Ceza Soruşturmasında DNA Örneği ve Genetik İnceleme Kayıtları: 2026 Değişikliği

DNA incelemesi, özellikle kişilere karşı suçlarda failin tespiti için güçlü bir delil aracıdır. Ancak genetik veriler, kişinin sağlığı, soy bağı ve akrabaları hakkında çok hassas bilgiler içeren özel nitelikli kişisel verilerdir. Bu nedenle biyolojik örnek alınması, genetik inceleme yapılması ve sonuçların saklanması sıkı kurallara bağlanmıştır. 2026 yılında 7589 sayılı Kanunla bu kayıtların saklanması ve imhasına ilişkin önemli bir değişiklik yapılmıştır. Bu yazıda güncel kuralları açıklıyoruz.

Şüpheliden Biyolojik Örnek Alınması

CMK m. 75’e göre bir suça ilişkin delil elde etmek için şüpheli veya sanık üzerinde:

• İç beden muayenesi yapılmasına,
• Vücuttan kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınmasına

karar verilebilir.

Kimin kararıyla?

• Hâkim veya mahkeme: Savcının veya mağdurun istemiyle ya da re’sen.
• Cumhuriyet savcısı: Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde. Savcının kararı yirmi dört saat içinde hâkim veya mahkemenin onayına sunulur; hâkim yirmi dört saat içinde karar verir. Onaylanmayan kararlar hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz.

Şartlar ve sınırlar

Cinsel organlar veya anüs bölgesinde yapılan muayene de iç beden muayenesi sayılır. Özel kanunlardaki alkol muayenesi ve kan örneği alınmasına ilişkin hükümler (ör. trafik denetimlerinde) saklıdır.

Mağdurdan Örnek Alınması

CMK m. 76’ya göre mağdurun vücudu üzerinde muayene yapılması veya örnek alınması için:

• Sağlığı tehlikeye düşürmemek ve cerrahi müdahalede bulunmamak koşuluyla hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca varsa savcı kararı gerekir.
• Mağdurun rızası varsa karar alınmasına gerek yoktur.
• Mağdur, tanıklıktan çekinme sebepleriyle muayeneden veya örnek verilmesinden kaçınabilir. Çocuk ve akıl hastası için kanuni temsilci karar verir; kanuni temsilci şüpheli ise hâkim karar verir.
• Çocuğun soy bağının araştırılması gerekiyorsa her durumda karar alınması gerekir.

Moleküler Genetik (DNA) İnceleme

CMK m. 78-79’a göre:

• Alınan örnekler üzerinde yalnızca soy bağının veya elde edilen bulgunun şüpheliye, sanığa ya da mağdura ait olup olmadığının tespiti için zorunlu olması hâlinde moleküler genetik inceleme yapılabilir.
• Örnekler üzerinde bu amaçlar dışında tespit yapılması yasaktır. Örneğin kişinin hastalık yatkınlığının araştırılması yasaktır.
• Kime ait olduğu belli olmayan beden parçaları üzerinde de aynı sınırlarla inceleme yapılabilir.
• Moleküler genetik incelemeye yalnızca hâkim karar verebilir. Kararda incelemeyi yapacak bilirkişi gösterilir.
• İncelenecek bulgu bilirkişiye, ilgilinin adı, soyadı, adresi ve doğum tarihi bildirilmeksizin verilir.

2026 Değişikliği: Kayıtların Saklanması ve İmhası

7589 sayılı Kanunla (RG 31.07.2026) CMK m. 80 yeniden düzenlenmiştir. Güncel kurallar şöyledir:

Kişisel veri niteliği

İnceleme sonuçları kişisel veri niteliğindedir; başka bir amaçla kullanılamaz ve dosya içeriğini öğrenme yetkisine sahip kişiler tarafından başkasına verilemez.

Kimlikten arındırılmış kayıt

İnceleme sonuçları kimlik bilgilerinden arındırılmış şekilde mahsus bir sisteme kaydedilir ve bir örneği delil olarak dosyada saklanmak üzere soruşturma veya kovuşturma makamına gönderilir.

İmha süreleri

İmha, Cumhuriyet savcısının huzurunda yapılır ve tutanağa geçirilerek dosyada saklanır.

Silinme talebi

Bilgisi sisteme kaydedilen kişi, yirmi yıllık süre içinde kişisel verinin saklanmasını gerektiren amacın ortadan kalkması veya haklı bir nedenin bulunması hâlinde hâkim veya mahkemeden bilgilerin silinmesini talep edebilir.

Başka soruşturmalarda kullanım

Sisteme kaydedilen bilgiler, yürütülmekte olan bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla mahkeme, hâkim veya savcı kararıyla kullanılabilir. Mahkeme veya hâkim kararlarına itiraz edilebilir; savcı kararına karşı ise sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Kayıt, saklama ve imhaya ilişkin ayrıntılar Adalet Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığının çıkaracağı yönetmelikle belirlenecektir.

Fizik Kimliğin Tespiti

CMK m. 81’e göre üst sınırı iki yıl veya daha fazla hapis cezası gerektiren bir suçtan şüpheli veya sanığın kimliğinin teşhisi için gerekliyse savcının emriyle fotoğrafı, beden ölçüleri, parmak ve avuç içi izi, ses ve görüntüleri kayda alınabilir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi hâllerinde bu kayıtlar da derhal yok edilir.

Savunma Açısından Kontrol Listesi

1. Örnek alma kararı veren makam yetkili mi, savcı kararı süresinde onaylanmış mı?
2. Suçun üst sınırı iki yıl veya daha fazla mı?
3. Moleküler genetik inceleme için ayrıca hâkim kararı var mı?
4. Örnek alma, saklama ve laboratuvara gönderme zinciri (delil zinciri) belgelenmiş mi?
5. İnceleme amacı dışında bir tespit yapılmış mı?
6. Dosya kapandıysa kayıtların imha edildiğine dair tutanak düzenlenmiş mi?

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Bir konut hırsızlığı soruşturmasında olay yerinde bulunan sigara izmaritinden DNA profili çıkarılır ve bir kişiden hâkim kararıyla tükürük örneği alınır. Karşılaştırma sonucunda uyum çıkmaz ve kişi hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. İtiraz süresi dolup karar kesinleştiğinde, kişiye ait inceleme sonuçları sistemden ve dosyadan savcı huzurunda derhal yok edilmelidir. Kişi, imhanın yapıldığına dair tutanağın düzenlenip düzenlenmediğini savcılıktan öğrenebilir; imha yapılmamışsa bunun yerine getirilmesini talep edebilir.

Sonuç

Biyolojik örnek alınması ve DNA incelemesi, sıkı şartlara bağlı ve kişisel verilerin korunmasıyla doğrudan ilişkili tedbirlerdir. 2026 değişikliğiyle kayıtların kimlikten arındırılması, beraat ve kovuşturmaya yer olmadığı kararlarında derhal imha, mahkûmiyette yirmi yıllık süre ve silinme talebi hakkı açıkça düzenlenmiştir. Ceza hukuku alanında biyolojik delillere dayanan dosyalarda savunma ve kayıtların silinmesi talepleri için bizimle iletişime geçebilirsiniz.