İnternetten Alışverişte 14 Günlük Cayma Hakkı: Süre Nasıl İşler, Hangi Ürünlerde Kullanılamaz?

İnternetten ürün almak artık günlük hayatın parçası; ancak ekranda gördüğünüz ürünle elinize ulaşan aynı olmayabilir. Bu risk, mesafeli sözleşmelerde tüketiciye tanınan cayma hakkıyla dengelenir. Kanun, gerekçe göstermeden on dört gün içinde sözleşmeden dönme imkânı verir. Bununla birlikte cayma hakkının kullanılamayacağı bazı ürün ve hizmetler de vardır. Bu yazıda cayma hakkının şartlarını, sürenin işleyişini, satıcının yükümlülüklerini ve istisnaları anlatıyoruz.

Mesafeli Sözleşme Nedir?

6502 sayılı Kanun m. 48/1’e göre mesafeli sözleşme, satıcı veya sağlayıcı ile tüketicinin eş zamanlı fiziksel varlığı olmaksızın, mal veya hizmetlerin uzaktan pazarlanmasına yönelik olarak oluşturulmuş bir sistem çerçevesinde, taraflar arasında sözleşmenin kurulduğu ana kadar ve kurulduğu an da dahil olmak üzere uzaktan iletişim araçlarının kullanılması suretiyle kurulan sözleşmelerdir. Yani internet sitesi, mobil uygulama, telefon, katalog veya televizyon üzerinden kurulan alışveriş sözleşmeleri mesafeli sözleşmedir. Bu sözleşmelerde tüketici ürünü fiziken görmeden karar verdiği için ek koruma sağlanmıştır.

Ön Bilgilendirme Yükümlülüğü

Tüketici, mesafeli sözleşmeyi ya da buna karşılık gelen herhangi bir teklifi kabul etmeden önce ayrıntıları yönetmelikte belirlenen hususlarda ve siparişi onayladığı takdirde ödeme yükümlülüğü altına gireceği konusunda açık ve anlaşılır şekilde satıcı veya sağlayıcı tarafından bilgilendirilir. Tüketicinin bilgilendirildiğine ilişkin ispat yükü satıcı veya sağlayıcıya aittir (m. 48/2). Ön bilgilendirme; ürünün temel nitelikleri, toplam fiyat, teslimat bilgileri, cayma hakkı ve kullanma şartlarını kapsar. Bilgilendirme yapılmadan kurulan sözleşmede tüketicinin hakları korunur.

On Dört Günlük Cayma Hakkı

Kanun m. 48/4’e göre tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir. Cayma hakkının kullanıldığına dair bildirimin bu süre içinde satıcı veya sağlayıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir. Satıcı veya sağlayıcı, cayma hakkı konusunda tüketicinin bilgilendirildiğini ispat etmekle yükümlüdür. Tüketici, cayma hakkı süresi içinde malın mutat kullanımı sebebiyle meydana gelen değişiklik ve bozulmalardan sorumlu değildir. Bu nedenle ürünü açıp incelemek, denemek cayma hakkını ortadan kaldırmaz. Süre; mal satışlarında malın teslimi, hizmet sözleşmelerinde sözleşmenin kurulduğu günden başlar.

Bilgilendirilmeyen Tüketici

Tüketici, cayma hakkı konusunda gerektiği şekilde bilgilendirilmezse cayma hakkını kullanmak için on dört günlük süreyle bağlı değildir. Her halükârda bu süre, cayma süresinin bittiği tarihten itibaren bir yıl sonra sona erer. Yani satıcı cayma hakkını hiç bildirmemişse, tüketici bir yıl ve on dört gün boyunca cayma hakkını kullanabilir. Bu düzenleme, satıcıları cayma hakkı bilgisini açık biçimde vermeye zorlar. Bilgilendirme yapıldığını ispat etme yükü satıcıdadır; internet sitelerinde cayma hakkı metninin görünür şekilde yer alması ve onay kutusuyla kabul edilmesi bu ispatta önemlidir.

Cayma Hakkı Kullanılamayacak Sözleşmeler

Cayma hakkının kullanılamayacağı sözleşmeler Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’nde sayılmıştır. Uygulamada şu ürün ve hizmetler sıkça karşımıza çıkar:

• Tüketicinin istekleri veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mallar (kişiye özel üretim),
• Çabuk bozulabilen veya son kullanma tarihi geçebilecek mallar,
• Teslimden sonra ambalajı açıldığında iadesi sağlık ve hijyen açısından uygun olmayan mallar (kulaklık, kozmetik gibi),
• Dijital içerik ve yazılımlar (tüketicinin onayıyla anında ifa edilenler),
• Belirli bir tarihte veya döneme yapılacak konaklama, taşıma, yemek ve eğlence hizmetleri,
• Anında ifa edilen hizmetler veya tüketiciye anında teslim edilen gayri maddi mallar.

Bu liste yönetmelikte ayrıntılıdır ve zaman zaman değişebilir; bu nedenle güncel metnin kontrolü gerekir. İstisna kapsamına giren ürünlerde satıcı bu durumu ön bilgilendirmede açıkça belirtmelidir.

