Vasiyetle Atanan Mirasçıya Mirasçılık Belgesi: Bir Aylık İtiraz Süresi ve Sonuçları (TMK 598)

Vasiyetnameyle mirasçı atanan veya kendisine mal bırakılan kişi, mirasın kendisine geçtiğini resmen belgelendirmek ister. Bu belge, tapu, banka ve diğer işlemlerin temelidir. Ancak vasiyetle atanmış mirasçılar için belge alma süreci, yasal mirasçılardan farklıdır. Kanun, burada bir aylık itiraz süresi öngörür. Bu yazıda vasiyetle atanan mirasçılara belge verilmesi sürecini, itiraz süresini ve sonuçlarını anlatıyoruz.

Mirasçılık Belgesi Nedir?

Mirasçılık belgesi, kişinin mirasçı sıfatını gösteren resmi bir belgedir. TMK m. 598/1’e göre başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir. Yasal mirasçılar için süreç nispeten basittir: nüfus kayıtları incelenir ve belge düzenlenir. Belge, mirasçının tapu, banka, sigorta ve diğer işlemlerde mirasçılığını ispat etmesini sağlar. Noterlikçe belge alma süreci için noterde mirasçılık belgesi alma süreci yazısına bakabilirsiniz.

Atanmış Mirasçı ve Vasiyet Alacaklısı İçin Özel Usul

Vasiyetle atanmış mirasçılar için süreç farklıdır; çünkü vasiyetin geçerliliği tartışmaya açık olabilir. TMK m. 598/2’ye göre mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarrufa mirasçılar veya başka vasiyet alacaklıları tarafından kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmedikçe, lehine tasarrufta bulunulan kimseye, sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir. Yani belge, sadece başvuru üzerine verilmez; vasiyetin ilgililere bildirilmesinden sonra bir aylık itiraz süresinin geçmesi beklenir.

Vasiyetnamenin Açılması ve Bildirim

Süreç, vasiyetnamenin sulh hakimine teslimi ile başlar. Ölümden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hakimine teslim edilmelidir (TMK m. 595). Hakim, vasiyetnameyi teslimden itibaren bir ay içinde açar ve ilgililere okur (TMK m. 596). Mirasta hak sahibi olanların her birine, gideri terekeye ait olmak üzere vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği hakim tarafından tebliğ edilir (TMK m. 597). Bu tebliğ, bir aylık itiraz süresinin başlangıcı için önemlidir. Vasiyetnamenin açılış süreci için vasiyetnamenin sulh hakimine teslimi ve açılması yazısına bakabilirsiniz.

Bir Aylık İtiraz Süresi

İtiraz süresi bir aydır ve ölüme bağlı tasarrufun mirasçılara veya diğer vasiyet alacaklılarına bildirilmesinden başlar. Bu süre içinde yasal mirasçılar, diğer atanmış mirasçılar veya vasiyet alacaklıları, tasarrufa itiraz edebilir. İtiraz, vasiyetin geçersizliği, ehliyetsizlik, irade sakatlığı, şekil eksikliği veya saklı payın zedelenmesi gibi sebeplere dayanabilir. İtiraz edilirse mahkeme belge vermez ve ilgililere dava yolunu gösterir. İtiraz edilmezse belge verilir. Bu süre kısadır; bu nedenle vasiyetten haberdar olan mirasçıların hızlı hareket etmesi gerekir.

İtiraz Halinde Süreç

İtiraz edilmesi halinde, belgenin verilmesi tasarrufun geçerliliği konusundaki davanın sonucuna bırakılır. İtiraz eden taraf, iptal davası veya tenkis davası açar. Bu davalar sonuçlanana kadar atanmış mirasçı belge alamaz; ancak mahkeme, terekenin korunması için önlemler alabilir. Atanmış mirasçı da dava sürecine katılır ve vasiyetin geçerliliğini savunur. İptal davasında süreler önemlidir; ayrıntı için vasiyete karşı iptal davası mı tenkis davası mı yazısına bakabilirsiniz.

