Boşanma Davasında Araç Geçiş (HGS) Kayıtları Delil Olarak İstenebilir mi?

Eşinizin “o gün başka bir şehirdeydim” dediği tarihte aracı hangi otoyoldan geçti? Aracınızı o saatte bir başkasının nerede kullandığını söyleyebilir misiniz? Bu tür sorulara cevap arayan eşler, boşanma davasında HGS geçiş kayıtlarını delil olarak istemeyi düşünür. Kısa cevap şu: geçiş kaydı mahkeme kanalıyla getirtilebilir ve belirli bir iddianın çevresinde değerli bir ipucu olabilir, ancak kayıt aracı gösterir, sürücüyü göstermez.

HGS kaydı neyi gösterir?

HGS (Hızlı Geçiş Sistemi) etiketi taşıyan bir aracın ücretli yol, köprü veya otoyol geçişinde kayda alınan veri, çoğunlukla geçiş tarihini, saatini, geçilen noktayı ve etiketin bağlı olduğu aracı içerir. Bu kayıttan, o aracın o zamanda o noktada olduğu çıkarılır. Hukuk açısından belgenin kime ait olduğu değil, neyi gösterebildiği önemlidir.

HMK, uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli elektronik ortamdaki verileri ve benzeri bilgi taşıyıcılarını belge sayar (HMK m. 199 anlamında belge kavramı bu verileri kapsar). Dolayısıyla geçiş kaydı, yazılı bir belge gibi dosyaya girebilir; ancak kaydın ispat gücü, bir araç hakkındaki bilgiyle sınırlıdır.

Kayıtta aracı kimin kullandığı yazmaz. Aile içinde araçlar birden fazla kişi tarafından kullanılabildiği için, kayıt “araç oradaydı” der, “eşiniz oradaydı” demez. Bu fark, kaydın değerini belirleyen en önemli noktadır.

Mahkemeden kayıt nasıl istenir?

Geçiş kaydı ilgili kurumda tutulduğundan, davada bunu getirtmek için mahkemeden talepte bulunursunuz. Kanun, belgenin üçüncü kişi ya da kurumda olması hâlinde mahkemenin, belgeyi ileri sürülen hususun ispatı için zorunlu görürse ibrazını emredeceğini söyler. Belgeyi vermeye çağrılan kurum, belgeyi verir ya da veremiyorsa sebebini açıklar; açıklama yeterli görülmezse mahkeme ilgili kişiyi tanık olarak dinleyebilir (HMK m. 221). Belge karşı taraftaysa ibrazı HMK m. 220’ye göre istenir. Taraflar, ellerinde bulunmayan ve incelenmesine karar verilen delillerin getirtilmesi için mahkemeden ilgili makam ve kuruluşlara yazı yazılmasını isteyebilir (HMK m. 195).

Talebi hazırlarken şu üç noktayı açıkça yazmak gerekir: hangi plakalı araç, hangi tarih aralığı ve hangi vakıanın ispatı için. Taraflar, hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini belirtmek zorundadır (HMK m. 194/2). “Aracın bütün geçişleri” gibi muğlak ifadeler, mahkemenin zorunluluk ölçütünü karşılamayabilir.

Süre meselesini de unutmayın. Taraflar, kanunda belirtilen süreden sonra delil gösteremez; gecikmeyi haklı kılan hâller sınırlıdır (HMK m. 145). Bu nedenle HGS kaydı gibi delilleri dava veya cevap dilekçesinde talep etmek gerekir. Ön inceleme duruşmasının davetiyesi tebliğ edildikten sonra iki haftalık kesin süre içinde kaydın getirtilmesi için gereken açıklamayı (kurum, plaka, tarih aralığı) yapmazsanız o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılmanıza karar verilir (HMK m. 139, 140/5). Süreye ilişkin ayrıntı için boşanma davasında deliller ne zamana kadar sunulur yazısına göz atabilirsiniz.

Hangi iddialarda işe yarar?

Geçiş kaydı bazı olay türlerinde daha anlamlıdır.

Beyanla çelişki. Eşinizin belirli bir gün için verdiği açıklama, kayıttaki güzergâhla uyuşmuyorsa çelişki hâkimin dikkatini çeker. Bu, tek başına bir boşanma sebebi değildir; fakat eşin güvenilirliği hakkında fikir verebilir.

Sadakatsizlik iddiası. Aracın, eşin söylediğinden farklı bir şehre gittiğini göstermesi, başka delillerle birleştiğinde zina iddiasını destekleyebilir. Zina nedeniyle boşanma davası, öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde eylemden itibaren beş yıl içinde açılmalıdır; affeden eşin dava hakkı yoktur (TMK m. 161). Zinanın ispat yöntemi için boşanma davasında zinanın ispatı yazısına bakabilirsiniz.

Terk veya eve dönmeme iddiası. Eşin evden uzaklaşma hareketi ve zaman çizelgesi, terk iddiasının olgularını netleştirebilir; terkin şartları TMK m. 164’te ayrıca düzenlenmiştir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Bir eş, hafta içi bir akşam şehir dışı toplantıda olduğunu söyleyerek eve gelmiyor. Diğer eş, ertesi sabah aracın bagajında başka bir şehrin otopark fişini görüyor. Eş, dava açtığında HGS kayıtlarının getirtilmesini talep ediyor.

Kayıt gelince, aracın o gece toplantı şehri yerine tamamen farklı bir güzergâhı kullandığı görülüyor. Fakat aracın ailenin diğer fertleri tarafından da kullanılıp kullanılmadığı, anahtarın kimde olduğu ve aracın o gün kimin eline geçtiği soruları açık kalıyor. Eşin açıklaması, tanık ifadeleri ve diğer mesajlaşmalar bu boşluğu doldurmaya çalışır. Sonuç bu örnekten tahmin edilemez; hâkim, kayıtların bütününe ve tarafların anlatımına bakar.

