Boşanma Davasında Eşin Psikiyatrik Rapor ve Tedavi Kayıtları İstenebilir mi?

Eşinizin psikiyatrik bir tedavi gördüğünü, ilaç kullandığını ya da bir ruh sağlığı sorunu nedeniyle hastaneye yattığını biliyorsunuz. Bu bilginin boşanma davasında işe yarayıp yaramayacağını, kayıtlara nasıl ulaşabileceğinizi ve bunun hukuki sınırlarını merak ediyorsunuz. Kısa cevap: kayıtlar mahkeme yoluyla istenebilir, ama özel nitelikli sağlık verisi oldukları için bu istek sıkı bir ölçüyle değerlendirilir ve kayıt, kusur kanıtı olarak değil, hâkimin değerlendireceği bir bilgi olarak dosyaya girer.

Neden bu kadar hassas bir konu?

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 6, sağlığa ilişkin verileri özel nitelikli kişisel veri sayar. Bu verilerin işlenmesi kural olarak yasaktır; ilgili kişinin açık rızası, kanunlarda açıkça öngörülme ya da bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için zorunlu olma gibi sayılan hâllerde mümkündür. Ruh sağlığı kayıtları, sağlık verilerinin en hassas türlerinden biridir: tanılar, terapi notları, ilaç kayıtları ve hastanın kendi anlatımları bu kapsamdadır.

Bu nedenle eşinizin tedavi geçmişini bildiğiniz, hatta kayıtların bir kısmını gördüğünüz durumlarda bile, bunları kendi başınıza toplayıp dosyaya sunmak güvenli değildir. Eşinizin e-Nabız hesabına, e-postasına ya da hastane uygulamasına izinsiz giriş, delili hukuka aykırı kılabilir; hukuka aykırı elde edilen deliller mahkemece bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz (HMK m. 189/2).

Kayıtlar mahkemeden nasıl istenir?

Hukuka uygun yol, davada ilgili kaydı delil olarak göstermek ve mahkemeden kuruma yazı yazılmasını istemektir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 194/2, hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğinin açıkça belirtilmesini ister. Dilekçenizde şunları açıklamanız gerekir: Hangi vakıayı ispatlamak istiyorsunuz? Kayıt bu vakıa için neden gerekli? Hangi kurum ve hangi dönem?

HMK m. 221’e göre mahkeme, üçüncü kişi veya kurumun elinde bulunan bir belgenin taraflarca ileri sürülen hususun ispatı için zorunlu olduğuna karar verirse, bu belgenin ibrazını emreder. Buradaki “zorunlu” şartı, ruh sağlığı kayıtları açısından özellikle önem taşır. Mahkeme, kaydın kapsamını daraltabilir, yalnızca davayla ilgili bölümün getirilmesini isteyebilir ya da hiç getirtmeyebilir. Eşinizin tedavi geçmişinin tamamını açmak yerine, belirli bir dönemi ve belirli bir iddiayı hedefleyen talep daha kolay kabul görür.

Kayıt eşinizin kendi elindeyse, HMK m. 219 gereği taraf, kendisinin veya karşı tarafın delil olarak dayandığı ve elinde bulunan belgeyi ibraz etmek zorundadır. Mahkeme belgenin ibrazı için kesin süre verir; belgeyi ibraz etmesine karar verilen taraf bu sürede belgeyi ibraz etmez ve kabul edilebilir bir mazeret göstermezse, mahkeme belgenin içeriği konusunda diğer tarafın beyanını kabul edebilir (HMK m. 220/3). Sağlık verisi gibi hassas bir alanda bu kuralın ne ölçüde uygulanacağını mahkeme somut olaya göre belirler.

Kayıt neyi gösterir, neyi göstermez?

Bir psikiyatrik tanı ya da tedavi kaydı, kişinin belirli bir dönemde bir sağlık hizmeti aldığını gösterir. Bu bilgi, boşanma dosyasında çeşitli biçimlerde gündeme gelir: tedaviyi gizleme, düzenli ilaç kullanmama, evlilik birliği içinde bakım yükümlülüğünü etkileyen bir durum ya da velayet değerlendirmesi. Ancak kaydın göstermediği şey çoğunlukla dava için asıl önemli olandır: eşin davranışlarının kusurlu olup olmadığı.

