Hamileyken Boşanırsanız Bekleme Süresi ve Yeniden Evlenme Hakkı Ne Olur?

Hamileyken boşanan bir kadın, mahkeme süreyi kaldırmadıkça doğum yapmadan yeniden evlenemez. Kanun, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe kadının yeniden evlenemeyeceğini söyler; ama bu sürenin doğurmakla biteceğini de ekler. Hamile bir kadın için bu, bekleme süresinin doğum günü sona ermesi demektir. Mahkeme belirli hâllerde süreyi tamamen kaldırabilir. Aşağıda sürenin ne zaman başladığını, ne zaman bittiğini ve hangi durumda kaldırıldığını sırayla anlatıyorum.

Bekleme süresi nedir ve neden vardır?

Medeni Kanun m. 132’ye göre evlilik sona ermişse kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez. Amaç, doğacak çocuğun babasının belirsiz kalmasını önlemektir. Evliliğin bitmesinden sonra üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası, TMK m. 285 gereği kocadır; kadın bu süre dolmadan yeniden evlenir ve çocuk doğarsa iki farklı erkek aynı çocuğun babası sayılma tartışmasına girebilir. Kanun bunu baştan engellemek için bekleme süresini koymuştur.

Bu kural yalnızca boşanmayla sona eren evlilikler için değil, evliliğin sona erdiği her durum için geçerlidir; burada boşanmayı ele alıyoruz.

Hamile kadın için süre ne zaman biter?

Madde 132/2’ye göre doğurmakla süre biter. Hamile bir kadın için bu, süre dolmadan doğum yaparsa bekleme süresinin de o gün sona ermesi demektir. Doğumdan hemen sonra yeniden evlenmek isteyen kadın için ayrıca bir bekleme yoktur.

Doğumun üç yüz günün hangi gününde gerçekleştiği önemli değildir; hangi gün doğarsa süre o gün biter. Kesinleşme anında gebeliği ileri aşamada olan kadın için bekleme süresi birkaç ayla sınırlı kalır. Gebeliği henüz başlangıçtaysa süre daha uzun sürer. Ancak süre, kanuna göre üç yüz günü aşamaz.

Süre ne zaman başlıyor?

Başlangıç noktası dava tarihi ya da duruşma günü değildir. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 26’ya göre kadının bekleme süresi, mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade eder. Karar kesinleşmeden evlilik bitmiş sayılmaz; dolayısıyla süre de işlemez. Kararın istinaf veya temyiz süreçlerine girmesi, başlangıcı da öteleyebilir. Kesinleşme tarihinin nasıl belirlendiğini boşanma kararı ne zaman kesinleşir yazısında bulabilirsiniz.

Önemli bir ayrım: boşanma davası sürerken hamile olmak ile davanın kesinleşmesinden sonra hamile olmak farklı sonuçlar doğurur. Boşanma kararı kesinleşmeden doğan çocuk, TMK m. 285/1 uyarınca evlilik devam ederken doğmuş sayılır ve babası kocadır. Konunun soybağı yönü boşanma davası sürerken hamile kalan eşin çocuğu yazısında ele alınıyor.

Mahkeme süreyi ne zaman kaldırır?

TMK m. 132/3 iki durumda mahkemenin bu süreyi kaldıracağını söyler. Birincisi, kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması. İkincisi, evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemesi. Kanun metni “kaldırır” diyerek emredici bir ifade kullanır; yine de bu iki hâlden birinin gerçekleştiği mahkemece anlaşılmalıdır.

Gebe olmadığının anlaşılması için hangi belgenin sunulacağı kanunda yazmaz. Genellikle sağlık kuruluşundan alınan bir belge dilekçeye eklenir; ancak mahkeme kendi değerlendirmesiyle başka bir belge de isteyebilir. Gebeliği önceki evlilik döneminden olan kadın için ilk hâl uygulanmaz; yeniden evlenme isteği varsa ikinci hâl devreye girer. Eski eşler birbirleriyle yeniden evlenmek isterse bu hâl, boşandıkları kişiyle tekrar evlenmeyi kolaylaştırır; konuya boşandıktan sonra aynı kişiyle yeniden evlenmek yazısından da bakabilirsiniz.

