Eşler Ayrı Ayrı Boşanma Davası Açarsa Dosyalar Birleştirilir mi?

Boşanma davasını açtığınızda, eşinizin de aynı günlerde başka bir mahkemede dava açtığını öğreniyorsunuz. Ya da ilk davayı siz açtınız, eşiniz kendi yerleşim yerinde ayrı bir dosya açtı. İki dosya, iki hâkim, iki ayrı duruşma takvimi demek. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun bağlantı sebebiyle birleştirme kuralı tam bu tabloya cevap verir: Aynı yargı çevresindeki aynı düzey ve sıfattaki mahkemelerde açılmış davalar, aralarında bağlantı bulunuyorsa ilk davanın açıldığı mahkemede birleştirilebilir (HMK m. 166/1).

Hangi davalar bağlantılı sayılır?

Kanun bağlantıyı iki ölçüte bağlar. Davalar aynı veya birbirine benzer sebeplerden doğmuşsa ya da biri hakkında verilecek hüküm diğerini etkileyecek nitelikteyse bağlantı var sayılır (HMK m. 166/4). Eşlerin birbirine karşı açtığı iki boşanma davası bu ölçütü büyük ölçüde karşılar: Her ikisi de aynı evlilik birliğinin sarsılmasına dayanır ve birinin sonucu diğerini doğrudan etkiler. Bir mahkeme boşanmaya karar verirse, diğer dosyada boşanma sorusu anlamını yitirir.

Bağlantının varlığına hâkim karar verir. Kanun bu konuda talep şartı aramaz; birleştirme talep üzerine veya kendiliğinden yapılabilir ve davanın her aşamasında mümkündür (HMK m. 166/1). Dolayısıyla taraflardan birinin dilekçe vermesi gerekmeden de hâkim, iki dosyanın bağlantısını fark ederek birleştirme kararı verebilir.

Aynı yargı çevresi mi, ayrı yargı çevresi mi?

Boşanma davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Bu kural, ayrı yaşayan eşlerin farklı şehirlerde dava açabilmesinin kaynağıdır. Örneğin biri kendi yerleşim yerinde, diğeri eşin yerleşim yerinde dava açmış olabilir.

Davalar ayrı yargı çevrelerinde yer alan aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde açılmışsa, bağlantı sebebiyle birleştirme ikinci davanın açıldığı mahkemeden talep edilir. Birinci davanın açıldığı mahkeme, talebin kabulüyle davaların birleştirilmesine ilişkin kararın kesinleşmesinden itibaren bununla bağlıdır (HMK m. 166/2). Birleştirme kararı derhâl ilk davanın açıldığı mahkemeye bildirilir (HMK m. 166/3). Yani süreç iki aşamalıdır: İkinci mahkeme birleştirmeyi değerlendirir, ardından dosya ilk mahkemeye gider.

Aynı yargı çevresindeki davalar için de benzer bir kural vardır: 7589 sayılı Kanunla değişen cümleye göre, ilk davanın açıldığı mahkeme birleştirme kararının kesinleşmesinden itibaren bununla bağlıdır (HMK m. 166/1).

Aile mahkemesi ve sıfat meselesi

Aile mahkemeleri her ilde ve merkez nüfusu yüzbinin üzerindeki her ilçede kurulur; aile mahkemesi kurulamayan yerlerde, aile mahkemesi sıfatıyla bakacak asliye hukuk mahkemesi Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenir (4787 sayılı Kanun m. 2). Birleştirme kuralı “aynı düzey ve sıfattaki” mahkemeleri arar. Bu şart, aile hukukundan doğan iki davanın aynı sıfatla görüldüğü yerlerde sorun yaratmaz. Ancak davalar farklı yerlerde ve farklı sıfatlarda açılmışsa, birleştirmenin mümkün olup olmadığı somut dosyada incelenmelidir.

Aile mahkemelerinin görev alanı Medeni Kanun’un aile hukukuna ilişkin bölümünü kapsar (4787 sayılı Kanun m. 4). Bu nedenle boşanma davasıyla birlikte açılan mal rejimi, nafaka ve tazminat talepleri de aynı mahkemenin görev alanındadır. Bu taleplerin birlikte ya da ayrı görülmesi için boşanma davası ile diğer davaların birlikte görülmesi yazısına bakabilirsiniz.

Birleştirmeyle ne değişir?