Ruhsal bir rahatsızlık, kişiyi kusurlu yapmaz. Bir kişi tedavi görüyor diye boşanma davasında kusurlu sayılmaz. Ancak hastalığın kendisi değil, hastalık sırasındaki veya tedaviye uymama gibi davranışlar, olayın koşullarına göre değerlendirilebilir. Hâkim, kayıtla birlikte tanıkları, mesajları ve diğer delilleri tartar. Bu çerçeve, kusur belirlemesinin genel mantığıyla örtüşür; konuyu boşanmada kusurun nasıl belirlendiği yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz.

Akıl hastalığı sebebiyle boşanma: ayrı bir yol

Kanun, akıl hastalığını bağımsız bir boşanma sebebi olarak düzenler. TMK m. 165’e göre eşlerden biri akıl hastası olup da bu yüzden ortak hayat diğer eş için çekilmez hâle gelirse, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmek koşuluyla bu eş boşanma davası açabilir. Bu sebep, sıradan bir psikiyatrik tanıyla kurulamaz; kanun, rapor türünü açıkça belirtmiştir.

Bu yolun ayrıntıları, ispat süreci ve çocuklar bakımından sonuçları için akıl hastalığı nedeniyle boşanma yazısına ve akıl hastalığı nedeniyle boşanmada resmî sağlık kurulu raporu yazısına bakabilirsiniz. Bunun dışındaki boşanma sebeplerinde, örneğin evlilik birliğinin sarsılması (TMK m. 166) ya da pek kötü davranış sebebiyle açılan davalarda böyle bir rapor şartı yoktur ve ruh sağlığı kayıtları yalnızca delil olarak değerlendirilir.

Bilirkişi ve tıbbi tartışmalar

Kayıtların anlamı tartışmalıysa, mahkeme çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren konularda, taraflardan birinin talebi üzerine ya da kendiliğinden bilirkişinin görüşünün alınmasına karar verir (HMK m. 266). Bir tanının ne anlama geldiği, tedavinin nasıl sürdüğü ve rahatsızlığın günlük yaşamı nasıl etkilediği gibi sorular tıbbi uzmanlığı gerektirir. Hâkim bu alanlarda tıbbi bilgiyi kendi başına değerlendiremeyeceği için uzman görüşüne başvurur; ama bilirkişi raporu da hâkimi bağlamaz, delillerden biri olarak serbestçe değerlendirilir (HMK m. 198).

Burada bir ayrım yapmak yararlı olur: Hâkimin ihtiyaç duyduğu şey, çoğu zaman bir kişinin tüm tıbbi geçmişi değil, belirli bir sorunun cevabıdır. Örneğin “bu ebeveyn çocuğun günlük bakımını üstlenebilir mi?” sorusuna cevap vermek için bütün terapi notlarına ihtiyaç olmayabilir. Mahkeme bu nedenle talebi daraltmayı tercih edebilir.

Gelen rapora itiraz edebilir misiniz?

Bilirkişi raporu dosyaya girdiğinde taraflara tebliğ edilir. Taraflar, tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde raporda eksik gördükleri hususların tamamlattırılmasını, belirsiz noktalarda bilirkişiden açıklama alınmasını ya da yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden isteyebilir (HMK m. 281). Tıbbi bir değerlendirme eksik soruya cevap veriyorsa, örneğin tedavi süreciyle ilgili kronoloji atlanmışsa ya da rapor çocuğun bakımı gibi asıl soruya hiç değinmiyorsa, bu süre içinde yazılı talepte bulunmak gerekir. Süre kaçarsa bu talepler kural olarak dinlenmez; talebi bu sürede hazırlamak çok zor ya da teknik bir çalışma gerektiriyorsa, yine bu süre içinde başvurarak bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmeyen ek süre istenebilir (HMK m. 281/1). Ayrıntılar için bilirkişi raporuna itiraz yazısına bakabilirsiniz.

Hâkim, bilirkişinin görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m. 282). Boşanma davalarında ayrıca TMK m. 184/4 uyarınca kanıtların serbestçe takdir edilmesi esastır. Yani rapor ne kadar ayrıntılı olursa olsun, tek başına davanın sonucunu belirleyen bir belge sayılmaz.

