Miras Sözleşmesine Aykırı Bağış ve Vasiyet Yapılabilir mi? İtiraz Hakkı (TMK 527)

Miras sözleşmesi, mirasbırakanın ölümünden sonraki malvarlığı düzeni konusunda bir kişiyle yaptığı bağlayıcı sözleşmedir. Vasiyetten farklı olarak mirasbırakan sözleşme yaptığı kişiye karşı bağlıdır. Ancak bu bağ, mirasbırakanın malvarlığı üzerindeki tasarruf özgürlüğünü tümüyle ortadan kaldırmaz. Bu yazıda miras sözleşmesi sonrası yapılan bağış, satış ve vasiyetlerin geçerliliğini ve itiraz hakkını anlatıyoruz.

Olumlu Miras Sözleşmesi

TMK m. 527/1’e göre mirasbırakan, miras sözleşmesiyle mirasını veya belirli malını sözleşme yaptığı kimseye ya da üçüncü bir kişiye bırakma yükümlülüğü altına girebilir. Buna olumlu miras sözleşmesi denir. Örneğin bir kişi, kendisine ölünceye kadar bakacak kişiyle, evini o kişiye bırakacağına dair sözleşme yapabilir. Bu sözleşme resmi vasiyetname şeklinde düzenlenir (TMK m. 545). Sözleşme, mirasbırakanı bağlar; ancak sağlığında mallarını serbestçe kullanabilmesini engellemez. Miras sözleşmesinin genel çerçevesi için miras sözleşmesi nedir yazısına bakabilirsiniz.

Serbest Tasarruf Hakkı

TMK m. 527/2’ye göre mirasbırakan, malvarlığında eskisi gibi serbestçe tasarruf edebilir. Yani miras sözleşmesi yapmış olması, mallarını satmasını, kiralamasını, yıpratıcı işlemlerden kaçınmasını gerektirmez. Mirasbırakan yaşamını normal şekilde sürdürebilir, gelirlerini harcayabilir ve mallarını değerlendirebilir. Bu, mirasbırakanın günlük yaşamının ve mali ihtiyaçlarının sözleşme nedeniyle engellenmemesini sağlar. Ancak bu özgürlük sınırsız değildir; sözleşmeyle bağdaşmayan işlemler için itiraz hakkı doğar.

Sözleşmeye Aykırı Tasarruflara İtiraz

TMK m. 527/2’nin devamına göre miras sözleşmesindeki yükümlülüğü ile bağdaşmayan ölüme bağlı tasarruflarına veya bağışlamalarına itiraz edilebilir. Örneğin mirasbırakan evini sözleşme yaptığı kişiye bırakacağını taahhüt ettikten sonra, aynı evi bir başkasına vasiyet ederse veya bağışlarsa, sözleşmeden hak kazanan kişi bu tasarruflara itiraz edebilir. İtiraz, tasarrufun iptali veya sözleşmeye uygun hale getirilmesi için yapılır. Sözleşmeden hak kazanan kişi, mirasbırakanın ölümünden sonra iptal ve tenkis yollarına başvurabilir.

Sağlararası Edimler ve Sözleşmeden Dönme

Miras sözleşmeleri çoğu zaman bir karşılıkla, örneğin bakım borcuyla birlikte yapılır. TMK m. 547’ye göre miras sözleşmesi gereğince sağlararası edimleri isteme hakkı bulunan taraf, bu edimlerin sözleşmeye uygun olarak yerine getirilmemesi veya güvenceye bağlanmaması halinde borçlar hukuku kuralları uyarınca sözleşmeden dönebilir. Yani bakım borcunu yerine getirmeyen tarafa karşı mirasbırakan, sözleşmeden dönme yoluna gidebilir. Bu düzenleme, miras sözleşmelerinin özellikle bakım sözleşmeleriyle birlikte kullanıldığı durumlarda önem taşır. Ayrıntı için ölünceye kadar bakma sözleşmesi ve miras yazısına bakabilirsiniz.

Sözleşmenin Sona Ermesi

TMK m. 546/1’e göre miras sözleşmesi, tarafların yazılı anlaşmasıyla her zaman ortadan kaldırılabilir. Ayrıca mirasçı atanan veya kendisine belirli mal bırakılan kişinin, mirasbırakana karşı miras sözleşmesinin yapılmasından sonra mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan davranışta bulunduğu ortaya çıkarsa, mirasbırakan sözleşmeyi tek taraflı olarak ortadan kaldırabilir; bu tek taraflı kaldırma, vasiyetnameler için kanunda öngörülen şekillerden biriyle yapılır (TMK m. 546/2-3). Mirasçı atanan veya kendisine belirli mal bırakılan kişi mirasbırakanın ölümünde sağ değilse, sözleşme kendiliğinden ortadan kalkar (TMK m. 548). Ayrıca sözleşmeyle yapılan kazandırmalar, tasarruf edilebilir kısmın sonradan daralması yüzünden hükümsüz olmaz; yalnızca tenkis edilebilir (TMK m. 549).

