Ev Hapsi Nedir? Adli Kontrol ve Cezanın Konutta İnfazı Arasındaki Fark

“Ev hapsi” ifadesi günlük dilde sıkça kullanılır; ancak Türk hukukunda bu adla düzenlenmiş tek bir kurum yoktur. Uygulamada ev hapsi denildiğinde iki farklı durum kastedilir: Yargılama devam ederken tutuklama yerine uygulanan konutu terk etmeme adli kontrol tedbiri ve mahkûmiyet kesinleştikten sonra cezanın konutta çektirilmesi. Bu iki kurumun şartları, süreleri ve sonuçları birbirinden oldukça farklıdır. Bu yazıda her ikisini de güncel mevzuat çerçevesinde açıklıyoruz.

İki Kurumun Karşılaştırması

Yargılama Sırasında Ev Hapsi: Konutu Terk Etmeme

Şartları

Konutu terk etmeme, CMK m. 109’da sayılan adli kontrol yükümlülüklerinden biridir. Adli kontrol ise ancak tutuklama nedenlerinin bulunduğu hâllerde tutuklama yerine uygulanabilir. Hâkim, tutuklamanın ölçüsüz olacağı ancak daha hafif tedbirlerin de yetersiz kalacağı durumlarda bu yükümlülüğe hükmedebilir. Genel çerçeve için adli kontrol tedbirleri yazımıza bakabilirsiniz.

Gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren altı ay geçmemiş kadın şüpheliler ile ağır hastalık veya engellilik nedeniyle cezaevi koşullarında hayatını yalnız sürdüremeyecek şüpheliler hakkında da tutuklama yerine adli kontrol kararı verilebilir (CMK m. 109/4). Bu durumlarda konutu terk etmeme yükümlülüğü sıkça tercih edilen bir tedbirdir.

Denetim

Yükümlülüğe uyulup uyulmadığı kolluk ve denetimli serbestlik birimleri tarafından denetlenir. Uygulamada elektronik izleme araçlarından da yararlanılabilmektedir.

Mahsup

CMK m. 109/6’ya göre adli kontrolde geçen süre kural olarak cezadan mahsup edilmez. Ancak konutunu terk etmemek yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır. Örneğin altı ay boyunca konutu terk etmeme yükümlülüğü altında kalan kişinin, sonradan hükmolunan hapis cezasından yaklaşık üç ay mahsup edilir.

İhlal

Yükümlülüğü isteyerek yerine getirmeyen kişi hakkında, hükmedilebilecek cezanın süresi ne olursa olsun tutuklama kararı verilebilir (CMK m. 112). Bu nedenle zorunlu hâllerde (hastane, mahkeme duruşması, çocuğun okul işleri gibi) önceden izin alınması büyük önem taşır.

Tazminat

Konutunu terk etmeme yükümlülüğü uygulandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilen kişi, tazminat talep edebilir (CMK m. 141/1-l). Ayrıntılar için haksız tutuklama tazminatı yazımıza bakabilirsiniz.

Mahkûmiyet Sonrası Ev Hapsi: Cezanın Konutta Çektirilmesi

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 110, belirli hükümlüler için cezanın konutta çektirilmesine imkân tanır. 2025 yılında 7550 sayılı Kanunla bu maddedeki süre sınırları genişletilmiştir.

Yaşa ve cinsiyete bağlı konutta infaz

İnfaz hâkimi, suçtan doğan zararın giderilmesine ilişkin hukuki sorumluluklar saklı kalmak üzere, aşağıdaki hükümlülerin cezasının konutta çektirilmesine karar verebilir:

Hastalık veya engellilik nedeniyle konutta infaz

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar hariç olmak üzere, ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız sürdüremeyeceği kanunda öngörülen usulle tespit edilen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen hükümlülerin cezası da konutta çektirilebilir. Hükümlünün durumu yıllık dönemlerle yeniden incelettirilir; iyileştiği tespit edilirse karar kaldırılır. Toplam cezası on yıldan fazla olanların elektronik cihazlarla takibi zorunludur.

Yeni doğum yapmış kadın hükümlüler

Doğurduğu tarihten itibaren altı ay geçen ve toplam beş yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm olan kadın hükümlülerin cezası da konutta çektirilebilir. Bu talep için doğumdan itibaren bir yıl altı ay geçmemiş olması gerekir.

Kimler yararlanamaz?

Hastalık ve yeni doğum nedenine dayalı hâller hariç olmak üzere konutta infaz dâhil özel infaz usulleri şu kişilere uygulanmaz (5275 s. Kanun m. 110/9):

• Terör suçları ile örgüt kurmak, yönetmek, örgüte üye olmak veya örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlardan mahkûm olanlar,
• Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkûm olanlar,
• Adli para cezası infaz sürecinde hapse çevrilenler,
• Koşullu salıverilme kararı geri alınarak cezası aynen infaz edilenler,
• Kanunda belirtilen hâllerde açık ceza infaz kurumuna gönderilenler.

Hafta sonu ve gece infazı

Aynı madde, konutta infaz dışında iki özel infaz usulü daha öngörür: Kasten işlenen suçlarda toplam üç yıl, taksirle öldürme hariç taksirli suçlarda toplam beş yıl veya daha az hapis cezasının hükümlünün talebiyle hafta sonları veya geceleri ceza infaz kurumunda çektirilmesi. Böylece hükümlü çalışma hayatını sürdürebilir.

Konutta İnfaz Talebi Nasıl Yapılır?

1. Hüküm kesinleştikten sonra infaz hâkimliğine dilekçe ile başvurulur. Karar infaza başlandıktan sonra da verilebilir.
2. Yaş, cinsiyet, sağlık raporu veya doğum belgesi gibi şartları gösteren belgeler eklenir.
3. İnfaz hâkiminin kararına karşı itiraz yolu açıktır (5275 s. Kanun m. 110/8).
4. Konutta infaz sırasında yükümlülüklere geçerli mazeret olmadan uyulmaması hâlinde bu usule son verilir ve ceza kurumda infaz edilir.

Konutta infaz edilen kişiler hakkında da tabi oldukları infaz rejimine göre koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hükümleri uygulanır. Bu konuda koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik yazımıza bakabilirsiniz.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Yetmiş iki yaşındaki bir kişi, güveni kötüye kullanma suçundan toplam üç yıl altı ay hapis cezasına mahkûm olur ve hüküm kesinleşir. Kişi yetmiş yaşını bitirmiş olduğundan, toplam dört yıl veya daha az süreli cezalar için öngörülen konutta infaz imkânından yararlanmak üzere infaz hâkimliğine başvurabilir. Suç, konutta infazın uygulanamayacağı suçlar arasında yer almadığından, infaz hâkimi şartları değerlendirerek cezanın konutta çektirilmesine karar verebilir. Kişinin suçtan doğan zararı giderme yönündeki hukuki sorumluluğu ise devam eder.

Sonuç

“Ev hapsi” kavramı altında, yargılama sırasında uygulanan konutu terk etmeme tedbiri ile kesinleşen cezanın konutta infazı birbirinden ayrı değerlendirilmelidir. Özellikle 2025’te yapılan değişikliklerle konutta infazın kapsamı genişlemiştir. Ceza hukuku alanında adli kontrol kararları ve infaz aşamasındaki başvurular için bizimle iletişime geçebilirsiniz.