin olarak feshetmesi veya ondan cayması haklı sebeplere dayanıyorsa ve sigortacının sözleşmeyi geri kalan hükümlerle, aynı şartlarda yapmayacağı durumdan anlaşılıyorsa, sigortacı sözleşmenin tamamını feshedebilir veya ondan cayabilir. Yani kısmi fesih hakkı doğduğunda sigortacı, kalan kısmı da bozmak isteyebilir; ancak bunun için iki şart aranır: fesih haklı sebebe dayanmalı ve sigortacının kalan hükümlerle aynı şartlarda sözleşme yapmayacağı anlaşılmalıdır. Örneğin bir işyerinde yangın riski ciddi biçimde artmışsa, sigortacının yalnızca yangın teminatını değil, ilişkili tüm teminatları feshetmesi haklı olabilir.

Sigorta Ettirenin Hakkı

Sigortacı sözleşmeyi kısmen feshetmiş veya ondan caymışsa, sigorta ettiren sözleşmenin tamamını feshedebilir veya ondan cayabilir (m. 1415/2). Bu hüküm, sigorta ettirenin denge kurma imkânıdır: sigortacı bir teminatı geri çektiğinde, sigorta ettiren kalan eksik korumayla devam etmek zorunda kalmaz. Örneğin sigortacı hırsızlık teminatını feshetmişse ve sigorta ettiren bu teminat olmadan poliçeyi anlamsız buluyorsa, tüm sözleşmeyi feshederek başka bir şirketten kapsamlı poliçe alabilir. Bu hak, sigorta ettirenin ekonomik amacını korur.

Haklı Sebep Şartı

Sigortacının kısmi fesih hakkı, kanunda gösterilen sebeplerden birine dayanmalıdır: beyan yükümlülüğünün ihlali (m. 1439), rizikonun ağırlaşması (m. 1445), prim ödenmemesi (m. 1434) veya sigorta ettirenin diğer yükümlülüklerini ihlali (m. 1449). Keyfi kısmi fesih geçerli değildir. Ayrıca sözleşmedeki yükümlülüğün ihlalinde kusur aranır: ihlalde kusur bulunmaması halinde sigortacının sözleşmeyi kısmen veya tamamen feshederek ifadan kurtulabileceğine ilişkin hükümler sonuç doğurmaz (m. 1449/1). Bu güvence sigorta ettirenin haksız fesihlere karşı korunmasını sağlar.

Fesih Hakkının Süresi

Kısmi ve tam fesih hakları belirli sürelere tabidir. Örneğin beyan ihlalinde cayma on beş gün içinde bildirilir (m. 1440), riziko ağırlaşmasında fesih bir ay içinde kullanılır (m. 1445), yükümlülük ihlalinde ise kusura dayanan ihlal halinde durumun öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde kullanılmayan fesih hakkı düşer (m. 1449/2). Bu süreler geçirilirse hakkın kullanılması mümkün olmaz. Sigorta ettiren de kısmi fesih bildirimini aldığında, tamamını feshetme hakkını makul sürede kullanmalıdır.

Prim İadesi ve Hesaplama

Kısmi fesih halinde işlemeyen döneme ait ödenmiş primler, feshedilen kısım için iade edilir (m. 1419). Prim hesabı, poliçedeki teminat bazlı prim dağılımına göre yapılır. Tamamının feshi halinde ise tüm işlemeyen primler iade edilir. Sigortacıdan hesap dökümü yazılı olarak istenmeli ve iade süresi takip edilmelidir. Kast halinde sigortacının bazı primlere hak kazanabileceği ayrıca değerlendirilir.

Hasar Gerçekleşmişse

Kısmi fesih veya cayma bildirimi geldiğinde, feshedilen teminat kapsamında bir hasar meydana gelmişse, sigortacının sorumluluğu fesih tarihine ve hasarın zamanına göre belirlenir. Fesih henüz sonuç doğurmadan önce meydana gelen hasarlar sigortacının sorumluluğundadır. Fesih bildiriminin yapıldığı tarih ile feshin hüküm ifade ettiği tarih arasında da teminat devam edebilir. Bu nedenle bildirim tarihleri ve poliçe şartlarındaki fesih süreleri dikkatle incelenmelidir.

Emredici Nitelik

TTK m. 1452/3’e göre m. 1413 ilâ 1417 hükümleri sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar aleyhine değiştirilemez; değiştirilirse kanun hükümleri uygulanır. Poliçede “kısmi fesih halinde sigorta ettiren tamamını feshedemez” gibi hükümler bu nedenle geçersizdir. Bu koruma, sigorta ettirenin haklarını sözleşmesel sınırlamalardan bağımsız kılar.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Durumlar

Uygulamada kısmi fesih çoğunlukla riziko değişikliği nedeniyle gündeme gelir: işyerinde faaliyet türünün değişmesi, aracın ticari kullanıma geçmesi veya konutta kiracı bulundurulması gibi. Sigortacı bu değişiklik nedeniyle ilgili teminatı feshedip diğerlerini sürdürmek isteyebilir. Sigorta ettiren ise kalan teminatın işe yaramaz hale gelmesi durumunda tamamını feshetmeyi tercih edebilir. Bu süreçte yazılı bildirimlerin doğru yapılması önemlidir. Riziko değişiklikleri için rizikonun ağırlaşması ve bildirim yükümlülüğü yazımıza bakabilirsiniz.

Delil ve İzlenecek Yol

Kısmi fesih uyuşmazlıklarında poliçe teminat tablosu, fesih bildirimi ve gerekçesi, riziko değişikliğini gösteren belgeler ve yazışmalar önem taşır. Sigortacı haklı sebebi ve kalan hükümlerle sözleşme yapmayacağını ispatlamalıdır. Sigorta ettiren de tamamını feshetme kararını yazılı ve süresinde bildirmelidir. Sonuç alınamazsa Sigorta Tahkim Komisyonu veya mahkeme yolu kullanılabilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Kısmi fesih bildirimini önemsememek,
• Tamamını feshetme hakkını süresinde kullanmamak,
• Eksik teminatla poliçeyi sürdürüp riskte kalmak,
• Prim iadesini talep etmemek,
• Fesih gerekçesini sigortacıdan yazılı istememek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir işletmenin çok teminatlı işyeri poliçesinde, işletme depolama faaliyetini genişletir ve sigortacıya bildirmez. Sigortacı riskin arttığını öğrenince hırsızlık ve yangın teminatlarının yalnızca yangın kısmını feshettiğini bildirir. İşletme, yangın teminatı olmadan poliçenin anlamsız olduğunu düşünerek TTK m. 1415/2’ye dayanarak sözleşmenin tamamını fesheder ve başka bir sigortacıdan kapsamlı poliçe alır.

Sonuç

Sigortacı haklı sebeple sözleşmeyi kısmen feshederse ve kalan hükümlerle aynı şartlarda sözleşme yapmayacağı anlaşılıyorsa tamamını feshedebilir; sigorta ettiren de kısmi fesih karşısında sözleşmenin tamamını feshedebilir. Sürelere ve şartlara dikkat etmek gerekir. Poliçenizin kısmi feshi konusunda destek için sigorta hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.