Birleştirilen davalar tek mahkemede, ortak bir yargılamayla yürür. Tanıklar bir kez dinlenir, bilirkişi raporu bir kez alınır, tarafların birbirine karşı iddiaları aynı dosyada değerlendirilir. Bu, hem çelişkili kararların önüne geçmeyi hem de yargılamanın daha derli toplu ilerlemesini hedefler. Ancak birleştirme, her zaman süreyi kısaltmaz; iki dosyanın delilleri birleştiği için tahkikat genişleyebilir.

Mahkeme yargılamanın iyi bir şekilde yürütülmesini sağlamak için, birlikte açılmış veya sonradan birleştirilmiş davaların ayrılmasına da karar verebilir. Bu karar davanın her aşamasında, talep üzerine veya kendiliğinden verilebilir ve ayrılmasına karar verilen davalara aynı mahkeme bakmaya devam eder (HMK m. 167). Yani birleştirme, hükümden önce geri alınabilecek bir karardır.

Boşanma davalarında bir ayrıntı daha vardır: Mal rejimi ancak mahkeme boşanmaya karar verirse dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225/2). Eşlerin açtığı davalardan hangisinin hangi tarihte açıldığı, birleştirme sonrasında da mal rejimi hesaplamasında önem taşır. Bu yüzden iki dosyanın tarihlerini baştan not etmek gerekir.

Birleştirme talebi pratikte nasıl yapılır?

Birleştirme için kanunda özel bir dilekçe biçimi yoktur; talep yazılı olarak ya da duruşmada sözlü olarak yapılabilir ve tutanağa geçer. İyi hazırlanmış bir talepte şunlar yer alır: Her iki davanın hangi mahkemede ve hangi esas numarasıyla görüldüğü, davaların hangi tarihte açıldığı, davacı ve davalının kim olduğu ve bağlantının neden var sayılması gerektiği. Bağlantıyı anlatırken kanundaki iki ölçüte, yani sebeplerin aynı veya benzer olmasına ya da birinin hükmünün diğerini etkilemesine dayanmak yeterlidir (HMK m. 166/4).

Aynı yargı çevresindeyseniz talebi davanın her aşamasında yapabilirsiniz; davalar ilk davanın açıldığı mahkemede birleştirilir ve o mahkeme birleştirme kararının kesinleşmesinden itibaren bu kararla bağlıdır (HMK m. 166/1). Ayrı yargı çevrelerindeyse talep, ikinci davanın açıldığı mahkemeden istenir (HMK m. 166/2). Hangi davanın önce, hangisinin sonra açıldığı bu işlemin yönünü belirlediği için, talepte bulunmadan önce her iki davanın açılış tarihlerini UYAP kayıtlarından kontrol etmek gerekir.

Yetki konusu da burada karşınıza çıkabilir. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Eşinizin açtığı davanın yetkili mahkemede açılıp açılmadığı ayrıca tartışma konusu olabilir; bu durumda yetki itirazı ve birlikte oturulan yer yetkisi yazıları işinize yarar. Yetki itirazı ile birleştirme talebinin birbirini nasıl etkileyeceği, dosyanın aşamasına bağlı olarak değişir.

Hâkim neleri tartar?

Birleştirme, hâkimin takdirine bırakılmış bir araç gibi görünse de her kararın arkasında somut etkenler vardır. Hâkimin tartabileceği başlıca etkenler şunlardır:

• İki davanın talepleri aynı yönde mi, yoksa birbirini dışlayan taleplere mi dayanıyor?
• Tahkikat aşamaları birbirine ne kadar yakın; biri neredeyse bitmişken diğeri yeni mi açıldı?
• Delillerin ortak olup olmadığı, tanıkların aynı kişiler olup olmadığı.
• Birleştirmenin yargılamayı hızlandıracağı ya da karışıklığa yol açacağı.

Kanun, birleştirmenin her aşamada mümkün olduğunu söyler; ancak bir dosyanın sonuna gelmişken diğerini ona bağlamak yargılamayı uzatacaksa hâkim bunu tartabilir. Birleştirilen davalar sonradan yargılamanın iyi yürütülmesi için ayrılabilir (HMK m. 167), bu nedenle birleştirme kararı geri dönülemez bir adım değildir.

Derdestlik ile birleştirme aynı şey değildir

Bu iki kavram sık karıştırılır. Derdestlik, aynı davanın daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olması hâlinde ikinci davanın dava şartı yokluğundan reddedilmesidir (HMK m. 114/1-ı). Birleştirme ise iki davayı ayrı ayrı korurken bir arada yürütür. Eşlerin birbirine karşı açtığı iki boşanma davasında ikinci dosyanın derdestlik nedeniyle reddedilip reddedilmeyeceği ya da bağlantı sebebiyle birleştirilip birleştirilmeyeceği somut dosyanın niteliğine bağlıdır. Ayrıntı için derdestlik itirazı yazısına bakabilirsiniz.

