Koşullu Salıverilme ve Denetimli Serbestlik: İnfaz Oranları ve Hesaplama Esasları

Bir ceza davası mahkûmiyetle sonuçlandığında hükümlü ve ailesinin en çok merak ettiği konu, cezanın ne kadarının cezaevinde geçirileceğidir. Türk infaz sisteminde hükümlü, kural olarak cezasının tamamını kurumda geçirmez; koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik kurumları sayesinde belirli bir süre sonra tahliye edilir. Ancak oranlar suçun türüne, tekerrüre ve iyi hâle göre önemli ölçüde değişir. Bu yazıda 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun çerçevesinde bu kurumları açıklıyoruz.

Önemli not: İnfaz hesapları, suç tarihi, geçici maddeler, birden fazla cezanın toplanması ve mahsup edilecek süreler gibi pek çok ayrıntıya bağlıdır. Aşağıdaki bilgiler genel çerçeveyi gösterir; kesin hesap için müddetname ve dosya içeriği üzerinden değerlendirme yapılmalıdır.

Koşullu Salıverilme

Genel oranlar (m. 107/2)

Koşullu salıverilmeden yararlanmak için kurumdaki infaz süresinin iyi hâlli olarak geçirilmesi gerekir.

Üçte iki oranı uygulanan suçlar

Kanunda sayılan bazı suçlardan süreli hapis cezasına mahkûm olanlar, cezalarının üçte ikisini kurumda çektiklerinde koşullu salıverilmeden yararlanabilir. Bunlar arasında:

• Kasten öldürme suçları (TCK m. 81-83),
• Belirli ağır neticeli yaralama hâlleri,
• İşkence ve eziyet (TCK m. 94-96),
• Cinsel saldırının bazı hâlleri, reşit olmayanla cinsel ilişkinin bazı hâlleri ve cinsel taciz,
• Cinsel suçlardan ve uyuşturucu ticaretinden mahkûm olan çocuklar,
• Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı bazı suçlar,
• Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk,
• Örgüt kurmak, yönetmek veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar ile terör suçları

bulunur.

Dörtte üç oranı uygulanan suçlar

m. 108/9’a göre cinsel saldırı (TCK m. 102), çocukların cinsel istismarı (TCK m. 103), reşit olmayanla cinsel ilişkinin bazı nitelikli hâlleri ve uyuşturucu imal ve ticareti (TCK m. 188) suçlarından süreli hapis cezasına mahkûm olanlar bakımından koşullu salıverilme oranı dörtte üçtür. Uyuşturucu ticareti dışındaki bu suçlarda infaz hâkimi ayrıca tedavi, mağdura yaklaşmama ve çocuklarla çalışma yasağı gibi yükümlülüklere karar verir.

Birden fazla ceza

Birden fazla süreli hapis cezasına mahkûmiyette koşullu salıverilme için kurumda geçirilecek süre en fazla yirmi sekiz yıl; örgüt suçlarında en fazla otuz iki yıldır. Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet cezaların birlikte bulunduğu hâller için kanunda ayrı üst sınırlar vardır.

Tekerrür ve Koşullu Salıverilme

m. 108’e göre tekerrür hâlinde işlenen suçtan mahkûm olunan:

• Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının 39 yılının,
• Müebbet hapis cezasının 33 yılının,
• Süreli hapis cezasının üçte ikisinin

iyi hâlle çekilmesi hâlinde koşullu salıverilmeden yararlanılabilir. 7550 sayılı Kanunla (2025) getirilen değişiklikle ikinci defa tekerrür hâlinde süreli hapis cezaları bakımından oran dörtte üç olarak uygulanır. Mükerrirler hakkında cezanın infazından sonra başlamak üzere en az bir yıllık denetim süresi belirlenir ve bu süre beş yıla kadar uzatılabilir. Ayrıntılar için tekerrür ve mükerrirlere özgü infaz yazımıza bakabilirsiniz.

