Sorumluluk Sigortasında Hangi Olay Teminat Kapsamına Girer? Sigorta Süresi İçinde Gerçekleşen Olay

Bir işletmeci, bir doktor, bir müteahhit veya bir araç sahibi, kendi faaliyetinden doğan zararlar için üçüncü kişilere karşı sorumlu olabilir. Sorumluluk sigortası bu riskleri sigortacıya devreder. Ancak hangi olayın teminat kapsamında olduğu, zarar ile olay arasındaki zaman farkı ve poliçenin geçerlilik süresi sık sık tartışma yaratır. Türk Ticaret Kanunu sorumluluk sigortalarının temel ilkelerini düzenler. Bu yazıda olay esasını, teminatın kapsamını ve zaman bakımından uygulanmasını anlatıyoruz.

Sorumluluk Sigortasının Tanımı

TTK m. 1473/1’e göre sigortacı sorumluluk sigortası ile, sözleşmede aksine hüküm yoksa, sigortalının sözleşmede öngörülen ve zarar daha sonra doğsa bile sigorta süresi içinde gerçekleşen bir olaydan kaynaklanan sorumluluğu nedeniyle zarar görene, sigorta sözleşmesinde öngörülen miktara kadar tazminat öder. Sorumluluk sigortası, sigortalıyı üçüncü kişilerin tazminat taleplerinden korur. Zarar gören ise sigortalıya karşı hak talep eder ve belirli koşullarda sigortacıya doğrudan başvurabilir.

Olay Esası Ne Demektir?

Kanuna göre teminat, sorumluluğu doğuran olayın sigorta süresi içinde gerçekleşmesine bağlıdır; zarar poliçe süresi bittikten sonra ortaya çıksa bile teminat geçerlidir. Örneğin poliçe süresi içinde yapılan bir hatalı uygulama, zarar iki yıl sonra fark edilse dahi o dönemin poliçesinin kapsamındadır. Bu ilke “olay esası” olarak adlandırılır. Uygulamada bazı poliçelerde “talep esası” (claims-made) uygulanır; yani zarar görenin talebinin poliçe süresi içinde yapılması aranır. Sözleşmede aksine hüküm bulunabildiğinden poliçe şartları dikkatle incelenmelidir.

Zarar Esası ile Talep Esası Farkı

Olay esasında poliçenin geçerli olduğu dönemde meydana gelen olay teminat altındadır; talep esasında ise tazminat talebinin poliçe döneminde yapılması gerekir. Mesleki sorumluluk poliçelerinde bu ayrım önem taşır: örneğin poliçe yenilenmezse talep esaslı poliçede geçmiş dönem hataları için teminat kalmayabilir. Bu risk, “geriye dönük teminat” veya “uzatılmış bildirim süresi” gibi ek teminatlarla giderilebilir. Sigortalı yenileme sırasında bu hususları sigortacıyla görüşmelidir. Konunun mesleki yönü için mesleki sorumluluk sigortası yazımıza bakabilirsiniz.

İşletme Sorumluluğunun Kapsamı

Sigorta sigortalının işletmesi ile ilgili sorumluluğu için yaptırılmışsa, sözleşmede aksine hüküm yoksa bu sigorta sigortalının temsilcisinin ve işletmenin veya işletmenin bir kısmının yönetiminde, denetiminde ve işletmede çalıştırılan kişilerin sorumluluğunu da karşılar; bu durumda sigorta bu kişilerin lehine yapılmış sayılır (m. 1473/2). Yani işletme sahibi tarafından yaptırılan poliçe, çalışanların ve yöneticilerin işletme faaliyetinden doğan sorumluluğunu da kapsar. Bu hüküm, çalışanın kişisel sorumluluğu nedeniyle mali yıkım yaşamasını önler.

Kasten Neden Olma İstisnası

Sigortacı, sigortalının sorumluluk konusu olayı kasten gerçekleştirmesinden doğan zararlardan sorumlu olmaz (m. 1477). Bu istisna emredici niteliktedir; aksine sözleşme hükümleri geçersizdir (m. 1486/1). Kasıt, zararı bilerek ve isteyerek doğurma iradesidir; ağır ihmal ve bilinçli taksir kasıt sayılmaz. Bu ayrım önemlidir çünkü sigortacılar bazen ağır kusuru kasıt gibi göstermeye çalışabilir. Ayrıntı için sigorta sözleşmesinde ağır kusur ve kast istisnası yazımıza göz atabilirsiniz.

