Boşanma Davası Sürerken Vekil Değişikliği Yapılırsa Süreç Nasıl Etkilenir?

Evet, boşanma davası sürerken vekil değiştirmek mümkündür ve dava baştan başlamaz; aynı dosya, aynı mahkemede, kaldığı yerden devam eder. Ancak Hukuk Muhakemeleri Kanunu, vekil değişikliğini kural olarak duruşmanın ertelenmesi için bir sebep saymaz. Yeni vekilin dosyayı hızla incelemesi, vekâletnamesini zamanında sunması ve yaklaşan süreleri kaçırmaması gerekir. Bu nedenle değişiklik kararını, davanın o anki aşamasını bilerek vermek önemlidir.

Vekil değişikliği hangi durumlarda gündeme gelir?

Vekil değişikliği genellikle üç şekilde olur. Birincisinde siz, mevcut vekilinizle çalışmaya devam etmek istemezsiniz ve vekâleti sona erdirirsiniz. İkincisinde vekil, çeşitli nedenlerle vekâletten çekilir; bunu avukat vekâletten çekilirse yazısında ayrıca ele aldık. Üçüncüsünde ise bir vekil davanın bir bölümünü takip eder, sonra başka bir vekil devralır.

Kanun, bu durumların hepsinde yargılamanın düzenini korumak ister. HMK m. 30 hâkimi, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini sağlamakla yükümlü kılar. Kanun da vekil değişikliğini duruşmanın ertelenmesi için kural olarak yeterli bir sebep saymaz (HMK m. 77/3-4).

Duruşma ertelenir mi? HMK m. 77’nin cevabı

HMK m. 77/3 açıktır: bir tarafın avukat tutmak istemesi sebebiyle yargılama hiçbir şekilde başka bir güne bırakılamaz. Dördüncü fıkra bir adım daha atar: avukatın istifa etmesi, azledilmesi veya dosyayı incelememiş olması sebebiyle yargılama başka bir güne bırakılamaz. Tek istisna, dosyanın incelenmemesinin geçerli bir özre dayanmasıdır; bu durumda hâkim bir defaya mahsus olmak üzere kısa bir süre verebilir. Verilen süre sonunda, dosya incelenmemiş olsa bile davaya devam olunur.

Bu hüküm pratikte şu anlama gelir: duruşmaya birkaç gün kala vekil değiştirirseniz, yeni vekilin dosyayı ilk kez o gün incelemesi hâkimin ertelemesi için yeterli sebep olmayabilir. Geçerli bir özrünüz varsa bunu hâkime bildirmek ve gerekçelendirmek gerekir. Özrün geçerli olup olmadığına hâkim karar verir ve en fazla bir kez kısa süre tanır.

Yeni vekilin dosyaya girmesi: vekâletname

Yeni vekilinizin dosyada işlem yapabilmesi için vekâletname şarttır. HMK m. 76 uyarınca avukat, açtığı veya takip ettiği dava ve işlerde noter tarafından onaylanan ya da düzenlenen vekâletname aslını veya avukat tarafından onaylanmış aslına uygun örneğini ibraz etmek zorundadır. Vekâletnamenin aslını veya onaylı örneğini vermeyen avukat dava açamaz ve yargılamayla ilgili hiçbir işlem yapamaz (HMK m. 77/1).

Gecikmesinde zarar doğabilecek hâllerde mahkeme, vereceği kesin süre içinde vekâletnamesini getirmek koşuluyla avukatın usul işlemlerini yapmasına izin verebilir. Bu süre içinde vekâletname verilmez veya asıl taraf yapılan işlemleri kabul ettiğini dilekçeyle bildirmezse, işlemler yapılmamış sayılır. Bu nedenle yeni vekâletnameyi acele düzenletmek, süreli bir işlemin kaçmasını önler.

Vekâletnamede yetkilerin nasıl yazılacağı da önemlidir. Sulh, feragat, kabul, ıslah ve yemin gibi işlemler için açık yetki gerekir (HMK m. 74). Yeni vekile verdiğiniz vekâletname bu yetkileri içermiyorsa vekil bu işlemleri yapamaz. Ayrıntıyı vekâletname ve özel yetki yazısında anlattık.

Eski vekilin yetkisi ne zaman biter?