Varsayımsal örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: dördüncü ayında hamile olan bir kadın, eşiyle boşanıyor. Karar istinafa gitmeden kesinleşiyor. Kadın, yeni bir ilişkisi olduğunu ve onunla evlenmek istediğini söylüyor.

Bekleme süresi kesinleşme tarihinden başlar. Kadın doğum yapmadıkça yeniden evlenemez. Gebelik ilerler ve çocuk kesinleşmeden yaklaşık beş ay sonra doğar; doğumla süre biter ve kadın yeniden evlenme başvurusu yapabilir. Çocuğun babası ise TMK m. 285’e göre, çocuk evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğduğu için eski kocadır. Gerçek baba başkası ise koca, ana veya çocuk soybağının reddi davası açabilir (TMK m. 286); koca öğrenmeden, ana doğumdan, çocuk ergin olmasından başlayarak bir yıl içinde dava açmak zorundadır (TMK m. 289). Ayrıntı için soybağının reddi davası yazısına bakabilirsiniz.

Aynı örnekte kadın doğumdan önce, yani gebeyken, yeni eşiyle evlenmek isterse mahkemeden süreyi kaldırmasını istese de bu istemin dayanağı yoktur; çünkü gebelik önceki evlilik döneminden olduğu için önceki evliliğinden gebe olmadığı söylenemez ve eski eşiyle de evlenmeyecektir. Yeniden evlenme isteği ancak eski eşiyle olursa süre kaldırılır.

Üç yüz gün içinde doğum ve babalık

Süre kuralı ile babalık karinesi iç içedir. TMK m. 285/1’e göre evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır. Kadın bu üç yüz gün dolmadan yeniden evlenmiş ve çocuk bu süre içinde doğmuşsa TMK m. 290 uyarınca ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır. Bu karineler bekleme süresinin neden var olduğunu açıkça gösterir. Ayrıntılı açıklama boşandıktan sonra üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası yazısında yer alıyor.

Süre yalnızca kadın için mi var?

Evet. TMK m. 132 yalnızca kadını bağlar; erkek için kanunda böyle bir bekleme süresi yoktur. Erkek, boşanma kesinleştiği gün yeniden evlenme başvurusu yapabilir; kadın ise yukarıda anlatılan süre kuralına tabidir.

Davanın kendisi sürerken hamilelik

Boşanma davası açıldıktan sonra hâkim, TMK m. 169 uyarınca davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri kendiliğinden alır; bunlar eşlerin barınmasına, geçimine, mal yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkindir. Hamile bir eş davanın tarafıysa tedbir nafakası ve konut düzeni bu önlemler arasında gündeme gelir. Bekleme süresi ise dava sırasında değil, ancak boşanma kesinleştikten sonra devreye girer. Çocuk dava sürerken doğarsa velayet ve kişisel ilişki konusunda hâkim, çocuğun menfaatini esas alarak karar verir (TMK m. 182).

Karar metninde ayrıca, 5490 sayılı Kanun m. 27 gereği, evlilik içinde doğmuş çocukların kimlik bilgilerinin yer alması zorunludur; dava sırasında doğan çocuğun bilgileri bu nedenle hâkime bildirilmelidir.

Bekleme süresine ilişkin pratik hazırlık

Gebelik devam ederken yeni bir evlilik düşünüyorsanız, belgelerinizi dosyanıza baştan ekleyin: kesinleşme şerhli boşanma kararı, gebelik durumunu gösteren sağlık raporu ve varsa doğum belgesi. Süre doğumla biteceği için doğumdan sonra nüfus müdürlüğünde doğum kaydıyla birlikte başvuru yapmak mümkündür. Bu belgelerin tam listesi başvurduğunuz kuruma göre değişebilir; önceden sorulması süreyi kısaltır.

