Psikolojik Şiddet Nedir? Boşanma Davasında Nasıl Anlatılır?

Bazı evliliklerde hiç el kalkmaz ama kişi gün geçtikçe küçülür. Ne giyeceği, kiminle görüşeceği, nereye gideceği tartışmaya açılır; her hatası hatırlatılır; susması “ceza” olarak kullanılır. Böyle bir durumdaki kişi çoğu kez “şiddet gördüm” demekte zorlanır, çünkü elinde gösterecek bir iz yoktur. Hukuk açısından ise tablo daha net: 6284 sayılı Kanun psikolojik şiddeti açıkça şiddet tanımına dahil eder ve boşanma davasında bu davranışlar bir sebep olarak anlatılabilir. Zor olan, bunu dilekçede ve delillerde somut hâle getirmektir.

Kanun psikolojik şiddeti nasıl tanımlıyor?

6284 sayılı Kanun’a göre şiddet; kişinin fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik açıdan zarar görmesiyle ya da acı çekmesiyle sonuçlanan veya sonuçlanması muhtemel hareketleri, buna yönelik tehdit ve baskıyı ya da özgürlüğün keyfî engellenmesini de içeren, fiziksel, cinsel, psikolojik, sözlü veya ekonomik her türlü tutum ve davranıştır (6284 sayılı Kanun m. 2). Ev içi şiddet ise aile ya da hanede, aynı haneyi paylaşmasalar bile aile mensupları arasında meydana gelen fiziksel, cinsel, psikolojik ve ekonomik şiddettir.

Bu tanımda dikkat çeken üç nokta var. Birincisi, “psikolojik” ve “sözlü” şiddet ayrı ayrı sayılmıştır. İkincisi, tehdit ve baskı şiddetin kapsamındadır. Üçüncüsü, özgürlüğün keyfî engellenmesi de tanıma girer. Kanun “psikolojik şiddet” için ayrıca ayrıntılı bir örnek listesi vermez; bu yüzden somut olayın niteliğini hâkim değerlendirir.

Hangi davranışlar psikolojik şiddet olarak anlatılır?

Aşağıdaki davranışlar, süreklilik ve ağırlık koşullarını taşıdığında dilekçede psikolojik şiddet olarak sunulabilir:

• Sürekli aşağılama ve küçük düşürme: Başkalarının önünde ya da özelde kişinin değerini yok sayan sözler.
• Tehdit: Terk etme, çocukları göstermeme, rezil etme, zarar verme gibi tehditler.
• Kontrol ve izolasyon: Telefon, mesaj, konum takibi; arkadaş ve aileyle görüşmeyi yasaklama ya da cezalandırma.
• Susturma ve yok sayma: Haftalarca konuşmama, evde yokmuş gibi davranma.
• Gerçeği çarpıtma: Kişiyi kendi algısından şüphe ettirecek biçimde olanları inkâr etme.
• Ekonomik baskı: Paraya erişimi kısıtlama, çalışmasını engelleme. Bu konu ayrıca ekonomik şiddet ve hukuki yollar yazısında ele alınıyor.

Bu liste kanuni bir sayım değildir; bir davranışın şiddet sayılması, tekrarına, ağırlığına ve kişi üzerindeki etkisine bağlıdır. Duygusal baskı ve suçlu hissettirme gibi davranışlara özel olarak duygusal baskı ve manipülasyon yazısı da bakıyor.

Boşanma davasında hangi sebebe dayanılır?

İlk yol genel sebeptir: evlilik birliği ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmışsa her eş dava açabilir (TMK m. 166/1). Psikolojik şiddet bu başlık altında anlatılabilir, çünkü aşağılama ve baskı evliliğin güven temelini aşındırır.

İkinci yol özel sebeptir: eşin kendisine pek kötü davranılması ya da ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması (TMK m. 162). Davranış bu eşiğe ulaşıyorsa özel sebep olarak ileri sürülebilir. Özel sebepte dava hakkı, boşanma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde beş yıl geçmekle düşer; olayı affeden eşin de dava hakkı yoktur. Genel sebepte (TMK m. 166/1) ise kanun böyle bir dava açma süresi öngörmez. Psikolojik şiddet çoğu zaman sürekli bir düzen olduğu için süre hesabı, son olay ile ilişkisine göre dikkatle yapılmalıdır.