Teslimat Süresi ve Fesih Hakkı

Satıcı veya sağlayıcı, tüketicinin siparişinin kendisine ulaştığı andan itibaren taahhüt edilen süre içinde edimini yerine getirir. Tüketicinin isteği veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mallara ilişkin sözleşmeler haricinde mal satışlarında bu süre her halükârda otuz günü geçemez. Satıcı veya sağlayıcının bu süre içinde edimini yerine getirmemesi durumunda tüketici sözleşmeyi feshedebilir (m. 48/3). Fesih halinde ödenen bedel iade edilir. Uygulamada “ürün stokta yok” nedeniyle uzayan teslimatlarda bu hüküm önemlidir. Tüketici, süre dolduğunda yazılı bildirimle sözleşmeyi feshedebilir.

İade Süreci ve Bedel İadesi

Cayma hakkı kullanıldığında satıcı, cayma bildirimini aldığı tarihten itibaren on dört gün içinde ödenen bedeli iade etmelidir. Tüketici ise cayma bildirimini yaptıktan sonra yönetmelikte belirtilen süre içinde (genellikle on gün) malı satıcıya geri göndermek zorundadır. İade bedeli, ödeme yapılan yöntemle aynı yöntemle geri ödenmelidir; kredi kartı ödemelerinde iade banka aracılığıyla yapılır. İade kargo masrafı ise satıcının yükümlülüğünde olabilir; satıcı bunu tüketiciye bildirmediyse masraf satıcıya aittir. Bu ayrıntılar yönetmelikte belirlenmiştir.

Aracı Hizmet Sağlayıcıların Sorumluluğu

Oluşturdukları sistem ile satıcı veya sağlayıcı adına mesafeli sözleşme kurulmasına aracılık eden aracı hizmet sağlayıcılar (pazaryeri platformları), sistem aracılığıyla kurulan mesafeli sözleşmelerden doğan hak ve yükümlülüklerin kullanım süresi boyunca tüketicilerin yönetmelikle belirlenen hususlara ilişkin talep ve bildirimlerini saklamak ve bunlara erişim imkânı sağlamakla yükümlüdür (m. 48/5). Bu nedenle pazaryeri üzerinden yapılan alışverişte cayma bildirimi platform üzerinden yapılabilir ve platformun da sorumluluğu söz konusu olabilir. Ayrıca platformlar, güvenilir olmayan satıcılara karşı tüketiciyi korumakla ilgili yükümlülükler taşır.

Ayıplı Mal ile İlişki

Cayma hakkı süresi geçse bile ürün ayıplıysa tüketici ayıplı mal hükümlerine dayanabilir. Cayma hakkı gerekçe gerektirmeyen bir haktır; ayıp haklarında ise malın ayıplı olduğu ispatlanmalıdır. Bu iki hak birbirini tamamlar. Ayrıntı için ayıplı mal tüketicinin seçimlik hakları ve ispat yükü ve tüketici sözleşmelerinde cayma hakkı yazılarına bakabilirsiniz. E-ticaret sözleşmelerinde tacir sorumluluğu için e-ticaret mesafeli satış sözleşmelerinde tacir sorumluluğu yazısı da yararlı olur.

Cayma Bildirimi Nasıl Yapılır?

Cayma hakkı kullanılırken şu yollar izlenebilir: satıcının sitesindeki iade formunu doldurmak, e-posta veya kayıtlı elektronik posta göndermek, iadeli taahhütlü mektup veya noter ihtarnamesi çekmek. Bildirimin on dört günlük süre içinde satıcıya ulaşacak şekilde yapılması ve tarih ile içeriğin delillendirilmesi önemlidir. Sözlü bildirim ispat açısından zayıftır. Aracı platformlarda ise platform üzerinden iade talebi oluşturmak yeterli olabilir; bunun ekran görüntüsünü saklamak yararlıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Cayma süresini yanlış hesaplayıp (siparişten değil tesliminden başlar) geç bildirim yapmak,
• İstisna kapsamındaki ürün için cayma hakkı beklemek,
• Cayma bildirimini kanıtlanabilir şekilde yapmamak,
• Ürünü hasarlı veya eksik parçalarla iade etmek,
• Teslimat gecikmesinde fesih hakkını kullanmayı unutmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir tüketici internetten bir ayakkabı sipariş eder ve ürün elinize ulaştıktan üç gün sonra bedenin uymadığını fark eder. Cayma bildirimini kayıtlı elektronik posta ile satıcıya gönderir ve ürünü kargolar. Satıcı, cayma bildirimini aldıktan sonra on dört gün içinde ödenen bedeli iade eder. Aynı tüketici kişiye özel işlenmiş bir ürün siparişi verseydi cayma hakkını kullanamazdı.

Sonuç

Mesafeli sözleşmelerde tüketici on dört gün içinde gerekçesiz cayma hakkına sahiptir; bilgilendirilmemişse süre bir yıla kadar uzar. Kişiye özel ürünler gibi istisnalar vardır. Satıcının teslimat süresi mal satışlarında otuz günü geçemez. Online alışveriş uyuşmazlığında haklarınızı kullanmak için borçlar hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla ulaşabilirsiniz.