Hasar saptanmadan önce hasarlı yerde ve malda değişiklik yapma yasağı, zararı azaltma ve sigortacı onayı istisnası, ihlalde kusura göre tazminattan indirim.
Kısaca
- Sigorta ettiren, hasarın saptanmasından önce hasar konusu yerde ve malda hasar sebebinin veya zarar miktarının belirlenmesini güçleştirecek değişiklik yapamaz (TTK m. 1471/1).
- Değişiklik sigortacının onayı veya zararı azaltma amacıyla yapılmışsa yasak uygulanmaz.
- Kusurlu ihlalde, ihlalle zarar arasında illiyet bulunması şartıyla kusurun ağırlığına göre tazminattan indirim yapılır (m. 1471/2).
- Sigortacı, sigorta süresi içinde sigortalı menfaatin değerini inceleyebilir (m. 1469).
Bir yangın, su baskını veya hırsızlık sonrasında sigortalının ilk refleksi genellikle hasarı hızla temizlemek ve eski düzene dönmektir. Oysa sigorta hukukunda hasar yerinin ve hasarlı malın sigortacı için delil niteliği taşıdığı unutulmamalıdır. Onarıma veya temizliğe erken başlamak, hasarın sebebinin ve miktarının belirlenmesini imkânsız hale getirerek tazminattan indirimle sonuçlanabilir. Bu yazıda değişiklik yapma yasağını, istisnaları ve pratik yol haritasını anlatıyoruz.
Yasağın İçeriği
TTK m. 1471/1’e göre sigorta ettiren, hasarın saptanmasından önce, hasar konusu yerde ve malda, hasar sebebinin veya zarar miktarının belirlenmesini güçleştirecek veya engelleyecek bir değişiklik yapamaz. Yasağın amacı, sigortacının hasarı gerçek haliyle görebilmesini ve tazminatı doğru hesaplayabilmesini sağlamaktır. Örneğin yangın sonrası enkazın kaldırılması, hasarlı ekipmanın atılması ya da su hasarlı duvarın tamir edilmesi, hasarın sebebine ilişkin delilleri yok edebilir.
İstisnalar: Onay ve Zararı Azaltma
Yasak mutlak değildir. Değişiklik sigortacının onayı ile veya zararı azaltma amacıyla yapılmışsa yasak uygulanmaz (m. 1471/1). Sigorta ettiren TTK m. 1448 uyarınca zararın önlenmesi, azaltılması ve artmasına engel olunması için imkânlar ölçüsünde önlemler almakla yükümlüdür. Bu nedenle su akan bir boruyu kapatmak, yangın sonrası güvenlik önlemi almak, açık kalan bir pencereyi kapatmak gibi acil işlemler serbesttir. Bu işlemler mümkünse fotoğraf veya video ile önceden kaydedilmelidir.
Sigortacının Onayı Nasıl Alınır?
Sigortacıdan onayı yazılı almak en güvenli yoldur. E-posta, mesaj veya ihbar hattı kayıtları da delil olabilir. Sigortacı makul sürede yanıt vermezse, sigortalı sigortacıya durumu bildirip kısa bir süre tanıyarak zararı azaltıcı işlemi yapabilir; ancak bu işlemin gerekliliğini sonradan ispatlaması gerekir. Onarım teklifleri ve fatura örnekleri de sigortacıya sunulmalıdır.
Delil Niteliğindeki Hasarlı Malın Saklanması
Hasarlı ekipman, hasarlı parça veya kırılan eşya gibi deliller, mümkünse eksper incelemesi bitene kadar saklanmalıdır. Örneğin arızalı bir cihaz sigorta kapsamında hırsızlık veya yangın nedeniyle hasar gördüyse, hasarlı parçalar sigortalının iddiasını kanıtlayan en önemli delildir. Atılması gereken mallar varsa sigortacıya haber verilmeli ve fotoğraf, video ve envanter listesiyle belgelendirilmelidir.
Kusurlu İhlalin Sonuçları
Bu yükümlülüğün kusurlu ihlalinde, ihlal ile zarar arasında illiyet bulunması şartıyla, kusurun ağırlığına göre tazminattan indirime gidilir (m. 1471/2). Yani indirim otomatik değildir; ihlalin tazminat miktarının belirlenmesine gerçekten etki etmesi gerekir. Sigortacının bu illiyet bağını ispat etmesi beklenir. Örneğin hasarlı duvarın onarılması nedeniyle hasar sebebi belirlenemez hale gelmişse indirim yapılabilir; ancak hasarın sebebi başka delillerle tespit edilebiliyorsa indirim gerekçesi zayıflar.
Sigortacının İnceleme Hakkı
Kanun sigortacıya sigorta süresi içinde sigortalı menfaatin değerini inceleme hakkı tanır (m. 1469). Bu hak, poliçe bedelinin doğru belirlenip belirlenmediğini kontrol etmek içindir. İnceleme, makul zamanda ve sigortalının faaliyetlerini gereksiz yere aksatmadan yapılmalıdır. Sigortalı inceleme talebine engel olursa, poliçe şartlarında ve genel hükümlerde öngörülen sonuçlarla karşılaşabilir. Bu konu, özellikle eksik sigorta veya aşkın sigorta iddialarında önem taşır. Ayrıntı için eksik sigorta ve aşkın sigorta bedeli yazısına göz atabilirsiniz.