İspat: iz bırakmayan şiddeti nasıl gösterirsiniz?

Boşanma yargılamasında hâkim, davanın dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz; tarafların ikrarı onu bağlamaz, kanıtlar serbestçe takdir edilir (TMK m. 184). İspat yükü kural olarak iddiayı ileri sürendedir (HMK m. 190/1). Psikolojik şiddette şu delil türleri öne çıkar:

1. Yazılı mesajlar: Tehdit, aşağılama ve kontrol içeren yazışmalar. Boşanmada mesaj ve ses kaydı delil olur mu yazısı sunum ayrıntılarına giriyor.
2. Tanıklar: Aşağılamaya tanık olan kişiler, değişimi gözleyen yakınlar ve arkadaşlar. Boşanma davasında tanık delili yazısına bakabilirsiniz.
3. Sağlık kayıtları: Psikolojik destek, uyku sorunları, anksiyete gibi başvurular. Bu kayıtlar şiddeti tek başına kanıtlamaz ama bir olgu zincirinin parçası olur; ayrıntı için boşanma davasında sağlık raporu delil değeri yazısına bakabilirsiniz.
4. Günlük ve notlar: Olayları o günkü tarihle kendinizin tuttuğu kısa notlar; kesin delil sayılmasa da hatırlamayı ve tutarlılığı destekler.
5. Çocukların durumu: Okul danışmanı ya da çocuk psikoloğu gözlemi gibi kayıtlar, ileri sürülürse hâkimin dikkate alacağı unsurlardır.

Delilin hukuka uygun yoldan elde edilmesine dikkat etmek gerekir: hukuka aykırı olarak elde edilen deliller mahkemece dikkate alınamaz (HMK m. 189/2). Eşin yazışmalarına izinsiz erişim ya da cihazı kırma gibi yöntemler ayrıca suç oluşturabilir.

Dilekçede somutlaştırmak

Dilekçede iddianın dayanağı olan olayların sıra numarası altında açık özetleri ve her olayın hangi delille ispat edileceği yazılır (HMK m. 119/1-e, f). “Psikolojik şiddet gördüm” cümlesi bir olay değil, bir sonuçtur; hâkim bunun ne olduğunu görmek ister. Etkili bir anlatım şu yapıdadır:

• Düzenin tarifi: “Evliliğin üçüncü yılından itibaren her tartışmada …”
• Üç dört örnek olay: Tarih, ortam, söylenen ya da yapılan şey.
• Sizin tepkiniz: Uyardınız mı, destek aldınız mı, ayrıldınız mı?
• Etkisi: Uyku, iş, sosyal çevre, sağlık, çocuklarla ilişki.
• Delil eşleştirmesi: Her olayın yanında mesaj, tanık ya da kayıt.

Duygusal ifadeler aşırıya kaçmadan, gerçek olaylara dayanmalıdır. “Beni her gün aşağıladı” demek yerine “14 Mart’ta misafirlerin önünde … dedi” demek hâkimin dosyayı anlamasını kolaylaştırır.

Koruma kararı: psikolojik şiddet için de mümkün mü?

Evet. 6284 sayılı Kanun kapsamında şiddet uygulayan hakkında hâkim, mağdura yönelik tehdit, hakaret, aşağılama ya da küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmaması, korunan kişiyi iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesi gibi tedbirlere karar verebilir (6284 sayılı Kanun m. 5/1-a, f). Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz ve önleyici tedbir geciktirilmeksizin verilir (m. 8/3). Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir (m. 8/2).

Başvuruda kanıtın eksik olması engel değildir, ama sonraki yargılamada aynı olgunun ispatı gerekecektir. Bu nedenle koruma kararı sürecinde de olayları not etmek ve mesajları saklamak yarar sağlar. Başvuru yolları için 6284 koruma kararı nasıl alınır yazısına bakabilirsiniz.