Belgenin Hukuki Niteliği

Mirasçılık belgesi, mirasçılık sıfatının kesin ispatı değildir; ilk bakışta delil niteliğindedir. TMK m. 598/3’e göre mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. Yani belgede yer almayan bir mirasçı veya vasiyetin geçersizliğini iddia eden kişi, belgenin iptalini isteyebilir. TMK m. 598/4’e göre ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı da saklıdır. Bu nedenle belge alan atanmış mirasçı, belge ile güvende olduğunu düşünmemeli; olası dava ihtimalini göz önünde bulundurmalıdır. Belge iptali için mirasçılık belgesinin iptali davası yazısına bakabilirsiniz.

Belgeyle Yapılabilecek İşlemler

Atanmış mirasçı belgeyle tapuda intikal işlemi yapabilir, banka hesaplarını devralabilir, araç ve hisse devri yapabilir. Ancak belge alındıktan sonra vasiyetin iptali davası açılırsa, bu işlemler risk altında kalabilir; özellikle üçüncü kişilere devir yapılmışsa, iptal davasının sonucu üçüncü kişilere etkilerini tartışmaya açar. Bu nedenle atanmış mirasçılar, dava riski varsa taşınmaz satışı gibi geri dönüşü zor işlemlerden kaçınmalıdır. Tapuda intikal için tapuda intikal işlemi nasıl yapılır yazısı yararlıdır.

Vasiyet Alacaklısının Belgesi

Vasiyet alacaklısı, mirasçı değildir; kendisine belirli mal bırakılan kişidir. Bu nedenle ona verilecek belge, mirasçılık belgesi değil, vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belgedir. Bu belge, vasiyet alacaklısının mirasçılara karşı istem hakkını kullanmasında yararlı olur. Ancak mal üzerinde ayni hak doğurmaz; malın devri için ayrıca tapu işlemi veya devir sözleşmesi gerekir. Vasiyet alacaklısının hakları için vasiyet alacaklısının hakları yazısına bakabilirsiniz.

Uygulamada Dikkat Edilecekler

Atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı, vasiyetin açılış tutanağını, tebliğ tarihlerini ve itiraz olup olmadığını takip etmelidir. Bir ayın sonunda itiraz edilmemişse, belge için başvuru yapılmalı; mahkemeye açılış tutanağı, nüfus kayıtları ve vasiyetname örneği sunulmalıdır. Mirasbırakan, vasiyetinde yedek mirasçı belirlemişse, ona da bildirim yapılacağı unutulmamalıdır. Tebligat adreslerinin doğru olması, sürenin işlemesi açısından önemlidir. Adres hatası nedeniyle tebliğ yapılamazsa süre başlamayabilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Bir aylık itiraz süresini kaçırıp iptal davası riskini bilmemek,
• Belgenin kesin hüküm sanılması,
• Tebliğ tarihini belgelememek,
• Belge alınmadan taşınmaz işlemi yapmak,
• Vasiyet alacaklısı ile mirasçıyı karıştırmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir mirasbırakan, vasiyetle bir arkadaşını mirasçı atar. Vasiyetname sulh hakimince açılır ve yasal mirasçılara tebliğ edilir. Bir aylık süre içinde yasal mirasçılardan biri ehliyetsizlik iddiasıyla itiraz eder. Mahkeme belge vermez ve taraflar iptal davasına yönlendirilir. Dava sonunda vasiyet geçerli bulunursa arkadaşa atanmış mirasçı belgesi verilir.

Sonuç

Vasiyetle atanan mirasçıya belge, ölüme bağlı tasarrufun ilgililere bildirilmesinden itibaren bir ay içinde itiraz edilmezse verilir; belge kesin hüküm değildir ve geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. Sürece hakim olmak için miras hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bizimle görüşebilirsiniz.