Kısmi Tazminat Ödemesi Sigorta Bedelinden Düşülür mü? Kısmi Zararda Fesih Hakkı

Bir konut, işyeri veya araç sigortasında küçük bir hasar yaşandığında çoğu sigortalı tazminatı aldıktan sonra poliçesinin ne olacağını merak eder. Sigorta bedeli aynı mı kalır, azalır mı? Şirket poliçeyi sonlandırabilir mi? Türk Ticaret Kanunu bu soruların cevabını kısa ama önemli bir maddede verir. Bu yazıda kısmi tazminat ödemelerinin sigorta bedeline etkisini ve kısmi zarar sonrası fesih hakkını anlatıyoruz.

Kısmi Tazminat Ne Demektir?

Kısmi tazminat, sigortalı menfaatin tamamının yok olmadığı, yalnızca bir bölümünün zarar gördüğü hallerde ödenen tazminattır. Örneğin bir işyerinin deposunda çıkan yangında stokun yalnızca bir kısmı yanmışsa ya da bir aracın sadece ön tamponu hasar görmüşse ödenen bedel kısmi tazminattır. Bu hallerde sigorta ilişkisi devam eder ve poliçe süresi dolana kadar başka hasarlar da teminat kapsamında kalabilir.

Ödemenin Sigorta Bedelinden Düşülmesi

TTK m. 1428/1’e göre sorumluluk sigortası dışındaki sigortalarda, aksine sözleşme yoksa sigorta süresi içinde yapılan kısmi tazminat ödemeleri sigorta bedelinden düşülür. Bu kural, sigortacının sorumluluğunun sigorta bedeliyle sınırlı olması ilkesinin doğal sonucudur (m. 1461). Örneğin bir milyon lira bedelli bir işyeri sigortasında iki yüz bin liralık hasar ödenmişse, aynı sigorta döneminde kalan teminat sekiz yüz bin lira olur. Ancak birçok poliçede “hasar sonrası bedel otomatik olarak yenilenir” gibi aksine hükümler bulunabilir; bu durumda poliçe hükmü uygulanır.

Bedelin Eski Haline Getirilmesi

Bedel düşen sigortalı, teminatını eski seviyesine çıkarmak isteyebilir. Bunun için sigortacıdan bedelin yenilenmesini talep etmek ve gerekirse ek prim ödemek mümkündür. Uygulamada bu işlem “bedel tamamlama” veya “yenileme” olarak adlandırılır. Özellikle işyeri ve konut sigortalarında ikinci bir hasar ihtimali göz önüne alınarak bedelin yeniden yükseltilmesi tavsiye edilir. Poliçe eki olan zeyilname bu işlem için kullanılır.

Kısmi Zararda Fesih Hakkı

TTK m. 1428/2’ye göre kısmi zarar hallerinde taraflar sigorta sözleşmesini feshedebilirler. Ancak sigortacı fesih hakkını kısmi tazminat ödemesinden sonra kullanabilir. Bu ayrım önemlidir: sigortacı, tazminat borcunu yerine getirmeden sözleşmeyi feshederek yükümlülüğünden kaçamaz. Sigorta ettiren ise zarardan sonra sözleşmeyi sürdürmek istemiyorsa, başka bir şirkete geçmek için feshi seçebilir.

Fesih Bildiriminin Zamanlaması

Fesih hakkı için kanun ayrıca özel bir süre belirtmemiştir; ancak makul sürede kullanılması ve dürüstlük kurallarına uygun davranılması gerekir. Sigortacı kısmi zarardan sonra sözleşmeyi feshedeceğini bildirmişse, bunun hangi tarihten itibaren sonuç doğuracağı genel şartlarda ve bildirim içeriğinde belirlenir. Sigorta ettiren, fesih bildirimini aldığında koruma boşluğu oluşmaması için hemen yeni poliçe araştırmalıdır. Konunun benzer yönleri için sigorta şirketinin sözleşmeyi tek taraflı feshi yazısına bakabilirsiniz.

