Boşanmada Maaş Birikimi ve Vadesiz Hesaplar Nasıl Hesaplanır? Hangi Tarih Esas Alınır?

Boşanmada vadesiz hesap ve maaş birikimi söz konusu olduğunda belirleyici tarih, dava tarihidir. Mal rejimi, mahkeme boşanmaya karar verirse dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225). Hesapta o gün bulunan para, edinilmiş mal olarak tasfiyeye girer; sonradan yatan maaşlar ise hesabın dışında kalır. Öte yandan dava tarihinden önceki çekimler de hesapta sorulabilir. Aşağıda bu iki sınırı, ispat yollarını ve sık yapılan hataları anlatıyorum.

Mal rejimi hangi tarihte sona erer?

Edinilmiş mallara katılma rejiminde, rejimin sona erdiği an tasfiye bakımından başlangıç noktasıdır. Boşanma, evliliğin iptali veya mal ayrılığına geçiş kararı verilirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225). Eşlerden birinin ölümü ise rejimi ölüm anında sona erdirir. Dava reddedilirse rejim sona ermez ve tasfiye gündeme gelmez.

Peki dava tarihi hangi gündür? Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (HMK m. 118). Harç ve gider avansı yatırılarak dilekçenin mahkeme kaydına alındığı gün (HMK m. 120), mal rejiminin sona erdiği güne işaret eder. Bu tarih, makalenin geri kalanında “kesme tarihi” olarak geçecek.

Vadesiz hesabın hesaplanması

Kanun, mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş malların, tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılacağını söyler (TMK m. 235). Vadesiz hesap TL cinsindeyse değer, kural olarak bakiyenin kendisidir. Hesap döviz cinsindeyse değer, tasfiye anındaki kura göre değişebilir; bu konuyu boşanmada döviz hesabı ve altın birikimi yazısında ayrı ele aldım.

Bu çerçevede hesaplama şöyle yürür: Dava tarihinde hesapta bulunan tutar edinilmiş mal olarak kabul edilir. Hesaptan sonradan para çekilmiş, hesap kapatılmış veya para başka yere aktarılmış olsa bile, mahkeme dava tarihindeki bakiyeyi esas alır. Yani çekim yapan eş, parayı harcamış olması nedeniyle hesaptan düşülmesini isteyemez.

Dava tarihinden sonra yatan maaşlar

Dava tarihinden sonra elde edilen kazançlar, rejim sona erdiği için edinilmiş mal hesabına girmez. Dava sürerken yatan maaşınız yalnızca size kalır; aynı şekilde eşinizin dava sonrası maaşlarından da pay istenmez. Dava çok uzun sürse bile bu sınır değişmez.

Bunun bir önemli sonucu vardır: Maaşın hesaba yattığı gün ile dava tarihi arasındaki ilişki, tek tek kayıtlarla izlenir. Hesaba hem dava öncesi hem dava sonrası paralar karışmışsa, mahkeme bilirkişi yardımıyla dava tarihindeki bakiyeyi belirler. Bu sebeple hesap özetlerini kesme tarihinden önceki ve sonraki hareketleri gösterecek biçimde almak gerekir. Hesap hareketlerinin delil olarak kullanımı için boşanma davasında banka hesap hareketleri yazısına bakabilirsiniz.

Dava tarihinden önceki çekimler

Dava tarihinden önce hesaptan para çekmenin sonucu, çekimin niteliğine göre değişir. Kanun iki durumu edinilmiş mallara değer olarak ekler: mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan ve olağan hediyeler dışında yapılan karşılıksız kazandırmalar ve rejimin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler (TMK m. 229). Bu hükümler mal kaçırmaya karşı koruma sağlar; ayrıntısı için mal kaçırma ve eklenecek değerler yazısına bakabilirsiniz.

Olağan harcamalar farklıdır. Kira, fatura, çocuk gideri ve gündelik alışveriş için hesaptan yapılan çekimler, kanundaki bu iki tanıma girmez; harcanan para mevcut mal olmadığı için hesaba katılmaz. Çekimin hangi grupta olduğunu belirleyen şey, tutar, zamanlama, karşılığın bulunup bulunmaması ve parayı alanın kimliğidir.

Hesaplamada maaş ve kişisel mal ayrımı

Hesaptaki paranın bir kısmı kişisel mal olabilir. Evlilikten önceki birikim, miras ya da karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen para kişisel maldır (TMK m. 220). Bu para edinilmiş mal olan maaşlarla aynı hesapta durursa, hangi miktarın kişisel mal olduğunun ispatı güçleşir. Kanun, bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia edenin bunu ispat etmesini ister; ait olduğu ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılır ve bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m. 222).

Sosyal güvenlik kurumlarından alınan toptan ödemeler veya iş gücü kaybı tazminatları ise özel bir hesaba tabidir: Bu ödemeler yerine ömür boyu irat bağlansaydı, rejimin sona erdiği tarihte sonraki döneme ait iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri tasfiyede kişisel mal olarak hesaba katılır (TMK m. 228). Maaşın edinilmiş mal olduğu genel ilkesi için eşin maaşı yalnız ona mı ait yazısına bakın.

Birden fazla hesap, faiz ve yatırım

Maaş çoğu zaman tek hesapta durmaz. Bir kısmı vadeli mevduata, bir kısmı yatırım hesabına ya da başka bir bankadaki hesaba aktarılabilir. Kanun bu ayrımı yapmaz: Edinilmiş malların yerine geçen değerler de edinilmiş maldır (TMK m. 219). Dolayısıyla maaşla açılan vadeli hesap, alınan fon ya da başka bir yatırım aracı, kesme tarihinde mevcutsa aynı şekilde hesaba girer. Kişisel mallarınızın gelirleri de, örneğin evlilik öncesi birikiminizin faizi, edinilmiş mal sayılır (TMK m. 219). Bu yüzden evlilik öncesi paranızın kendisi kişisel mal kalsa da getirisi tasfiyeye girebilir.

