TCK 165 kapsamında suç eşyasını satan, satın alan veya kabul edenin cezası, TCK 166 bilgi vermeme suçu ve ikinci el alışverişte dikkat edilecek noktalar.
Kısaca
- Bir suçun işlenmesiyle elde edilen eşyayı, suça iştirak etmeksizin satan, devreden, satın alan veya kabul eden kişi altı aydan üç yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır (TCK m. 165).
- Hukuki ilişkiye dayalı olarak elde ettiği eşyanın suçtan geldiğini öğrenmesine rağmen yetkili makamlara vakit geçirmeksizin bildirmeyen kişi altı aya kadar hapis veya adli para cezası alır (TCK m. 166).
- Suç eşyasını bilerek alıp satmak ile ikinci el işlemde dikkatsizlik farklı hukuki değerlendirmelere tabidir.
Sahibinden.com gibi ilan sitelerinde piyasa fiyatının çok altında bir telefon, kamera veya araç ilanı görmek, birçok kişide “kaçırılmayacak fırsat” izlenimi bırakır. Ancak bu ürünler bazen hırsızlık veya dolandırıcılık gibi suçlardan elde edilmiş olabilir. Bu durumda alıcı, iyi niyetli olmayabilir ve kendisi de cezai sorumlulukla karşılaşabilir. Bu yazıda TCK 165 ve 166. maddeleri, suç eşyasını alma ve bildirmeme suçlarını ve ikinci el işlemlerinde alınabilecek önlemleri anlatıyoruz.
Suçun Tanımı
TCK m. 165/1’e göre bir suçun işlenmesiyle elde edilen eşyayı veya diğer malvarlığı değerini, bu suçun işlenmesine iştirak etmeksizin, satan, devreden, satın alan veya kabul eden kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Yani suçun asıl faili değil, elde edilen mal üzerinde sonradan işlem yapan kişiler cezalandırılır. Bu hüküm, mal varlığına karşı suçların ekonomik sonuçlarını ortadan kaldırmayı ve suç ürünü mal piyasasının oluşmasını engellemeyi amaçlar.
Suçun Unsurları
Suçun oluşması için birkaç unsur gerekir. Öncelikle mal, bir suçun işlenmesiyle elde edilmiş olmalıdır; bu suç hırsızlık, dolandırıcılık, yağma veya başka bir suç olabilir. İkinci olarak fail, o suçun işlenmesine iştirak etmemiş olmalıdır; iştirak edenler asıl suçtan sorumlu tutulur. Üçüncü olarak fail, malı satmak, devretmek, satın almak veya kabul etmek gibi bir fiilde bulunmalıdır. Son olarak, suç kasten işlenir; yani failin malın suçtan geldiğini bilmesi veya en azından olası kastla kabullenmesi gerekir.
Kast ve İyi Niyet
En çok tartışılan konu, malın suçtan geldiğinin bilinip bilinmediğidir. İyi niyetle satın alan kişi kural olarak cezalandırılmaz. Ancak mahkemeler, malın piyasa değerinin çok altında satılması, satıcının kimliğini gizlemesi, belge veya fatura verememesi, gece veya olağan dışı koşullarda teslim edilmesi gibi olguları kastın göstergesi olarak değerlendirebilir. Bu nedenle ikinci el alışverişte fiyat, satıcı ve belgeler önem taşır. Olası kast konusunda kast ve olası kast ayrımı yazısı ayrıntı verir.
Bilgi Vermeme Suçu
TCK m. 166’ya göre bir hukuki ilişkiye dayalı olarak elde ettiği eşyanın, esasında suç işlemek suretiyle veya suç işlemek dolayısıyla elde edildiğini öğrenmesine rağmen, suçu takibe yetkili makamlara vakit geçirmeksizin bildirimde bulunmayan kişi, altı aya kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Bu suç, malı iyi niyetle edinen, ancak sonradan suçtan geldiğini öğrenen kişiye yöneliktir. Kişi bunu öğrendiği anda derhal yetkili makamlara bildirmezse, artık iyi niyetli kabul edilmez ve bu suçtan sorumlu olabilir.
Mal Sahibinin Hakları
Suç eşyasının asıl sahibi, malını geri isteme hakkına sahiptir. Malı iyi niyetle satın alan kişi bile, çalınmış veya kaybolmuş eşyada belirli koşullarda malı geri vermek zorunda kalabilir. Medeni Kanun’da iyi niyetin korunması kuralları vardır; ancak çalınmış eşya için kural olarak yalnızca belirli süre içinde ve belirli şartlarda geri isteme mümkündür. Bu bakımdan alıcı hem cezai riskle hem de malı kaybetme ve parayı geri alamama riskiyle karşılaşabilir. Müsadere konusu için müsadere eşya ve kazanç yazısına bakabilirsiniz.
