Aval Nedir? Kambiyo Senetlerinde Aval Verenin Sorumluluğu ve Rücu Hakkı

Çek, bono veya poliçe imzalarken sık duyulan bir cümle vardır: “Sen sadece aval ver, kefil ol yeter.” Aval, ticari hayatta çoğu zaman bir dostluk veya güven ilişkisinin sonucu verilir; fakat hukuki sonuçları kefaletten daha ağır olabilir. Aval veren, asıl borçlunun borcundan aynen onun gibi sorumlu olur ve borcun geçersiz olduğu durumlarda bile sorumluluğu sürebilir. Bu yazıda avalin ne olduğunu, nasıl yapıldığını, aval verenin sorumluluğunu ve rücu hakkını anlatıyoruz.

Aval Nedir?

Aval, kambiyo senetlerine (poliçe, bono, çek) özgü bir teminat türüdür. Aval veren (avalist), senedin bir borçlusunun senetten doğan borcunu ödeyeceğini taahhüt eder. Uygulamada avalist, senet üzerine imza atar ve böylece senet bedelinin ödenmesi konusunda ek bir güvence sağlar. Aval, senet hukukunun kendine özgü kuralları çerçevesinde düzenlenmiştir; Medeni ve Borçlar Kanunu’ndaki kefalet ile benzer amaç taşısa da hukuki niteliği ve sonuçları farklıdır. Kambiyo senetlerine ilişkin genel bilgi için kambiyo senetlerine özgü icra takibi yazısına bakabilirsiniz.

Aval Şerhinin Şekli

TTK m. 701’e göre aval şerhi, poliçe veya alonj üzerine yazılır. Aval, “aval içindir” veya bununla eş anlamlı başka bir ibareyle ifade edilir ve aval veren kişi tarafından imzalanır. Muhatabın veya düzenleyenin imzaları hariç olmak üzere poliçenin yüzüne atılan her imza aval şerhi sayılır. Kimin için verildiği belirtilmemişse aval, düzenleyici için verilmiş sayılır. Bono ve çek için de aynı esaslar kıyasen uygulanır (bono ve çek hükümlerindeki yollamalar). Bu düzenlemeye göre senet üzerine atılan imzanın “aval” olduğu açıkça yazılmamış olsa da, imzanın yeri ve niteliğine göre aval sayılması mümkündür. Bu nedenle senet üzerine imza atarken hangi sıfatla imzalandığı önemlidir.

Aval Verenin Sorumluluğu

TTK m. 702’ye göre aval veren kişi, kimin için taahhüt altına girmişse aynen onun gibi sorumlu olur. Yani lehine aval verilen kişi (örneğin bono düzenleyicisi) borcunu ödemezse, avalist de aynı şekilde, aynı kapsamda ve sınırsız olarak sorumludur. Alacaklı, avalist hakkında da kambiyo senetlerine özgü icra takibi başlatabilir. Aval veren kişinin teminat altına aldığı borç, şekle ait noksandan başka bir sebepten dolayı batıl olsa da, aval verenin taahhüdü geçerlidir (m. 702/2). Bu, avalin bağımsız (soyut) bir taahhüt olduğunu gösterir; yani asıl borç sözleşmesindeki bir hata, avalisti sorumluluktan kurtarmayabilir. Bu özellik, avalin kefaletten daha ağır sonuçlar doğurduğunu ortaya koyar.

Aval ve Kefalet Arasındaki Farklar

Aval ile kefalet arasındaki başlıca farklar şunlardır:

Bu ayrım özellikle borç senetlerinde avalist olarak imza atan kişilerin durumunu belirlemek için önemlidir. Kefalet hükümleri için kefalet sözleşmesi ve geçerlilik şartları yazısına bakabilirsiniz. Evli kişinin eşinin rızası olmadan kefaletin geçersizliği için eşin rızası olmadan kefalet sözleşmesinin geçersizliği yazısı yol gösterir.

Aval Verenin Rücu Hakkı

Aval veren kişi, senet bedelini ödediği takdirde, lehine aval verdiği kişiye ve o kişinin karşısında senetten dolayı sorumlu olanlara karşı senetten doğan hakları elde eder (TTK m. 702/3). Yani avalist, borcu ödedikten sonra asıl borçludan ödediği tutarı ve masrafları rücu yoluyla talep edebilir. Bu rücu hakkı için kambiyo senetlerine özgü takip yolu da kullanılabilir. Rücu için senedin ve ödeme belgelerinin avalistte bulunması gerekir; bu nedenle ödemeyi yapan avalist, senedi geri almalıdır. Rücu alacağı için zamanaşımı ve süreler senedin türüne göre değişir; ayrıntı için kambiyo senedinde rücu hakkı yazısına bakabilirsiniz.

