İşyeri Kartla Ödemeyi Reddedebilir mi? Kart Komisyonu ve Ek Ücret Yasağı (5464 m. 17)

Bir mağazada ya da restoranda hesabı ödemeye geldiğinizde “kart geçmiyor” veya “kartla yüzde beş fazla” gibi ifadelerle karşılaşmak sık rastlanan bir durumdur. Kart kullanan tüketicinin bu uygulamalara karşı hangi haklara sahip olduğu 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu’nda düzenlenmiştir. Kanun, üye işyerlerine kartı kabul etme zorunluluğu getirir ve kart kullanımı nedeniyle ilave ücret alınmasını yasaklar. Bu yazıda bu kuralları ve uygulamadaki sonuçlarını anlatıyoruz.

Üye İşyeri Kimdir?

Üye işyeri, kartlı ödemeyi kabul etmek üzere bir banka veya ödeme kuruluşuyla üye işyeri sözleşmesi yapmış olan işletmedir. Bu sözleşme sonucunda işyeri, POS cihazı veya sanal POS aracılığıyla kart hamillerinden ödeme alabilir. Üye işyeri anlaşması yapan kuruluşlar, sözleşme yaptıkları işyerlerine kart hamillerinin gerçekleştirdikleri işlem bedellerini sözleşme hükümlerine uygun olarak ödemekle yükümlüdür (m. 21). Kartlı ödeme işareti taşıyan işyerleri kanunun hükümlerine tabidir.

Kartla Ödemeyi Kabul Zorunluluğu

Kanunun 17. maddesinin birinci fıkrasına göre üye işyerleri, kart hamillerinin yapmış oldukları mal ve hizmet alımlarının bedelini banka kartı ya da kredi kartı ile ödeme taleplerini kabul etmek zorundadır. Kanun bu zorunluluğun indirim dönemlerinde de geçerli olduğunu özellikle belirtir. Bu nedenle bir işletme kartlı ödeme yapmak üzere anlaşmış ve kart işaretlerini vitrinde sergiliyorsa, kartla ödemeyi reddedemez.

İşyerleri banka kartı ve kredi kartı ile işlem yapıldığını gösteren işaretleri, işyerinin girişinde ve kart hamilleri tarafından kolayca görülebilecek bir yere koymak, üye işyeri sözleşmeleri herhangi bir nedenle sona erdiği takdirde de bu işaretleri kaldırmakla yükümlüdür (m. 18). Yani işaretin bulunduğu yerde kartla ödeme yapılabileceği beklentisi korunur. Teknik bir nedenle geçici bir süreyle işlem yapılamıyorsa, işyeri kart hamillerini uyarmak zorundadır.

Komisyon ve İlave Ücret Yasağı

Kanunun 17. maddesi ayrıca üye işyerlerinin kart hamilinden kartın kullanılması dolayısıyla komisyon veya benzeri bir isim altında ilave bir ödemede bulunmasını isteyemeyeceğini belirtir. Yani “kart komisyonu”, “POS bedeli”, “servis ücreti” gibi adlarla kartlı ödemeye ek bedel getirmek yasaktır. Bu yasak, tüketicinin kartla ödeme yaptığı için nakde göre daha fazla ödemek zorunda bırakılmasını engeller.

Kanun bu yasağa aykırı davranışa ağır bir yaptırım bağlar: bu hükme aykırı davranılması halinde üye işyeri anlaşması yapan kuruluşlar tarafından üye işyeri sözleşmesi feshedilir ve bir yıl süreyle yeni bir sözleşme yapılamaz. Ayrıca kanunun 40. maddesi, 17. maddenin birinci fıkrasına aykırı hareket eden üye işyerlerinin işlerini fiilen yöneten görevli ve ilgili mensupların bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılacağını öngörür. Tüketici bu tür durumları kart çıkaran kuruluşa veya ilgili kuruma bildirebilir.

Kimlik ve İmza Kontrolü

Üye işyerleri, imza gerektiren işlemlerde imza kontrolünü yapmak, kartın tahrifata uğrayıp uğramadığını kontrol etmek ve üye işyeri anlaşması yapan kuruluşlarca kendilerine ulaştırılan bilgiler çerçevesinde kartın geçerliliğini tespit etmekle yükümlüdür; gerekli durumlarda kimlik belgesi talep edebilir ve harcama belgesi üzerindeki bilgilerle kart bilgilerini karşılaştırır. Bu kontrollerin yapılmamasından doğan zararlardan üye işyerleri sorumludur (m. 17). Kart hamili de kartın kullanımı sırasında üye işyerinin talep etmesi halinde kimlik belgesi ibraz etmek zorundadır (m. 15). Kimlik talebi dolayısıyla hamilin kişisel verilerinin izinsiz saklanması ise yasaktır; üye işyerleri bu bilgileri hamilin yazılı rızası olmadan saklayamaz ve kopyalayamaz (m. 23).

