Aile İkamet İzni ve Eş-Çocuk Hakları

Türkiye’de yaşayan bir Türk vatandaşının veya ikamet/çalışma izni sahibi bir yabancının eşi, çocuğu ya da bakmakla yükümlü olduğu yakınının Türkiye’de birlikte yaşayabilmesi için başvurulan izin türü aile ikamet iznidir. Bu yazıda 6458 sayılı Kanun’un 34-37. maddeleri çerçevesinde aile ikamet izninin kimlere verildiğini, destekleyicide aranan şartları, boşanma ve destekleyicinin ölümü hâlindeki hakları ele alıyoruz.

Aile İkamet İzni Kimlere Verilir?

Kanun m. 34’e göre; Türk vatandaşlarının, 5901 sayılı Kanun’un 28. maddesi kapsamında olanların (doğumla Türk vatandaşı olup sonradan çıkma izniyle vatandaşlığı bırakanlar) veya ikamet izinlerinden birine sahip olan yabancılar ile mültecilerin ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin:

• Yabancı eşine,
• Kendisinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğuna,
• Kendisinin veya eşinin bağımlı yabancı çocuğuna,

her defasında üç yılı aşmayacak şekilde aile ikamet izni verilebilir. Ancak izin süresi hiçbir şekilde destekleyicinin kendi ikamet izni süresini aşamaz. Vatandaşı olduğu ülkenin hukukuna göre birden fazla eş ile evlilik hâlinde, eşlerden yalnızca birine aile ikamet izni verilir; ancak diğer eşlerden olan çocuklara da aile ikamet izni verilebilir.

Destekleyicide Aranan Şartlar

Kanun m. 35/1’e göre aile ikamet izni taleplerinde destekleyicide şu şartlar aranır:

1. Toplam geliri asgari ücretten az olmamak üzere, ailedeki fert başına asgari ücretin üçte birinden az olmayan aylık gelire sahip olmak,
2. Ailenin nüfusuna göre uygun barınma şartlarına sahip olmak ve tüm aile fertlerini kapsayan sağlık sigortası yaptırmış olmak,
3. Başvuru tarihinden geriye doğru beş yıl içinde aile düzenine karşı suçlardan hüküm giymemiş olduğunu adli sicil kaydıyla belgelemek,
4. Türkiye’de en az bir yıldır ikamet izniyle kalıyor olmak,
5. Adres kayıt sisteminde kaydı bulunmak.

Bilimsel araştırma amaçlı ikamet izni ya da çalışma izni bulunanlar, doğumla Türk vatandaşı olup sonradan vatandaşlığı bırakanlar veya Türk vatandaşıyla evli olan yabancılar için, bir yıllık ikamet süresi şartı (4. madde) aranmaz.

Yabancı Eş ve Çocukta Aranan Şartlar

Destekleyicinin yanında kalmak üzere aile ikamet izni talep eden yabancıda ise şu şartlar aranır: destekleyiciyle birlikte yaşadığını veya yaşama niyeti taşıdığını ortaya koymak, evliliği ikamet izni almak amacıyla yapmamış olmak, eşlerden her birinin on sekiz yaşını doldurmuş olması ve Türkiye’ye girişi yasak olan kişiler kapsamına girmemek. Türkiye’de bulunan mülteciler ve ikincil koruma statüsü sahiplerinde bu şartlar aranmayabilir.

Çocukların Eğitim ve Kısa Dönem İzne Geçiş Hakları

Aile ikamet izinleri, on sekiz yaşına kadar öğrenci ikamet izni almadan ilk ve ortaöğretim kurumlarında eğitim hakkı sağlar. En az üç yıl aile ikamet izniyle Türkiye’de kalmış olup on sekiz yaşını tamamlayanlar, talep etmeleri hâlinde bu izinlerini kısa dönem ikamet iznine dönüştürebilir. Bu düzenleme, aile ikamet izniyle büyüyen gençlerin reşit olduktan sonra hukuki bir boşluğa düşmesini engeller.