Kanun yoluna nasıl gidilir?

7589 sayılı Kanunla değiştirilen HMK m. 168’e göre, aynı yargı çevresinde yer alan aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde görülmekte olan davalar yönünden verilen birleştirme kararına karşı sadece istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m. 168/1). İstinaf yoluna başvuru süresi kural olarak iki haftadır (HMK m. 345); kanun bu süreyi ilamın usulen taraflardan her birine tebliğine bağlar, birleştirme gibi ara kararlarda başlangıcın nasıl işleyeceğini ise dosyadaki tebliğ ve tefhim durumuna bakarak netleştirmek gerekir. Ayırma kararları için ise kanun yoluna ancak hükümle birlikte gidilir (HMK m. 168/2). Ayrı yargı çevrelerindeki mahkemeler arasında verilen birleştirme kararının kanun yolu için m. 168/1’de açık bir hüküm yoktur; kanun yalnız ilk mahkemenin, kararın kesinleşmesinden itibaren bununla bağlı olduğunu söyler (HMK m. 166/2).

Bu düzenleme pratikte şu anlama gelir: Birleştirme kararından memnun değilseniz, süreyi kararın size ulaştığı andan itibaren takip etmeniz gerekir. İtirazınızı süresi içinde istinaf yoluyla yapmak zorundasınız. Ayırma kararına karşı ise hükmü bekleyip kanun yoluna o zaman gidersiniz.

Karşı dava ile ayrı dava arasındaki fark

Eşiniz size karşı boşanma davası açmışsa ve siz de boşanmak istiyorsanız, ikinci bir bağımsız dava yerine karşı dava açmak çoğu zaman daha uygun görünebilir. Karşı dava açılabilmesi için asıl davanın açılmış ve hâlen görülmekte olması, karşı davadaki talep ile asıl davadaki talep arasında takas veya mahsup ilişkisi ya da bağlantı bulunması şarttır (HMK m. 132/1). Karşı dava, cevap dilekçesiyle veya esasa cevap süresi içinde ayrı bir dilekçe verilmek suretiyle açılır; esasa cevap süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m. 127); süresinden sonra açılırsa mahkeme davaların ayrılmasına karar verir (HMK m. 133). Süreler ve usul için cevap dilekçesi ve karşı dava yazısına bakın.

Karşı dava yolunu kaçırmış olsanız bile ayrı bir dava açmak mümkündür; bu hâlde birleştirme gündeme gelebilir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Eşlerden biri kendi yerleşim yerindeki aile mahkemesinde boşanma davası açıyor. Diğer eş de birkaç gün sonra kendi yerleşim yerinde ayrı bir boşanma davası açıyor. Her iki dosyada da velayet, tedbir nafakası ve tazminat talepleri var. İkinci dava açılan mahkemeye başvuran taraf, bağlantı nedeniyle birleştirme talep ediyor. Mahkeme talebi kabul ederse karar ilk davanın açıldığı mahkemeye bildiriliyor ve kesinleştikten sonra o mahkeme dosyayı tek yargılamada yürütüyor. Hangi dosyanın hangi tarihte açıldığı ise mal rejimi hesaplamasında etkili olabilir.

Sık yapılan hatalar

• Birleştirme talebini geciktirmek: Birleştirme davanın her aşamasında yapılabilir, ancak yargılama ilerledikçe dosyaları bir araya getirmek zorlaşır.
• Karşı dava süresini kaçırmak: Süresinden sonra açılan karşı dava ayrılır; yani birleştirme beklenen sonucu vermeyebilir.
• İstinaf süresini unutmak: Aynı yargı çevresindeki mahkemelerde verilen birleştirme kararına yalnızca istinafla itiraz edilebilir ve süre iki haftadır.
• Dava tarihlerini kaydetmemek: Mal rejiminin sona erme tarihi bakımından dava tarihleri önem taşır.

İki dosyanız varsa neler yapabilirsiniz?

Ayrı mahkemelerde açılmış iki boşanma dosyanız varsa, hangi mahkemeden birleştirme talep edileceği, ne zaman ve hangi gerekçeyle talepte bulunulacağı dosyanızdaki tarihlere ve taleplere göre değişir. Durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz. Aile hukuku alanındaki çalışmalarımız ve randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.