Fesihte Prim İadesi

Sözleşme sona erdiğinde, kanunda aksi öngörülmemişse, işlemeyen günlere ait ödenmiş primler sigorta ettirene geri verilir (TTK m. 1419). Kısmi zarar sonrası feshedilen poliçelerde prim iadesi uygulamada sigortacı tarafından hasar ödemesiyle ilişkilendirilebilir; ancak iade hakkı kanuni olduğundan poliçeye konulan sınırlayıcı hükümler her zaman geçerli olmaz. Prim iadesinin hesabı konusunda poliçe iptalinde prim iadesi yazısı yararlı olacaktır.

Sorumluluk Sigortasında Durum

Kanun kısmi tazminatın bedelden düşülmesi kuralını sorumluluk sigortaları bakımından uygulamaz. Bunun sebebi, sorumluluk sigortasında sigorta bedelinin genellikle bir olay başına veya dönem başına üst limit olarak belirlenmesidir. Örneğin mesleki sorumluluk sigortasında poliçe limitinin her hasar için ayrı ayrı mı, yıllık toplam olarak mı uygulandığı poliçe şartlarında düzenlenir. Bu ayrıma dikkat edilmesi gerekir. Konuyu mesleki sorumluluk sigortası yazısında ayrıca ele aldık.

Emredici Koruma

Kısmi tazminat ve fesih hükmü olan m. 1428, kanunun m. 1452/3 hükmü gereği sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar aleyhine değiştirilemez; değiştirilirse kanun hükümleri uygulanır. Bu, poliçeye “sigortacı her hasar sonrası poliçeyi iptal edebilir” gibi geniş yetkiler yazılsa da, kanundaki sınırın öncelikli olduğu anlamına gelir. Sigortacının fesih hakkını kısmi tazminat ödemesinden önce kullanması kanuna aykırıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Kısmi tazminat sonrası sigorta bedelinin düştüğünü fark etmemek,
• Zeyilname ile bedel yenilemeyi ihmal etmek,
• Fesih bildirimini almadan yeni poliçe yaptırmamak,
• Prim iadesini talep etmemek,
• Poliçedeki “bedel yenileme” hükmünü okumamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir işletme, yıllık işyeri sigortasında bir su baskını nedeniyle kısmi tazminat alır. Sigorta şirketi hasarı ödedikten sonra poliçeyi feshedeceğini bildirir. İşletme, kanunun sigortacıya bu hakkı ancak ödemeden sonra tanıdığını görür ve ödeme tamamlandığı için itiraz etmez; ancak fesih tarihinden önce yeni bir sigortacıyla sözleşme yapar ve işlemeyen döneme ait primin iadesini ister.

Kasko ve Konut Poliçelerinde Uygulama

Kasko poliçelerinde araç değeri sigorta bedeli olarak belirlenir ve genellikle her hasar sonrası bedel otomatik olarak sabit kalır; çünkü kasko poliçeleri çoğu zaman “hasar başına” ve “araç değeri” üzerinden çalışır. Konut ve işyeri poliçelerinde ise bina ve eşya bedelleri ayrı teminatlar halinde yer alır. Kısmi hasar sonrası hangi teminat kaleminin bedelinden düşme yapıldığı, poliçenin teminat tablosuna bakılarak anlaşılabilir. Bu yüzden hasar ödemesi geldiğinde hangi kalemden ne kadar düşüldüğünü içeren hesap dökümünün sigortacıdan istenmesi faydalıdır.

Ödeme Dökümü ve İtiraz

Sigortalının, tazminat ödemesinin nasıl hesaplandığını öğrenme hakkı vardır. Ödeme dökümünde muafiyet, amortisman, eksik sigorta oranı ve bedelden düşülen kısmi ödemeler ayrı ayrı görülmelidir. Hesapta hata olduğunu düşünen sigortalı, yazılı itiraz edebilir ve eksper raporunu inceleyebilir. Bu konuda eksik sigorta ve aşkın sigorta bedeli yazısı hesap mantığını anlamaya yardımcı olur. Sonuç alınamazsa tahkim yoluna başvurulabilir.

Sonuç

Kısmi hasar ödemeleri sorumluluk sigortası dışındaki poliçelerde sigorta bedelinden düşülür; kısmi zarar taraflara fesih hakkı verir, ancak sigortacı bu hakkı ödemeden sonra kullanabilir. Hasar sonrası poliçenizin akıbeti için sigorta hukuku alanında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.