Aile İkamet İzninde Boşanma, Şiddet ve Ölüm: Kısa Dönem İzne Geçiş ve Çocukların Eğitim Hakkı

Aile ikamet izni, destekleyiciye bağlı bir izindir; destekleyicinin ikamet izninin sona ermesi, evliliğin bitmesi veya destekleyicinin vefat etmesi gibi durumlarda izin sahibinin hukuki durumu da değişir. Bu değişiklikler hem Türk vatandaşıyla evli yabancıları hem de yabancı destekleyicilerle yaşayan aile bireylerini ilgilendirir. Ayrıca aile ikamet izniyle Türkiye’de yaşayan çocukların eğitim hakkı da önemli bir konudur. Bu yazıda YUKK m. 34’ün dördüncü ile yedinci fıkraları çerçevesinde bu geçişleri ve hakları anlatıyoruz.

Çocukların Eğitim Hakkı

YUKK m. 34/4’e göre aile ikamet izinleri, on sekiz yaşına kadar, öğrenci ikamet izni almadan ilk ve ortaöğretim kurumlarında eğitim hakkı sağlar. Bu düzenleme, aile ikamet iziyle Türkiye’de bulunan çocukların okula devam edebilmesini kolaylaştırır; ayrıca öğrenci ikamet izni almalarına gerek kalmaz. Böylece çocuğun eğitim sürecinde idari bir engel yaşanmaz. Yabancı çocukların eğitim hakkı konusunda ayrıntı için yabancı uyruklu çocuğun eğitim hakkı yazısına bakabilirsiniz.

On Sekiz Yaşını Dolduran Çocuklar

En az üç yıl aile ikamet izniyle Türkiye’de kalmış olanlardan on sekiz yaşını tamamlayanlar, talep etmeleri hâlinde bu izinlerini kısa dönem ikamet iznine dönüştürebilirler (m. 34/5). Bu, çocukların ergin olduklarında Türkiye’de kalmaya devam etmelerini sağlayan bir geçiş imkânıdır. Aksi hâlde aile ikamet izni, ergin olduğunda dayanağını yitirebilirdi. Geçiş için yaş ve üç yıllık süre şartının sağlanması gerekir. Kısa dönem ikamet izninin gerekçeleri için kısa dönem ikamet izninde özel gerekçeler ve süreler yazısına bakabilirsiniz.

Boşanma Hâlinde Kalış Hakkı

YUKK m. 34/6’ya göre boşanma hâlinde, Türk vatandaşıyla evli yabancıya, en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olmak kaydıyla kısa dönem ikamet izni verilebilir. Bu, boşanma sonrası yabancı eşin Türkiye’de kalma imkânı bulabilmesi için üç yıllık ikamet süresini şart koşar. Üç yıl dolmadan boşanan yabancı eşin, kısa dönem ikamet iznine geçiş için başka bir gerekçesi (örneğin çalışma, taşınmaz) yoksa, Türkiye’den ayrılması gerekebilir. Boşanma sonrası ikamet konusunda boşanma sonrası yabancının ikamet durumu yazısına göz atabilirsiniz.

Aile İçi Şiddet Mağdurunda Süre Şartı Aranmaz

Aynı fıkraya göre yabancı eşin, aile içi şiddet gerekçesiyle mağdur olduğu ilgili mahkeme kararıyla sabitse üç yıllık süre şartı aranmaz. Bu düzenleme, şiddet mağduru yabancı eşlerin, evliliğin bitmesi hâlinde Türkiye’de kalma hakkından yoksun kalmaması için önemli bir güvencedir. Şiddet mağduru olduğunu gösteren mahkeme kararı ya da koruma tedbiri gibi belgeler süreçte kullanılabilir. Şiddet mağdurlarının korunmasına ilişkin 6284 sayılı Kanun hükümleri de ayrıca önem taşır.

Destekleyicinin Ölümü

Destekleyicinin ölümü hâlinde, bu kişiye bağlı aile ikamet izniyle kalanlara, süre şartı aranmadan kısa dönem ikamet izni verilebilir (m. 34/7). Yani destekleyicinin vefatı hâlinde aile bireyleri, üç yıllık süre koşulu beklenmeksizin kısa dönem ikamet izni başvurusu yapabilir. Bu, ailenin yas sürecinde ikamet hakkını kaybetme riskini azaltır. Başvuruda ölüm belgesi ve aile bağını gösteren belgeler sunulmalıdır.