Boşanma veya Destekleyicinin Ölümü Hâlinde Ne Olur?

Boşanma hâlinde, Türk vatandaşıyla evli yabancıya, en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olmak kaydıyla kısa dönem ikamet izni verilebilir. Yabancı eşin aile içi şiddet mağduru olduğu ilgili mahkeme kararıyla sabitse, üç yıllık süre şartı aranmaz; bu, şiddet mağduru yabancıların yalnızca ikamet iznini kaybetme korkusuyla şiddet ortamında kalmasının önüne geçmek için önemli bir güvencedir.

Destekleyicinin ölümü hâlinde ise, bu kişiye bağlı aile ikamet izniyle kalanlara süre şartı aranmadan kısa dönem ikamet izni verilebilir.

Anlaşmalı (Muvazaalı) Evlilik İncelemesi

Kanun m. 37’ye göre aile ikamet izni verilmeden veya uzatılmadan önce makul şüphe varsa, evliliğin sırf ikamet izni alabilme amacıyla yapılıp yapılmadığı valiliklerce araştırılır. Bu amaçla yapıldığı tespit edilirse izin verilmez, verilmişse iptal edilir. İzin verildikten sonra da denetim yapılabilir. Anlaşmalı evlilik yoluyla alınıp sonradan iptal edilen izinler, kanunda öngörülen ikamet izin sürelerinin toplanmasında hesaba katılmaz.

Ret veya İptal Sebepleri

Kanun m. 36’ya göre şu hâllerde aile ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir, süresi bitenler uzatılmaz: şartların karşılanmaması veya ortadan kalkması, şartlar ortadan kalktıktan sonra kısa dönem ikamet izni de verilmemiş olması, hakkında geçerli sınır dışı etme veya giriş yasağı kararı bulunması, iznin veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi.

Aile İkamet İzninde Sık Karşılaşılan Uygulama Sorunları

Aile ikamet izni başvurularında en sık karşılaşılan sorunlardan biri, destekleyicinin gelir şartını ispatlamada yaşanan güçlüklerdir. Özellikle serbest meslek sahibi veya düzensiz gelire sahip destekleyicilerin, ailedeki fert başına asgari ücretin üçte birinden az olmayan aylık geliri belgelemesi ek evrak gerektirebilir. İkinci bir sorun alanı, yabancı eşin daha önce başka bir ülkede evli olup olmadığının veya boşanma sürecinin tamamlanıp tamamlanmadığının netleştirilmesidir; bu husus özellikle vatandaşı olduğu ülkenin aile hukuku farklılık gösteriyorsa dikkatli incelenmelidir.

Ayrıca, çocuğun Türkiye dışında yaşayan diğer ebeveyninin velayet hakkı varsa, aile ikamet izni başvurusunda bu ebeveynin muvafakatinin alınması gerektiği unutulmamalıdır. Muvafakat belgesinin usulüne uygun şekilde (apostil veya konsolosluk onaylı) hazırlanmaması, başvurunun uzamasına ya da reddine yol açabilir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Türk vatandaşıyla evlenen bir yabancı, dört yıl aile ikamet izniyle Türkiye’de yaşar. Evlilik boşanmayla sona erer. Yabancı, üç yıllık süre şartını fazlasıyla doldurduğu için kısa dönem ikamet izni başvurusunda bulunur ve bu izin kendisine verilir.

Sonuç

Aile ikamet izni, eş ve çocukların Türkiye’de birlikte yaşamasını sağlarken, boşanma ve destekleyicinin ölümü gibi durumlarda da belirli güvenceler sunar. Yabancılar hukuku alanında aile ikamet izni başvurunuz, boşanma sonrası ikamet durumunuz veya anlaşmalı evlilik iddiasına karşı savunmanız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.