Duruşmanın gizli yapılmasını isteyebilir misiniz?

Sağlık bilgileri açık duruşmada konuşulduğunda, mahrem ayrıntıların dinleyicilere yansıması endişesi doğar. TMK m. 184/6, hâkimin taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verebileceğini söyler. Bu bir hak değil, hâkimin takdirine bağlı bir imkândır; istemi dilekçede ya da duruşmada açıkça belirtmeniz gerekir. Gizlilik talebi, kendi kayıtlarınızı sunacaksanız da eşinizin kayıtları gündeme gelecekse de aynı ölçüde anlam taşır. Konuyu boşanma davasının gizli görülmesi yazısında daha geniş okuyabilirsiniz.

Velayet ve ruh sağlığı

Bir ebeveynin ruh sağlığına ilişkin kayıtlar, en çok velayet tartışmasında gündeme gelir. Burada ölçüt çocuğun yararıdır. Bir ebeveynin tedavi görmesi, tek başına çocuğun bakımını üstlenemeyeceği anlamına gelmez. Hâkim, rahatsızlığın niteliğini, tedavinin sürdürülüp sürdürülmediğini, ebeveynin çocukla ilişkisini ve çevrenin destek gücünü birlikte tartar. Konunun ayrıntıları için eşin psikolojik rahatsızlığı ve velayet ve velayet ve ebeveynin sağlık durumu yazılarına bakabilirsiniz.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Kerem, eşi Defne’nin son bir yıldır bir psikiyatri polikliniğine gittiğini biliyor ve çocukların velayetini istiyor. Dilekçesinde Defne’nin tedavi kayıtlarının getirtilmesini talep ediyor. Mahkeme, bu talebi değerlendirirken kaydın hangi vakıayı ispatlamak için gösterildiğine, gerçekten zorunlu olup olmadığına ve kapsamın daraltılıp daraltılamayacağına bakar. Kayıt geldiğinde bile Defne’nin tedaviye devam ettiği, çocuklarla ilişkisi ve günlük bakıma katılımı gibi unsurlar ayrıca tartılır. Tanı, kendiliğinden bir sonuç doğurmaz. Bu bir sonuç tahmini değil, hâkimin hangi etkenleri tartacağını gösteren varsayımsal bir çerçevedir.

Sık yapılan hatalar

• Eşin tedavisini, kusur ya da velayet için doğrudan bir kanıt gibi sunmak.
• Eşin tedavi kayıtlarına izinsiz ulaşmaya çalışmak.
• Talebi geniş bırakmak; tüm geçmişi istemek yerine belirli dönemi ve iddiayı seçmek daha etkilidir.
• Kendi kayıtlarınızı gereğinden fazla ayrıntıyla dosyaya koymak.
• Delilleri süresi içinde göstermemek: taraflar kanunda belirtilen süreden sonra delil gösteremez (HMK m. 145) ve ön inceleme davetiyesindeki iki haftalık kesin süre sunulmayan belgeler bakımından önem taşır (HMK m. 139, 140/5).
• Çocuğu sağlık tartışmasının içine çekmek.

Sağlık bilgisi, bir kez dosyaya girdiğinde kolayca geri alınamaz. Bu nedenle bir kaydı sunmadan önce hem faydasını hem de karşı tarafın vereceği yanıtı düşünmek gerekir. Sağlık raporlarının genel delil değeri için sağlık raporunun delil değeri yazısı, gizlilik konusunda ise boşanma davasının gizli görülüp görülemeyeceği yazısı ek bilgi verir.

Dosyanızdaki sağlık kayıtları için

Bir ruh sağlığı kaydının davanızda kullanılıp kullanılamayacağı, hangi iddiaya bağlandığına, kaydın kapsamına ve gizlilik gereklerine bağlıdır. Elinizdeki bilgi eksik ya da emin değilseniz, adım atmadan önce durumu değerlendirmek yerinde olur. Dosyanıza özgü sorular için telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz; ayrıntılar iletişim sayfasında yer alıyor. Büronun çalışma alanı için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.