Her hesap için ayrı ayrı bakiye gerekir. Bankalardan hesap özeti alırken eşlerin tüm hesaplarının listelenmesini ve kesme tarihindeki bakiyenin açıkça görünmesini isteyin. Bu bilgiyi eşiniz saklıyorsa, mal rejiminin sürerken bilgi vermekten kaçınma halinde TMK m. 206’daki haklı sebep de gündeme gelebilir; ayrıntısı mal ayrılığına geçiş davası ile boşanma davası arasındaki fark yazısında.

Hesap ekside ya da kredili ise

Vadesiz hesapla birlikte kredili mevduat ya da kredi kartı borcu varsa, kesme tarihindeki durum net bakiyeyi etkiler. Artık değer hesabında, edinilmiş mallara ilişkin borçlar toplam değerden çıkarılır (TMK m. 231). Hesabın eksiye düşmesine yol açan harcama aile gideri ya da edinilmiş mal edinimi içinse borç da edinilmiş mallara ilişkin sayılır; hangi kesime ilişkin olduğu anlaşılamayan borç da edinilmiş mallara ilişkin kabul edilir, kişisel mala ilişkin olduğu ispatlanırsa denkleştirme gündeme gelir (TMK m. 230). Kredi borçlarının artık değerde nasıl yer aldığını eş boşanma öncesi kredi çekerse borç katılma alacağında düşülür mü yazısında ayrıca işledim.

Kanıtlar nelerdir?

Hesaplamanın dayanağı belgedir. Banka hesap özeti, kesme tarihindeki bakiyeyi ve öncesindeki hareketleri gösterir. Maaş bordrosu ve işyeri kayıtları, paranın kaynağını belgeler. Evlilik öncesi birikim iddiasında, evlilik tarihinden önceki hesap özetleri ve dekontlar gerekir.

Eşinizin tek başına sahip olduğu hesaplar için, dilekçede banka ve yaklaşık dönemi belirtip kayıtların getirtilmesini istersiniz; mahkeme ilgili resmî makam ve kurumlara yazı yazar (HMK m. 195). Hesaplama teknik bilgi gerektirdiğinde bilirkişiye başvurulur (HMK m. 266). Başkasının hesabına izinsiz erişerek elde edilen deliller dikkate alınamaz (HMK m. 189). Bu yüzden eşinizin şifresini kullanmayın.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Çift, evlilik süresince maaşlarını tek bir vadesiz hesapta topluyor. Eşlerden biri dava dilekçesini bir pazartesi günü sisteme yüklüyor. O gün hesapta belirli bir tutar var. Dava sürerken diğer eş hesabın bir kısmını çekiyor, bir kısım maaş daha yatıyor.

Mahkeme önce dava tarihini, yani dilekçenin kaydedildiği günü belirler. O gün hesapta bulunan bakiye edinilmiş mal olarak tasfiyeye girer; dava sonrası yatan maaşlar hesaba katılmaz. Dava sonrası çekilen para ise zaten kesme tarihindeki bakiyenin içindedir. Öncesinde yapılmış, karşılığı olmayan çekimler varsa, bunlar ayrıca TMK m. 229 kapsamında değerlendirilir. Tutarları burada vermiyorum; bunlar belgeyle hesaplanır.

Ödenmemiş maaş ve alacaklar

Dava tarihinde henüz hesaba yatmamış, ancak dönemine ait olan maaş ya da prim alacağı da düşünülebilir. İşverenden alınacak, dava tarihinden önceki döneme ait ücret alacağı, çalışmanın karşılığı olduğu için edinilmiş mal niteliğinde bir alacaktır (TMK m. 219). Bu alacak dava tarihinden sonra tahsil edilmiş olsa da, rejimin sona erdiği sırada mevcut bir alacak olduğu için hesaba girmesi savunulabilir. Alacağın ödeme tarihi ile hak doğum tarihi birbirinden ayrı tutulmalıdır.

Aynı şekilde, dava tarihinden önce ödenmesi gereken ama gecikmiş bir ikramiye ya da fazla mesai alacağı da, belgelendiği ölçüde dava tarihinde mevcut bir alacak olarak hesaba girebilir. Bu tür alacakların varlığını gösteren işyeri yazışmaları ve bordrolar bu nedenle saklanmalıdır.

Sık yapılan hatalar

Birincisi, dava tarihini yanlış belirlemektir: Dilekçenin hazırlandığı gün değil, kaydedildiği gün esastır. İkincisi, hesap özetlerini yalnızca kesme tarihindeki bakiyeyi gösterecek biçimde almak. Evlilik öncesi ve dava sonrası hareketler de gerekir. Üçüncüsü, dava sonrası yatan maaşların da paylaşılacağını sanmaktır. Dördüncüsü, çekimlerin hepsini “mal kaçırma” olarak nitelemektir; olağan giderler bunun dışındadır. Beşincisi, tasfiye alacağını boşanma kararından sonra hiç gündeme getirmemek. Mal paylaşımının genel akışı için boşanmada mal paylaşımı nasıl yapılır yazısına göz atabilirsiniz.

Kendi hesabınız için nereden başlamalı?

Dava tarihi, hesap özetleri ve maaş belgeleriniz, tasfiyenin nasıl yapılacağını belirler. Elinizdeki belgeleri bir avukatla gözden geçirmek isterseniz telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazarak durumunuzu aktarabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler yer alıyor. Boşanma ve mal rejimi konusundaki çalışmalarımız için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.