Kanun, birden fazla vekil görevlendirilmişse vekillerden her birinin vekâletten kaynaklanan yetkileri diğerinden bağımsız olarak kullanabileceğini söyler; aksi yöndeki sınırlamalar karşı taraf bakımından geçersizdir (HMK m. 75). Bu hüküm, yeni vekil tuttuğunuz hâlde eski vekâletin sona erdirilmediği durumlarda iki vekilin aynı anda yetkili olabileceği anlamına gelir. İstenmeyen bir çatışmayı önlemek için eski vekilin yetkisinin açıkça sona erdiğinden emin olmak gerekir.

Azil ya da istifanın mahkeme ve karşı taraf bakımından hüküm doğurması için beyanın dilekçeyle bildirilmesi veya tutanağa geçirilmesi, gerektiğinde tebligat giderinin de peşin ödenmesi gerekir (HMK m. 81). Bildirim yapılana kadar eski vekil dosyada vekil görünür; vekille takip edilen işlerde tebligat vekile yapıldığı için (Tebligat Kanunu m. 11) karar ya da süreli bir işlem eski vekile tebliğ edilebilir ve süre o tebliğle işlemeye başlar. Vekili azlettikten sonra davayı kendiniz takip etmez ve iki hafta içinde yeni vekil görevlendirmezseniz tarafın yokluğuna ilişkin hükümler uygulanır (HMK m. 83). Vekil istifa ederse vekâlet görevi, istifanın size tebliğinden itibaren iki hafta daha sürer (HMK m. 82). Vekil ücreti ve masraflar bu ilişkinin ayrı bir yönüdür.

Yeni vekile dosyayı devrederken nelere bakılır?

Dosyayı devralan vekilin ilk işi, davanın hangi aşamada olduğunu doğru okumaktır. Bunun için şu başlıklara bakmak gerekir:

• Ön inceleme tutanağı. Ön inceleme sonunda tarafların anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususlar tutanakla tespit edilir ve tahkikat bu tutanak esas alınarak yürütülür (HMK m. 140/3). Çekişmeli konuların neler olduğu buradan okunur.
• Delil listesi ve sunulan belgeler. Dilekçelerinde gösterdikleri belgeleri, yapılan ihtara rağmen sunmayan tarafın bu delillere dayanmaktan vazgeçmiş sayılmasına karar verilir (HMK m. 140/5). Hangi belgenin sunulduğu, hangisinin eksik olduğu kontrol edilmelidir.
• Duruşma tutanakları. Tutanakların örneği talep hâlinde taraflara verilir (HMK m. 158/1). Tanık beyanları ve ara kararları buradan izlenir.
• Islah hakkının kullanılıp kullanılmadığı. Aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir (HMK m. 176/2). Eski vekil ıslah yapmışsa yeni vekilin bu yola yeniden başvurması mümkün olmaz.
• Tebligatlar ve süreler. Dava dilekçesinin, cevabın ve kararın tebliğ tarihleri, süre hesabının dayanağıdır.

Bu liste kendi başına bir kontrol çizelgesidir; her dosyada başka noktalar da öne çıkabilir. Önemli olan, devir sırasında belge eksikliğinin sonradan fark edilmemesidir. İspat ve delil konusundaki genel bilgiler için ispat yükü ve deliller yazısına bakabilirsiniz.

Vekil değişikliği ile hâkimin sizi bizzat dinlemesi arasındaki ilişki

Vekilin değişmesi, hâkimin sizi dinleme yetkisini etkilemez. Mahkeme tahkikat aşamasında her iki tarafı usulüne uygun davet edip davada ileri sürülen vakıalar hakkında dinleyebilir ve dinlenilmek üzere gelmeleri için vereceği süre iki haftadan az olamaz (HMK m. 144). Vekil değişikliği sırasında böyle bir davetiye geldiyse, tarihi hemen yeni vekile iletmek ve gelip gelemeyeceğinizi netleştirmek gerekir. Bu konudaki ayrıntılar duruşmaya bizzat gelmek zorunlu mu yazısında yer alıyor.