Hukuka uygun yol ve riskler

HGS hesabına eşinizin bilgisi dışında girmek, kimlik bilgileriyle bankacılık uygulamasında kayıt aramak ya da eşinizin telefonundaki uygulamadan geçiş geçmişini çekmek, çözmek istediğiniz sorunu daha da büyütür. Hukuka aykırı olarak elde edilen deliller mahkemece dikkate alınmaz (HMK m. 189/2). Kişisel verilerin hukuka aykırı kaydedilmesi ve özel hayatın gizliliğinin ihlali ise ceza hukukunda ayrı suç olarak düzenlenmiştir ve olayın şartlarına göre gündeme gelebilir (TCK m. 134, 135). Delilin kendi aracınızın kaydı olması, durumu her zaman değiştirmez; hesap eşinize aitse ve izinsiz girdiyseniz risk devam eder.

Hukuka uygun yol, kayıtları mahkeme aracılığıyla getirtmektir. Mahkemenin kuruma yazı yazması, belgenin kime ait olduğu tartışmasını da azaltır, çünkü belge doğrudan kurumdan dosyaya gelir. Hukuka aykırı delil kavramı için boşanma davasında hukuka aykırı delil nedir başlıklı yazıya göz atabilirsiniz.

Kaydın doğruluğuna ve kapsamına ilişkin itirazlar

Karşı taraf, geçiş kaydına çeşitli yönlerden itiraz edebilir. Etiketin başka bir araca ait olduğunu, aracın o gün servise bırakıldığını ya da aracı başka birinin kullandığını söyleyebilir. Bu iddiaların her biri ayrı bir ispat konusudur. İddiayı ileri süren, onu desteklemelidir; örneğin servis kaydı, fatura ya da tanık sunmalıdır. Hâkim bu açıklamaları kaydın yanında değerlendirir.

Bir başka tartışma, kaydın niteliği üzerinedir. Kurumdan gelen kayıt elektronik veridir. Verinin hangi sistemden alındığı, tarih ve saat bilgisinin güvenilirliği ve dosyaya eksiksiz gelip gelmediği, gerekirse mahkemenin kuruma yazacağı ek bir yazıyla netleştirilebilir. Mahkeme yeterli görmediği açıklamalarda kurum yetkilisini tanık olarak dinleyebilir (HMK m. 221/2).

Yorum sınırları: kaydı olduğundan fazla okumayın

Dosyada geçiş kayıtlarıyla çalışırken en kritik beceri, kaydı olduğundan fazla okumamaktır. Aracın saat yirmi iki sularında şehirler arası yolda olması, aracın o saatte yolda olduğunu gösterir; aracı kimin kullandığını ve yolculuğun amacını ise göstermez. İş, aile ziyareti, sağlık, arkadaş ziyareti ya da başka bir neden olabilir. Hâkim de kaydı bu şekilde okur. Boşanma sebebi olarak ileri sürülen olgunun varlığı vicdanen kanıtlanmadıkça kabul edilmez; bu yüzden kayıtların mutlaka bir anlatı ve destekleyici deliller içinde sunulması gerekir.

Kayıtlar, kendi başına eşinize yönelttiğiniz suçlamanın dayanağı değil, onu doğrulayan ya da çürüten bir parçadır. Bu yaklaşım dosyanın tutarlılığını korur; abartısız ve tutarlı bir anlatım, hâkimin delilleri serbestçe değerlendirmesinde sizin lehinize işleyebilir.

Sık yapılan hatalar

Birincisi, kaydı sürücünün kimliğini gösteren bir delil gibi sunmaktır. İkincisi, mahkemeye tek başına bir geçiş kaydı vererek eşi sadakatsizlikle suçlamaktır; hâkim kanıtları serbestçe değerlendirir ve olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış saymaz (TMK m. 184/1, 184/4; HMK m. 198). Üçüncüsü, kaydı, tanık ve mesaj gibi destekleyici delillerle bağlamadan bırakmaktır. Dördüncüsü, çok geniş bir tarih aralığı isteyerek talebin reddedilmesine sebep olmaktır.

Beşincisi, kaydın doğruluğuna karşı tarafın itiraz edebileceğini unutmaktır; kayıt bir kurumdan geldiği için ağırlık taşır, ama kaydın hangi araca ve hangi etikete ait olduğu tartışılırsa bunun ayrıca gösterilmesi gerekebilir.

Kayıt ile tanık delilini birlikte düşünmek

Geçiş kaydı genellikle tek başına bir sonuç taşımaz; tanık beyanlarıyla birlikte kullanıldığında daha anlamlı olur. Örneğin kaydın gösterdiği güzergâhta eşi gördüğünü söyleyen bir tanık varsa iki delil birbirini tamamlar. Tanık delilinin nasıl kullanıldığını boşanma davasında tanık delili yazısında görebilirsiniz. Yazışma kayıtlarının delil olarak sunulması içinse boşanma davasında WhatsApp yazışmaları nasıl delil olarak sunulur başlıklı yazı yardımcı olur.

Elinizdeki kayıtla ne yapabileceğinizi sorun

HGS kaydı, bazı dosyalarda zaman çizelgesini kuran önemli bir halka olabilir; bazılarında ise ek bir bilgiden öteye geçmez. Hangi tarih için, hangi plakayla, hangi iddianın ispatı amacıyla talepte bulunacağınız dosyanızın ayrıntısına bağlıdır.

Durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler yer alıyor. Aile uyuşmazlıklarına genel bakış için aile hukuku sayfasını da inceleyebilirsiniz.