Eski eşinizle yeniden evlenmek istiyorsanız bunu mahkemeye dilekçeyle bildirmek, süre beklemeden evlenme yolunu açar. Böyle bir karar verdiyseniz, yeniden evlenmenin mal rejimi, soyadı ve nafaka gibi sonuçlarını önceden değerlendirmek isteyebilirsiniz.

Süre dolmadan evlenme başvurusu yapmak isterseniz

Bekleme süresi dolmamış bir kadın, doğum yapmadıkça ancak TMK m. 132/3’teki iki hâlden birini mahkemeye göstererek süreyi kaldırtmak suretiyle evlenebilir. Dilekçede kesinleşme şerhli boşanma kararı, kimlik bilgileri ve süreyi kaldırma gerekçesi yer alır. Gebe olmadığınızı gösteriyorsanız bunu destekleyen sağlık belgesi eklenir; eski eşinizle yeniden evlenecekseniz iki tarafın bu yöndeki isteği ayrıca belirtilir. Mahkeme talebi inceleyip karar verir ve bu karar nüfus müdürlüğüne ibraz edilir. Başvuru aile mahkemesine, kurulmayan yerde aile mahkemesi sıfatıyla bakan asliye hukuk mahkemesine yapılır; ne kadar süreceği konusunda kesin bir takvim vermek mümkün değildir; mahkemenin iş yüküne ve dosyanın eksiksizliğine göre değişir.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, sürenin davanın açıldığı günden başladığını sanmaktır. Süre, kesinleşmeden başlar; kesinleşmenin ne zaman gerçekleştiğini mahkemenin kesinleşme şerhinden öğrenirsiniz. İkinci hata, süreyi mahkemeden kaldırtmak için yalnızca şifahi beyan yeterli sanmaktır; bir dilekçe ve destekleyici belge gerekir.

Üçüncü hata, doğumdan sonra bekleme süresinin devam ettiğini düşünmektir. Kanun açıkça doğurmakla sürenin bittiğini söyler. Dördüncü hata, bekleme süresini babalıkla ilgisiz görmektir. Aslında bu süre babalık karinesinin ayrılmaz bir parçasıdır. Beşinci hata, süre dolmadan yeni bir evlilik planlayıp tarih almaktır; kanun bu evliliğe izin vermediği için planın baştan aksaması kaçınılmaz olur. Başvuru için nikâh başvurusunda gereken belgeler yazısına bakabilirsiniz.

Kadının bekleme süresi ve hamilelikte boşanma davası

Hamileyken boşanma davası açılmasına bir engel yoktur; kanun gebeliği dava şartı yapmaz. Dava sürerken geçici önlemler TMK m. 169 uyarınca alınır. Bekleme süresi ise davanın sonunda, kararın kesinleşmesiyle gündeme gelir. Bu nedenle davayı sürdürürken ileriye dönük plan yapmak gerekir: karar ne zaman kesinleşir, doğum ne zaman beklenir, yeniden evlenme isteniyorsa mahkemeden hangi talepte bulunulur. Genel çerçeve için hamilelikte boşanma davası yazısı yardımcı olur.

Bekleme süresine ilişkin bilgilerin tamamı için boşanan kadın ne zaman evlenebilir sayfasına da başvurabilirsiniz.

Kendi durumunuzda nasıl ilerlemelisiniz?

Gebelik haftası, kararın kesinleşme tarihi ve yeniden evlenme planı birlikte değerlendirilmesi gereken üç unsurdur. Hesabı yanlış yapmak yeni evlilik başvurusunun reddine yol açar. Durumunuzu telefonla anlatmak ya da WhatsApp’tan yazmak isterseniz iletişim sayfasındaki numaralardan ulaşabilirsiniz; belgelerinizin eksiklerini ve izlenecek yolu birlikte konuşabiliriz. Konuya genel bakış için aile hukuku sayfası da yararlı olabilir.