Kasko ve Trafik Hasarlarında Uygulama
Araç hasarlarında değişiklik yasağı, hasarlı aracın sigortacı ekspertizi yapılmadan onarıma verilmesi şeklinde ortaya çıkar. Kasko poliçelerinde yetkisiz servislerde onarım veya eksper görmeden onarım tazminattan indirim veya ödeme reddi gerekçesi olabilir. Bu konuyu kaskoda yetkisiz servis onarım uyuşmazlığı yazısında ayrıca ele aldık. Trafik kazalarında da eksper incelemesi öncesi araç onarımı delil kaybına yol açabilir.
Konut ve İşyeri Hasarlarında Pratik Adımlar
Konut ve işyeri hasarında şu sıra izlenebilir: önce can ve mal güvenliği için acil önlemler alınır; hasar fotoğraflanır ve videoya çekilir; sigortacıya derhal ihbar edilir; eksperin gelmesi beklenir; onarım teklifleri toplanır ve sigortacının onayı alınır; ancak bundan sonra onarıma başlanır. Zaruri hallerde yapılan müdahaleler kaydedilmelidir. Bu sıra hem delil kaybını önler hem de tazminatta kesinti riskini azaltır.
Sık Yapılan Hatalar
- Eksper gelmeden hasarlı yeri onarmak,
- Hasarlı eşyayı fotoğraflamadan atmak,
- Zararı azaltma önlemlerini belgelememek,
- Sigortacının onayını sözlü almak ve kaydetmemek,
- Ekspertiz sonrası hemen yeni hasar oluşmasına neden olacak işlemler yapmak.
Örnek Olay
Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir işletmenin deposunda su borusu patlar. İşletme sahibi önce ana vanayı kapatır, ıslanan malları fotoğraflar ve videoya çeker, sigortacıyı arayarak ihbar yapar. Eksperin gelmesini beklerken duvar ve tabanı onarmaz. Eksper hasarı tespit ettikten sonra sigortacının yazılı onayıyla onarım yapılır. Bu düzen hem hasar sebebinin net görülmesini sağlar hem de tazminattan kesinti riskini ortadan kaldırır.
Delil Toplama ve Belgeleme Yöntemi
Onarımdan önce hasarın her açıdan fotoğrafını ve videosunu çekmek, ölçüler almak, hasar tarihini ve saatini not etmek, tanık isimlerini kaydetmek ve mümkünse noter veya bilirkişi tespiti yaptırmak hasar delillerini güvenceye alır. Hasar yerinde acil müdahaleler yapılacaksa, önce ve sonra durumu gösteren görüntüler tutulmalıdır. Bu görüntüler, ileride sigortacının “değişiklik yapıldı” itirazına karşı sigortalının en önemli savunma aracıdır.
Uyuşmazlık Halinde Ne Yapılır?
Sigortacı, değişiklik yapma yasağının ihlali gerekçesiyle tazminattan kesinti veya ödeme reddi yaparsa, sigortalı önce ihlal ile zarar arasında illiyet bağı bulunmadığını, işlemin zararı azaltma amacıyla yapıldığını veya sigortacının onayının bulunduğunu belgeleriyle savunmalıdır. Kesinti gerekçesinin yazılı olarak istenmesi ve itirazın süresinde yapılması önemlidir. Sonuç alınamazsa Sigorta Tahkim Komisyonu başvurusu veya dava yolu açıktır.
Sonuç
Hasar saptanmadan önce hasarlı yerde ve malda hasarı belirsizleştirecek değişiklik yapmamak, sigortalı için önemli bir yükümlülüktür. Zararı azaltma ve sigortacı onayı istisnadır. Hasar sürecinde adım adım hareket etmek ve her adımı belgelemek tazminat hakkını korur. Hasar dosyanız için sigorta hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Hasarlı yeri sigortacı gelmeden onarabilir miyim?
Hasarın saptanmasından önce, hasar sebebinin veya zarar miktarının belirlenmesini güçleştirecek değişiklik yapmamalısınız; aksi halde tazminattan indirim gündeme gelebilir. Zararın artmasını önlemek için gerekli acil önlemler ve sigortacının onayıyla yapılan işlemler ise serbesttir.
Su borusu patladıysa suyu kesmek değişiklik sayılır mı?
Zararın azaltılması amacıyla yapılan acil müdahaleler değişiklik yasağının istisnasıdır. Ancak yapılan işlemleri fotoğraf ve kayıtla belgelemek gerekir.
Sigortacı poliçe süresince evi inceleyebilir mi?
Sigortacı, sigorta süresi içinde sigortalı menfaatin değerini inceleyebilir. Bu inceleme makul zamanda ve sigortalının yaşamını gereksiz şekilde etkilemeyecek biçimde yapılmalıdır.
Dayanak mevzuat
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1448, 1469, 1471
Sigorta Hukuku konusunda destek mi gerekiyor?
Durumunuzu anlatın, size en geç 24 saat içinde dönüş yapalım. Görüşme büroda veya online yapılabilir; paylaştığınız bilgiler gizli tutulur.