İkamet İzinleri Arasında Geçiş

Kanun, aile ikamet izninden kısa dönem ikamet iznine geçişin Türkiye içinden yapılabileceğini de belirtir (m. 22/1-f). Yani bu geçişler için yurt dışına çıkıp konsolosluğa başvurmak gerekmez. Ayrıca ikamet izninin verilmesine esas olan gerekçenin sona ermesi hâlinde yeni kalış amacına uygun izin talebi de Türkiye içinden yapılabilir (m. 22/1-ğ). Bu hükümler geçişlerin kesintisiz yapılmasını kolaylaştırır. İzin türleri arası geçişler için ikamet izinleri arasında geçiş ve yeni kalış amacı yazısına bakabilirsiniz.

Ret Sebepleri ve Sonuçları

Aile ikamet izni şartları ortadan kalktıktan sonra kısa dönem ikamet izni verilmemesi, aile ikamet izninin iptali veya uzatılmaması sonucunu doğurur (m. 36/1-b). Bu hâllerde yabancıya tebliğ edilen işlemlere karşı idari yargıya başvurulabilir. Türkiye içinden yapılan işlemlerde yabancının aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durumu ve çocuğun yüksek yararı gibi hususlar göz önünde bulundurulur (m. 25/1). İtiraz süreci için ikamet izni reddine ve iptaline itiraz yazısına bakabilirsiniz.

Belgeler ve Zamanlama

Boşanma, ölüm veya çocukların ergin olması gibi olaylardan sonra yeni izin başvurusunu geciktirmemek gerekir. Mevcut aile ikamet izninin süresi dolmadan gerekli başvuru yapılmalı; boşanma kararı, ölüm belgesi, şiddet mağduru olduğunu gösteren mahkeme kararı veya nüfus kayıtları gibi belgeler hazırlanmalıdır. Aile ikamet izninin süresi destekleyicinin iznine bağlı olduğundan, olaydan sonra süre hızla kısalabilir.

Türkiye İçinden Başvurunun Önemi

Geçiş başvurularının Türkiye içinden yapılabilmesi, kişinin ikametini kesintisiz sürdürebilmesi bakımından büyük kolaylıktır. Yine de başvurunun, mevcut iznin süresi dolmadan ve gerekçe değişikliği ortaya çıkar çıkmaz yapılması gerekir. Boşanma kararının kesinleşmesi, ölüm belgesinin alınması veya çocuğun ergin olması gibi olayların tarihleri not edilmeli, bu tarihlerden itibaren süreler takip edilmelidir. Geç yapılan başvurular, boşluk doğmasına ve idari yaptırım riskine yol açabilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Boşanma sonrası kısa dönem izin başvurusunu geciktirmek,
• Üç yıllık süreyi yanlış hesaplamak,
• Şiddet mağduru olduğunu gösteren belgeleri hazırlamamak,
• Çocuğun ergin olmasından önce geçiş planı yapmamak,
• Destekleyicinin ölümünden sonra izin süresini takip etmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Türk vatandaşıyla evli olan yabancı bir eş, iki yıl aile ikamet izniyle kaldıktan sonra evliliğin bitmesiyle karşı karşıya kalır. Eş, aile içi şiddet nedeniyle mahkemeden koruma kararı almıştır ve mağduriyeti mahkeme kararıyla sabittir. Bu durumda üç yıllık süre şartı aranmaz; eş kısa dönem ikamet izni için başvurabilir. Şiddet mağduru olmayan ancak üç yılı dolmamış bir eş ise bu imkândan yararlanamayabilir.

Sonuç

Aile ikamet izniyle yaşayanlar için boşanma, şiddet, ölüm ve ergin olma gibi olaylar ikamet hakkını doğrudan etkiler. Kanun bu durumlarda kısa dönem ikamet izni geçişi öngörür. Süreleri ve belgeleri takip etmek önemlidir. Aile ikamet izninizle ilgili durum değişiklikleri için yabancılar hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdan bize telefonla veya mesajla ulaşabilirsiniz.