Süreler vekil değişikliğini beklemez

Vekil değiştirirken en çok dikkat edilmesi gereken konu süreler olmalıdır. Dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren cevap süresi iki haftadır (HMK m. 127); durum ve koşullara göre cevap dilekçesinin bu süre içinde hazırlanmasının çok zor ya da imkânsız olduğu hâllerde, bu süre zarfında mahkemeye başvuran davalıya bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir. İstinaf yoluna başvuru süresi de ilamın usulen tebliğiyle başlayan iki haftadır (HMK m. 345/1). HMK m. 127 ve m. 345 vekil değişikliğine bağlı bir durma ya da uzatma öngörmez; güvenli yol, sürelerin işlemeye devam ettiğini kabul etmektir.

Bu nedenle cevap süresinin son günlerinde, ya da karar tebliğinden sonra istinaf süresi işlerken vekil değiştirmek ciddi hak kaybı riski taşır. Böyle bir dönemde değişiklik yapmak zorundaysanız, yeni vekilinize ilk gün tebliğ tarihini ve davetiyeleri iletin.

Duruşma günü gelinmezse

Yeni vekil henüz atanmamışsa ve duruşma günü geldiyse, davetiyede yazan sonuçlar geçerlidir. Usulüne uygun davet edilen taraf geçerli bir özrü olmadan duruşmaya gelmezse, yokluğunda duruşmaya devam edileceği ve yapılan işlemlere itiraz edemeyeceği belirtilir (HMK m. 147/2). İki taraf da gelmezse dosya işlemden kaldırılır; bir taraf gelirse gelen tarafın talebi üzerine yokluğunda devam edilebilir ya da dosya işlemden kaldırılabilir. İşlemden kaldırılan dosya üç ay içinde yenilenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m. 150). Bu nedenle vekilsiz kalma ihtimali olan dönemde duruşma gününü kendiniz takip etmek ve gerekiyorsa bizzat gitmek, mazereti belgelemek gerekir. Konunun ayrıntısı için duruşmaya gelmezsem ne olur yazısına bakabilirsiniz.

Anlaşmalı boşanmada ise tarafları hâkimin bizzat dinlemesi şartı (TMK m. 166/3) nedeniyle vekil değişikliği sürecinde bile kendi katılımınızı planlamanız gerekir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: J’nin boşanma davasında tanık dinleme duruşması iki hafta sonra. J, mevcut vekilinden memnun olmadığı için yeni bir avukatla çalışmaya karar veriyor ve yeni vekâletname düzenletiyor. Yeni vekil, dosyayı inceleyip duruşmaya hazırlanmak için süre istiyor. Hâkim, geçerli bir özür bulursa bir defaya mahsus kısa süre verebilir; bulamazsa duruşma yapılır. J’nin aynı dönemde mahkemenin kesin süre verdiği bir işlemi de yerine getirmesi gerekiyor olabilir. Bu durumda yeni vekilin ilk işi tebliğ tarihlerini ve verilen süreleri kontrol etmek olur. Bu örnek gerçek bir dava değildir; süreçte hangi noktaların izlendiğini göstermek içindir.

Sık yapılan hatalar

Birinci hata, duruşmaya birkaç gün kala vekil değiştirip erteleme beklemektir. İkinci hata, yeni vekilin dosyayı inceleyebilmesi için vekâletnameyi geç düzenletmektir. Üçüncü hata, eski vekilin elindeki belge ve evrakları yeni vekile aktarmamaktır; dosyadaki dilekçeler, tutanaklar, delil listesi ve tebligat tarihleri aktarılmalıdır. Dördüncü hata, süreler konusunu yeni vekile bildirmemektir. Beşinci hata, vekil değişikliğinin karşı tarafa ve mahkemeye bildirilip bildirilmediğini kontrol etmemektir; yeni vekâletnamenin dosyaya girmesi eski vekilin yetkisini kendiliğinden sona erdirmez, azlin ayrıca dilekçeyle bildirilmesi gerekir (HMK m. 81).

Kendi dosyanızda vekil değiştirmeden önce

Önce davanın aşamasına bakın: cevap süresi, delil sunma, tanık dinleme veya karar tebliği gibi kritik tarihler yaklaşıyor mu? Eski vekilinizden dosya içeriğini ve tebligat tarihlerini yazılı olarak isteyin. Yeni vekile geçiş hakkında karar vermeden önce dava sürecini çekişmeli boşanma süreci yazısından gözden geçirebilirsiniz. Kendi durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatmak isterseniz iletişim sayfasında bilgiler yer alıyor; genel çerçeve için aile hukuku sayfasına da bakabilirsiniz.