Tazminat ve nafakaya etkisi

Kusurlu eşin psikolojik şiddeti boşanma davasında kusur olarak kayda geçerse, kusursuz veya daha az kusurlu taraf maddi tazminat isteyebilir (TMK m. 174/1); kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf manevi tazminat da isteyebilir (TMK m. 174/2). Yoksulluk nafakasında ise yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla nafaka isteyebilir (TMK m. 175). Anayasa Mahkemesi Haziran 2026’da bu maddedeki “süresiz olarak” ibaresinin iptaline karar vermiştir; iptal hükmü kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girecek, bu süre içinde yasama düzenlemesi beklenmektedir. Kusurun nasıl belirlendiğini boşanmada kusur nasıl belirlenir yazısı anlatıyor.

Karşı tarafın muhtemel savunmaları

Psikolojik şiddet iddiası genellikle “karşılıklı tartışmaydı”, “abartıyor” ya da “ben de aynı şeyleri yaşadım” savunmalarıyla karşılanır. Bu savunmalar olayların ayrıntıya indirilmediği dosyalarda daha etkili olur. Bu nedenle olayları tarih, ortam ve söz olarak yazmak, karşı tarafın genel inkârını zayıflatır. Hâkim iki tarafın anlatımını ve delillerini birlikte okur; sizin de tartışmada payınız varsa bunu gizlemek yerine, davranışın sürekliliğini ve tek yönlülüğünü ayrıca göstermeniz gerekir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Bir eş, diğerinin telefonunu düzenli olarak kontrol ediyor, arkadaşlarıyla buluşmasını “beni terk edeceksin” tehdidiyle engelliyor, her tartışmada onu çocukların önünde küçük düşürüyor. Mağdur eş zamanla ailesiyle görüşmeyi bırakıyor, uyku sorunu yaşamaya başlıyor ve bir psikologa gidiyor.

Dilekçede bu düzen, üç dört tarihli olayla ve mesaj, tanık ve sağlık kaydı ile desteklenerek anlatılır. Hâkim davranışın sürekliliğini, ağırlığını, kişi üzerindeki etkisini ve karşı tarafın savunmasını tartar. Davranışlar özel sebep ağırlığındaysa süre öğrenme tarihine göre ele alınır. Sonucun ne olacağı delillerin gücüne ve hâkimin takdirine bağlıdır; önceden söylenemez.

Çocuklar ve psikolojik şiddet

Psikolojik şiddet çocukların önünde ya da çocuklara yönelik yapılıyorsa, konu velayet ve kişisel ilişki düzenlemesine de yansır. Mahkeme boşanmaya karar verirken ana ve babanın haklarını ve çocukla olan kişisel ilişkilerini düzenler (TMK m. 182). 6284 sayılı Kanun kapsamında ise daha önce verilmiş bir kişisel ilişki kararı varsa, kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılması, sınırlanması ya da tümüyle kaldırılması yönünde tedbir de verilebilir (m. 5/1-ç). Hâkim çocuğun menfaatini esas alır; sonucu önceden söylemek mümkün değildir.

Sık yapılan hatalar

• Genel sözlerle yetinmek: “Psikolojik baskı yaptı” cümlesi olay yerine geçmez.
• Delilleri toplamamak: Mesajları silmek, yedeksiz telefon değiştirmek en yaygın kayıptır.
• Gizli takip ya da kayıt yöntemlerine başvurmak: Hukuka aykırı delil riski taşır; yöntem seçmeden önce değerlendirin.
• Karşılıkta öfkeye kapılmak: Sert karşılıklar kusur dağılımını etkileyebilir.
• Süreyi hesaplamamak: Özel sebepte altı aylık öğrenme süresini düşünmek gerekir.

Kendi durumunuzu anlatmak

Psikolojik şiddet dosyalarında anlatımın kurulması, delillerin seçilmesi ve süre hesabı, sonucu doğrudan etkiler. Hangi davranışın dilekçede öne çıkarılacağı ve hangi delilin güvenle sunulacağı ayrıntıya bağlıdır. Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz. Boşanma sürecinin genel çerçevesi için aile hukuku sayfasına da bakabilirsiniz.