Aval Verirken Dikkat Edilecekler

Aval vermeyi düşünen kişiler şu hususlara dikkat etmelidir:

• Sorumluluğun kapsamı: Aval, kimin için verilmişse aynen onun gibi ve sınırsız sorumluluk doğurur.
• İmzanın yeri: Senet üzerindeki imzanın aval sayılıp sayılmayacağı, imzanın yerine ve şekline bağlıdır; bu nedenle imza sıfatı açıkça yazılmalıdır.
• Kimin için verildiği: Aval şerhinde kimin için verildiği belirtilmelidir; belirtilmezse düzenleyici için verilmiş sayılır.
• Borçlunun mali durumu: Aval verilen kişinin ödeme gücünü araştırmak gerekir; çünkü avalist fiilen borcu ödeyebilir.
• Rücu imkânı: Avalist ödeme yaparsa asıl borçludan tahsil imkânı olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Bu nedenle aval, “arkadaşlık gereği” verilecek bir imza olarak görülmemelidir.

Aval Verenin Savunmaları

Aval veren, kambiyo takibinde şu savunmaları ileri sürebilir: imzanın kendisine ait olmadığı, senedin şekle ait noksanlık taşıdığı, zamanaşımı ve borcun ödenmiş olduğu. Ancak asıl borçlunun sözleşme ilişkisinden doğan savunmaları (örneğin sebepsizlik, hata) aval verene karşı ileri sürülemez; çünkü avalin bağımsız niteliği bunu engeller. Bu nedenle avalistin savunma imkânı sınırlıdır. Ayrıntı için kambiyo senedinde imzaya itiraz ve kambiyo senedinde borca itiraz yazılarına bakabilirsiniz.

Çek ve Bonoda Aval

Çekte aval, çekin bedelini garanti altına alır ve çek üzerine “aval” şerhi ile yapılır. Bonoda da benzer şekilde bono düzenleyicisi veya ciranta için aval verilebilir. Uygulamada bonoda aval çok yaygındır; borçlunun güvenilirliği yetersiz görüldüğünde alacaklı avalist ister. Çekte de avalist, çek bedelini ödeme yükümlülüğü altındadır. Ayrıntı için bono duzenlenmesi ve sartlari ve cek duzenlenmesinde dikkat edilecek hususlar yazılarına bakabilirsiniz.

Alacaklı Açısından Aval

Alacaklı, avalist bulunan bir senetten aynı anda hem asıl borçluya hem avaliste karşı takip yapabilir. Bu, tahsil ihtimalini artırır. Ancak takipte tüm borçlulara karşı ödeme emri gönderilmeli ve süreler takip edilmelidir. Avalistin de kambiyo takibinde itiraz ve şikâyet hakları vardır. Ayrıntı için kambiyo senedine dayalı takip yazısına bakabilirsiniz. Alacaklının tahsilat sırasını ve kısmi ödemeleri doğru kayda alması önemlidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Aval imzasının kefalet gibi hafif bir sorumluluk olduğunu düşünmek,
• Senet üzerine imza atarken sıfatı yazmamak,
• Aval verilen kişiyi senede yazmamak,
• Ödeme yapıldıktan sonra senedi geri almamak,
• Asıl borçlunun sözleşme itirazlarının avalisti kurtaracağını sanmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir işletmenin bono düzenleyicisi olarak imzaladığı senede, bir yakını “aval içindir” ibaresiyle imza atar. Bono vadesinde ödenmeyince alacaklı hem düzenleyiciye hem avaliste karşı takip başlatır. Avalist, bono bedelini öder ve senedi geri alarak düzenleyiciye rücu eder. Avalist imzayı atarken sorumluluğun boyutunu bilseydi belki daha dikkatli davranırdı.

Sonuç

Aval, kambiyo senetlerinde asıl borçlunun borcunu teminat altına alan ve verenin aynen borçlu gibi sorumlu olmasını sağlayan bağımsız bir taahhüttür. Aval verirken imzanın niteliği, kimin için verildiği ve sorumluluğun kapsamı dikkatle değerlendirilmelidir. Aval veya kambiyo senedi nedeniyle bir uyuşmazlığınız varsa ticaret hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla ulaşabilirsiniz.