Çocuk Hükümlüler

• 7593 sayılı Kanunla (Ağustos 2026) yapılan değişikliğe göre kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar (TCK m. 102, 103), uyuşturucu ticareti ve örgüt kurma suçları hariç olmak üzere, hükümlünün on beş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, iki gün olarak hesaplanır (m. 107/5).
• Örgüt suçlarına ilişkin ağırlaştırılmış oranlar çocuklar hakkında uygulanmaz.

Çocukların ceza sorumluluğu hakkında çocukların ceza sorumluluğu ve 7593 sayılı Kanun yazımıza bakabilirsiniz.

Denetim Süresi

Koşullu salıverilen hükümlü, kurumda geçirmesi gereken süre kadar bir denetim süresine tabi tutulur; bu süre süreli hapislerde hak ederek tahliye tarihini geçemez (m. 107/6). İnfaz hâkimi, iki yılı geçmemek üzere denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenecek yükümlülüklere karar verebilir.

Geri alma

Hükümlünün denetim süresinde:

• Hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya
• Yükümlülüklere infaz hâkiminin uyarısına rağmen uymamakta ısrar etmesi

hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır (m. 107/12). Bu durumda sonraki suç için verilen cezanın iki katı süre veya ihlalin niteliğine göre belirlenecek süre kurumda aynen çektirilir ve aynı hüküm için bir daha koşullu salıverilme verilmez. Denetim süresi iyi hâlle geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır.

Denetimli Serbestlik Tedbiriyle İnfaz (m. 105/A)

Genel şartlar

• Hükümlünün açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunması,
• Koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalması,
• İyi hâlli olması,
• Hükümlünün talebi ve kurum idaresinin değerlendirme raporu dikkate alınarak infaz hâkiminin kararı.

7550 sayılı Kanunla (2025) eklenen cümleye göre hükümlünün bu usulden yararlanabilmesi için, beş günden az olmamak üzere, koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini kurumda geçirmiş olması gerekir.

Açık kuruma ayrılma şartları oluştuğu hâlde iradesi dışındaki bir nedenle ayrılamayan iyi hâlli hükümlüler de diğer şartları taşıyorsa yararlanabilir.

Özel süreler

Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle hapse çevrilen cezalarda bu usul uygulanmaz.

Yükümlülükler ve ihlal

Denetimli serbestlik müdürlüğü hükümlüyü kamuya yararlı işte çalışma, konut veya bölgede denetim altında bulunma, belirli yerlere gitmeme ve programlara katılma gibi yükümlülüklere tabi tutabilir. Hükümlü beş gün içinde müdürlüğe başvurmaz, yükümlülüklere uymamakta ısrar eder veya kuruma dönmek isterse açık ceza infaz kurumuna gönderilir.

Konutta ve Özel Usullerle İnfaz

Kadın, çocuk, 65 yaş üstü ve ağır hasta hükümlüler için cezanın konutta çektirilmesine ilişkin imkânlar da vardır. Ayrıntılar için ev hapsi adli kontrol yazımıza bakabilirsiniz.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Güveni kötüye kullanma suçundan dört yıl hapis cezasına mahkûm olan ve daha önce mahkûmiyeti bulunmayan bir hükümlü için genel kural uygulanır; cezanın yarısı olan iki yılın iyi hâlle kurumda geçirilmesiyle koşullu salıverilme tarihi oluşur. Hükümlü açık ceza infaz kurumuna ayrılır ve koşullu salıverilmesine bir yıl kaldığında, kurumda geçirmesi gereken sürenin onda birini geçirmiş olması şartıyla denetimli serbestlik tedbiriyle dışarıda infaz talebinde bulunabilir. Aynı hükümlü aynı cezayı ikinci defa tekerrür hâlinde işlenen bir suçtan almış olsaydı, koşullu salıverilme oranı dörtte üç olarak uygulanacaktı.

Sonuç

Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik oranları suçun türüne, tekerrüre, hükümlünün yaşına ve kişisel durumuna göre önemli farklılıklar gösterir. 2025 ve 2026 yıllarında yapılan değişiklikler bu hesaplamaları etkilemiştir. Ceza hukuku alanında infaz hesaplaması, denetimli serbestlik ve infaz hâkimliği başvuruları için bizimle iletişime geçebilirsiniz.