Ehliyet Şartları

Miras sözleşmesi yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve ergin olmak, kısıtlı bulunmamak gerekir (TMK m. 503). Bu, vasiyet ehliyetinden daha ağır bir şarttır; çünkü sözleşme bağlayıcıdır. Onbeş yaşındaki bir kişi vasiyet yapabilir ama miras sözleşmesi yapamaz. Kısıtlı kişiler de miras sözleşmesi yapamaz. Bu şartlara uyulmadan yapılan sözleşme iptal edilebilir. Ehliyet için vasiyet yapma ehliyeti ve ayırt etme gücü yazısı yararlıdır.

Saklı Pay ve Miras Sözleşmesi

Miras sözleşmesi de saklı pay kurallarına tabidir. Mirasbırakan, sözleşme ile saklı pay sahibi mirasçıların saklı payını ihlal edemez. Saklı payı zedelenen mirasçı, tenkis davası açabilir. Miras sözleşmesiyle elde ettiği kazandırma tenkise tabi tutulan kimse, bu kazandırma için mirasbırakana verdiği karşılığın tenkis oranında geri verilmesini isteyebilir (TMK m. 566/2). Bu, sözleşmeden hak kazananın da bir ölçüde korunması anlamına gelir.

İtirazın Yolu ve Süresi

Sözleşmeye aykırı tasarruf veya bağışa itiraz, ölümden sonra iptal davası, tenkis davası veya bağış nedeniyle iade talebi şeklinde yapılabilir. İptal davasında süre, tasarrufu ve iptal sebebini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıldır (TMK m. 559). Sözleşmeden hak kazanan kişi, sürelerin kaçmaması için ölümden sonra hızlı hareket etmelidir. İptal ve tenkis farkı için vasiyete karşı iptal davası mı tenkis davası mı yazısına bakabilirsiniz.

Uygulamada Dikkat Edilecekler

Miras sözleşmesi yapmak isteyen taraflar, sözleşmenin kapsamını (tüm miras mı, belirli mal mı), karşılığı, tarafların hak ve yükümlülüklerini ve sonraki tasarrufların sınırlarını sözleşmede açıkça belirtmelidir. Mirasbırakanın sonraki tasarruflarını sözleşme ile bağdaşır hale getirmesi, tartışmayı önler. Sözleşmeden hak kazanan taraf, mirasbırakanın malvarlığı durumunu takip edebilir; örneğin taşınmaza şerh koydurma gibi koruyucu önlemler düşünebilir. Yeni vasiyet yapan mirasbırakan da mevcut miras sözleşmesini gözden geçirmelidir. Vasiyetin değiştirilmesi için vasiyetname sonradan değiştirilebilir mi yazısına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Miras sözleşmesinin mallar üzerindeki tasarrufu tamamen engellediğini sanmak,
• Sözleşmeden sonra yapılan vasiyetin otomatik geçerli olduğunu düşünmek,
• Şekil şartlarına uymadan sözleşme yapmak,
• Saklı payı göz ardı etmek,
• İtiraz sürelerini kaçırmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Yaşlı bir kişi, kendisine ölünceye kadar bakacak yeğeniyle miras sözleşmesi yapar ve evini yeğenine bırakmayı taahhüt eder. Yeğen bakım borcunu yerine getirir. Daha sonra yaşlı kişi, aynı evi vasiyetle bir vakfa bırakır. Kişinin ölümünden sonra yeğen, vasiyetin miras sözleşmesiyle bağdaşmadığını ileri sürerek itiraz eder ve mahkeme, sözleşmeyle çelişen vasiyeti iptal ederek yeğene hak tanır.

Sonuç

Miras sözleşmesi mirasbırakanı bağlar ancak sağlığında tasarruf özgürlüğünü kaldırmaz; sözleşmeyle bağdaşmayan bağış ve vasiyetlere ise itiraz edilebilir. Doğru kurgulanmış bir sözleşme, hem mirasbırakanı hem hak sahibini korur. Sözleşme yapmadan veya itiraz hakkınızı kullanmadan önce miras hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bize telefon veya mesajla ulaşabilirsiniz.