Harcama ve Alacak Belgesi

Üye işyerleri, mal ve hizmet bedellerinin banka kartı ya da kredi kartı ile ödenmesi halinde harcama belgesini düzenlemek, aslını sözleşmede belirtilen süre içinde muhafaza etmek ve bir nüshayı kart hamiline vermek zorundadır. Bu hükme aykırılık halinde satılan hizmet veya mal bedeli üye işyeri anlaşması yapan kuruluştan talep edilemez (m. 19). Kartla alınmış bir malın iadesi, hizmetten vazgeçilmesi veya işlemin iptali halinde de işyeri alacak belgesi düzenleyerek bir nüshasını hamile vermek zorundadır. Bu belge iade ve itiraz taleplerinde önemli delildir. Ayrıca aynı kart ile aynı ödeme işlemi için birden fazla harcama belgesi düzenlenemez (m. 22).

İşyeri Kart Almıyorsa Ne Yapılabilir?

Bir işletme kartlı ödeme işareti sergilediği halde kartı kabul etmiyorsa veya ek ücret istiyorsa, tüketici şu yolları izleyebilir:

• Durumu belgeleyin: fotoğraf, ödeme sırasındaki konuşmalar ve işyeri bilgilerini not edin,
• Kart çıkaran kuruluşa veya üye işyeri anlaşması yapan kuruluşa yazılı şikâyette bulunun,
• Ek ücret ödediyseniz bunun iadesi için işyerine yazılı başvuru yapın,
• Sonuç alınmazsa tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurun,
• Denetim yetkisi bulunan ilgili kuruma da bildirimde bulunun.

Kart çıkaran kuruluşlar, kart hamillerinin şikâyet ve itirazlarını başvuru tarihinden itibaren yirmi gün içinde gerekçeli olarak cevaplandırmak zorundadır (m. 11). Ek ücret uygulamaları tüketici hukukunda genel haksız ticari uygulama kapsamında da değerlendirilebilir.

Taksit ve Fiyat Farkı Uygulamaları

Kartla taksit yapılması, kredi kartı kullanımıyla ilgili bir hizmettir; taksit sayısı ve vade farkı sözleşme ve mevzuata göre belirlenir. Kartla ödemede taksit imkânı sunulurken ayrıca işyerinin “kart komisyonu” adı altında fiyat farkı talep etmesi, kanunun yasakladığı ilave ödeme kapsamında değerlendirilebilir. Ancak taksit nedeniyle bankanın uyguladığı vade farkı ile işyerinin tek taraflı ek ücreti birbirinden ayrılmalıdır. Hangisinin uygulandığı şüpheliyse bilgi formu ve hesap özeti incelenmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Kartla ödeme reddedildiğinde durumu belgelememek,
• Ek komisyonu “normal” kabul ederek ödemek,
• Harcama belgesini almamak veya saklamamak,
• Şikâyeti yalnızca işyerine sözlü yapıp yazılı başvuru yapmamak,
• Taksit vade farkı ile işyerinin kart komisyonunu karıştırmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir tüketici, vitrininde kart işareti bulunan bir mağazadan alışveriş yapar. Kasada, kartla ödemede yüzde beş “kart komisyonu” istenir. Tüketici, kanunun kart kullanımı nedeniyle ilave ödeme istenmesini yasakladığını belirterek ek ücreti ödemez ve işlemi tamamlamadan çıkar; durumu mağaza ile üye işyeri anlaşması yapan kuruluşa yazılı olarak bildirir. Kuruluş, yasağa aykırılık bulursa üye işyeri sözleşmesini feshetmek zorunda kalır.

Sonuç

Üye işyerleri kartla ödemeyi kabul etmek zorundadır ve kart kullanımı nedeniyle komisyon veya benzeri ek ücret isteyemez. Aykırılık halinde üye işyeri sözleşmesi feshedilir ve bir yıl süreyle yeni sözleşme yapılamaz. Kartlı ödeme, ek ücret veya harcama belgesi konusunda haklarınızı öğrenmek için tüketici hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim sayfasından telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.