Zarar Görenin Doğrudan Dava Hakkı

Zarar gören, uğradığı zararın sigorta bedeline kadar olan kısmının tazminini, sigorta sözleşmesi için geçerli zamanaşımı süresi içinde kalmak şartıyla, doğrudan sigortacıdan isteyebilir (m. 1478). Bu hak, mağdurun sigortalının mali gücüne bağımlı kalmasını önler. Doğrudan dava hakkı özellikle trafik kazaları ve işyeri kazalarında önem taşır. Ayrıntı için zarar görenin sigortacıya doğrudan dava hakkı yazısına bakabilirsiniz.

Sigorta Bedelinin Sınırı

Sigortacının sorumluluğu poliçede belirtilen sigorta bedeliyle sınırlıdır. Bu bedelin üzerindeki kısım için sigortalı kişisel olarak sorumlu kalır. Sigorta bedeli olay başına mı yıllık toplam olarak mı uygulanıyor, poliçede belirtilmelidir. Yetersiz limitli poliçeler zarar gören ve sigortalı açısından sorun yaratabileceğinden, faaliyetin riskine uygun limit belirlemek önemlidir. Limit aşımı halinde sigortalının varlıkları risk altına girer.

Zamanaşımı

Sigortacıya yöneltilecek tazminat istemleri, sigorta konusu olaydan itibaren on yılda zamanaşımına uğrar (m. 1482). Bu hüküm sorumluluk sigortaları bakımından genel sigorta zamanaşımı olan iki ve altı yıldan farklıdır. Zarar gören ile sorumlu arasındaki zamanaşımı ise genellikle haksız fiil süreleriyle belirlenir. Uygulamada zamanaşımı hesabı, olayın tarihi ve zararın öğrenilme zamanına göre yapıldığından her dosyada ayrı değerlendirme gerekir.

Uyuşmazlıkta Delil ve İzlenecek Yol

Olay tarihinin poliçe süresi içinde olduğunu göstermek için olay tutanakları, teknik raporlar, müşteri şikâyetleri ve yazışmalar toplanmalıdır. Sigortacı teminat dışı olduğunu iddia ediyorsa poliçedeki istisnaları açıkça göstermek zorundadır; sözleşmede öngörülen rizikolardan bazılarının teminat dışında kaldığını ispat yükü sigortacıya aittir (m. 1409/2). Anlaşmazlıkta Sigorta Tahkim Komisyonu veya mahkeme yoluna başvurulabilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Poliçenin olay esaslı mı talep esaslı mı olduğunu bilmemek,
• Yenileme sırasında geçmiş dönem teminatını unutmak,
• Yetersiz limit belirlemek,
• Çalışanların poliçe kapsamında olup olmadığını kontrol etmemek,
• Olayı ihbar etmeden zarar görenle anlaşmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir inşaat firması poliçe süresi içinde yaptığı bir iş nedeniyle bir üçüncü kişiye zarar verir; zarar iki yıl sonra ortaya çıkar ve poliçe bu sırada yenilenmiştir. Olay esaslı poliçe olduğundan olay tarihindeki poliçe teminat sağlar. Zarar gören doğrudan sigortacıya başvurur ve sigortacı poliçe limiti kadar ödeme yapar.

Poliçe Yenilemede Dikkat Edilecekler

Sorumluluk poliçesi yenilenirken poliçenin türü (olay esaslı mı, talep esaslı mı), retroaktif tarih (geriye dönük teminat tarihi), bildirim süresi uzatma hükümleri ve limitler karşılaştırılmalıdır. Sigorta şirketi değiştirilirken önceki dönemin teminatının devam edip etmediği özellikle sorgulanmalıdır. Aksi halde eski faaliyetlerden doğan taleplerde teminatsız kalınabilir. Yenileme teklifinde önceki hasarların ve bilinen olayların beyan edilmesi de beyan yükümlülüğü gereğidir.

Sonuç

Sorumluluk sigortasında teminat, zarar sonradan doğsa bile sigorta süresi içinde gerçekleşen olaya bağlıdır; işletme sorumluluğu çalışanları da kapsayabilir. Poliçenin olay mı talep esaslı olduğunu bilmek ve limitleri doğru belirlemek şarttır. Poliçe ve sorumluluk konusunda destek için sigorta hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.