Suçun Diğer Suçlarla İlişkisi
Suç eşyasını kabul etme, suç gelirlerinin aklanması suçuyla karıştırılabilir. Aklama suçu, suçtan elde edilen değerlerin kaynağını gizlemek veya meşru gösterecek işlemler yapmak amacıyla işlenir ve daha ağır cezalar öngörür. TCK 165 ise daha basit bir alım-satım işlemini cezalandırır. Ayrıca suçluyu kayırma suçu farklı bir yapıdadır. Bu farklar için suç gelirlerinin aklanması ve suçluyu kayırma ve delilleri gizleme yazılarına göz atabilirsiniz.
Şahsi Cezasızlık Hali
TCK m. 167, mal varlığına karşı suçlar için bazı yakın akrabalar bakımından cezasızlık veya indirim düzenlemiştir. Ancak bu hüküm, malın suçtan geldiğini bilerek satın alan üçüncü kişi için genel bir bağışıklık yaratmaz; bu nedenle kişisel bağlara bakılarak somut olayda ayrıca değerlendirme yapılır. Yakın akrabaların zararına işlenen suçlarda cezasızlık öngörülmüştür; ancak yağma ve nitelikli yağma bu hükmün dışındadır.
İkinci El Alışverişte Dikkat Edilecekler
Ceza riskini azaltmak için ikinci el alışverişlerde şunlara dikkat edilmelidir: satıcının kimliğinin ve iletişim bilgilerinin alınması, ürünün seri numarası, IMEI veya şasi numarası gibi kayıtlarının sorgulanması, faturanın veya orijinal belgenin talep edilmesi, ödemenin banka yoluyla yapılması ve fiyatın olağan dışı düşük olmaması. Cep telefonlarında IMEI kaydının sorgulanması ve araçlarda ruhsat ve tapu kayıtlarının kontrolü önemlidir. Bu önlemler, hem iyi niyetin ispatı hem de kaybın önlenmesi açısından yararlıdır.
Soruşturmada Ne Yapılmalı?
Suç eşyası şüphesiyle ifadeye çağrılan kişi, malı nereden, kimden ve hangi bedelle aldığını, konuşmaların ve ödemelerin kayıtlarını, ilan görüntülerini ve satıcıya ait bilgileri sunmalıdır. İfadeden önce müdafi yardımından yararlanmak ve susma hakkını bilmek önemlidir. Bu konuda ifadeye çağrıldım ne yapmalıyım yazısı bilgi verir. İyi niyetin kanıtlanması için ilan ekran görüntüleri ve mesajlaşmalar çok değerlidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Piyasa değerinin çok altındaki ürünü sorgulamadan almak,
- Satıcı bilgilerini ve ödeme dekontunu saklamamak,
- Malın suçtan geldiğini öğrendiği halde bildirmemek,
- Seri numarası veya IMEI sorgusunu ihmal etmek,
- Soruşturmada satıcıya ait ipuçlarını savcılığa sunmamak.
Örnek Olay
Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir kişi, bir ilan sitesinden piyasa fiyatının yarısına bir dizüstü bilgisayar satın alır; satıcı yüz yüze teslimde fatura vermez ve ödeme nakit istenir. Birkaç hafta sonra polis, cihazın hırsızlık mağdurunun eşyası olduğunu tespit eder. Alıcı, cihazı iyi niyetle aldığını gösteren yazışmaları sunarsa ve durumu öğrenir öğrenmez bildirimde bulunmuşsa cezai sorumluluktan kurtulabilir; aksi halde olası kast veya bilgi vermeme suçlaması gündeme gelebilir.
Sonuç
Suç eşyasını satın almak veya kabul etmek ile bildirmeme, dikkatsiz alışverişin ciddi cezai sonuçlar doğurabileceği alanlardandır. İyi niyetin belgelenmesi ve öğrenildiği anda bildirim, en önemli korumadır. Hakkınızda böyle bir soruşturma varsa ceza hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden telefonla veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Çalıntı olduğunu bilmeden ikinci el ürün aldım, suçlu muyum?
Suç kasten işlenen bir suçtur; ürünün suçtan geldiğini bilmeden alan kişi kural olarak cezalandırılmaz. Ancak fiyatın olağanın çok altında olması, satıcının şüpheli davranması gibi olgular kastın veya olası kastın değerlendirilmesinde dikkate alınır.
Sonradan çalıntı olduğunu öğrenirsem ne yapmalıyım?
TCK 166’ya göre suçtan elde edildiğini öğrenmesine rağmen vakit geçirmeksizin yetkili makamlara bildirimde bulunmayan kişi cezalandırılabilir. Bu nedenle ürünün suçtan geldiğini öğrenen kişi durumu derhal kolluğa veya savcılığa bildirmelidir.
Ürünü satan kişi de bu suçtan sorumlu mu?
Evet. TCK 165, suçtan elde edilen eşyayı satanı, devredeni, satın alanı ve kabul edeni cezalandırır; ancak suça iştirak eden kişi için ayrı hükümler uygulanır.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 165, 166
Ceza Hukuku konusunda destek mi gerekiyor?
Durumunuzu anlatın, size en geç 24 saat içinde dönüş yapalım. Görüşme büroda veya online yapılabilir; paylaştığınız bilgiler gizli tutulur.