Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Nasıl Yapılır? Şekil, Yasal İpotek ve Bakım Borçlusunun Yükümlülükleri

Yaşlı bir kişi, kendisine ölünceye kadar bakılması karşılığında evini veya diğer malvarlığını bir yakınına ya da bir bakım kurumuna devretmek isteyebilir. Bu düzenleme “ölünceye kadar bakma sözleşmesi” olarak bilinir ve hem çok değerli malvarlığı devrini hem de uzun süreli kişisel bakım yükümlülüğünü içerir. Yanlış kurulan bir sözleşme, bakım alacaklısı için malını kaybetme, bakım borçlusu için ise haksız bir yükümlülük altına girme riski taşır. Bu yazıda ölünceye kadar bakma sözleşmesinin tanımını, şekil şartını, güvencelerini ve bakım borcunun kapsamını anlatıyoruz.

Sözleşmenin Tanımı ve Tarafları

TBK m. 611/1’e göre ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bakım borçlusunun bakım alacaklısını ölünceye kadar bakıp gözetmeyi, bakım alacaklısının da bir malvarlığını veya bazı malvarlığı değerlerini ona devretme borcunu üstlendiği sözleşmedir. Sözleşmenin iki tarafı vardır: bakım alacaklısı (bakılacak kişi, genellikle yaşlı veya hasta biri) ve bakım borçlusu (bakacak kişi veya kurum). Sözleşme, karşılıklı borç yükleyen ve şans unsuru taşıyan bir sözleşmedir: bakım alacaklısının ne kadar yaşayacağı bilinmediği için, borçlunun yükümlülüğünün süresi belirsizdir. Bu nedenle sözleşmenin adil olması ve tarafların yararlarının dengelenmesi önem taşır.

Miras Sözleşmesi ile İlişkisi

Bakım borçlusu, bakım alacaklısı tarafından mirasçı atanmışsa, ölünceye kadar bakma sözleşmesine miras sözleşmesine ilişkin hükümler uygulanır (TBK m. 611/2). Bu durumda sözleşme hem borçlar hukuku hem de miras hukuku kurallarına tabi olur. Miras sözleşmesi, saklı payları ihlal etmemesi gereken bir işlemdir; yani sözleşme yapılırken bakım alacaklısının saklı pay sahibi mirasçılarının hakları korunmalıdır. Aksi halde saklı pay sahipleri tenkis davası açabilir. Bu konu için miras hukuku hizmet sayfamıza bakabilirsiniz.

Şekil Şartı (TBK m. 612)

Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, mirasçı atanmasını içermese bile miras sözleşmesi şeklinde yapılmadıkça geçerli olmaz. Miras sözleşmesi, resmi şekilde (noter huzurunda veya yetkili memurun önünde, iki tanıkla) yapılmalıdır. Sözleşme, Devletçe tanınmış bir bakım kurumu tarafından yetkili makamların belirlediği koşullara uyularak yapılmışsa, geçerliliği için yazılı şekil yeterlidir. Bu şekil şartı, hem bakım alacaklısının iradesinin sağlıklı oluşmasını hem de ileride ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklarda ispatı kolaylaştırmayı hedefler. Şekil şartına uyulmayan sözleşme geçersiz olur ve tarafların yaptığı edimler sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri istenebilir. Şekil ve geçersizlik konusunda yazılı şekil şartı aranan sözleşmeler ve geçersiz sözleşme nedeniyle yapılan ödemenin iadesi yazıları yararlıdır.

Yasal İpotek Hakkı (TBK m. 613)

Bakım borçlusuna bir taşınmazını devretmiş olan bakım alacaklısı, haklarını güvence altına almak üzere bu taşınmaz üzerinde satıcı gibi yasal ipotek hakkına sahiptir. Bu hüküm, bakım alacaklısı için önemli bir güvencedir: eğer bakım borçlusu yükümlülüğünü yerine getirmezse, alacaklı devrettiği taşınmaz üzerindeki ipotek hakkını kullanabilir. Yasal ipotek, tapu siciline şerh edilerek güvence altına alınabilir. Uygulamada bu ipotek hakkının tapuda gösterilmemesi, sonradan üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesini zorlaştırabilir; bu nedenle sözleşme yapılırken ipotek şerhinin de tapuya işlenmesi önerilir.

Bakım Borcunun Kapsamı (TBK m. 614)

Bakım alacaklısı, sözleşmenin kurulmasıyla bakım borçlusunun aile topluluğuna katılmış olur. Bakım borçlusu, almış olduğu malların değerine ve bakım alacaklısının daha önce sahip olduğu sosyal durumuna göre hakkaniyetin gerektirdiği edimleri bakım alacaklısına ifa etmekle yükümlüdür. Bakım borçlusu özellikle şunları yapmak zorundadır:

• Uygun gıda ve konut sağlamak,
• Hastalığında gerekli özenle bakmak,
• Bakım alacaklısını tedavi ettirmek.

Bakım borcunun kapsamı, alacaklının yaşam standardı ve devredilen malvarlığının değeriyle orantılı olmalıdır. Örneğin değerli bir taşınmaz karşılığında yalnızca minimum düzeyde bakım sağlanması, hakkaniyete aykırı olabilir. Kabul ettikleri kişilere ölünceye kadar bakma amacıyla kurulmuş olan kurumların bakım borcunun kapsamı ve ifası ise kendilerince hazırlanarak yetkili makamların onayından geçmiş yönetmeliklere göre belirlenir.

Bakım Borcuna Aykırılık ve Sonuçları

Bakım borçlusunun yükümlülüklerini yerine getirmemesi, ciddi sonuçlar doğurur. Bu durumda bakım alacaklısı, sözleşmeye aykırılık hükümlerine dayanabilir. Bakım borcuna aykırılık, tazminat talebine, sözleşmenin sona erdirilmesi yoluna veya devredilen malvarlığının iadesine yol açabilir. Uygulamada, bakım yükümlülüğünün yerine getirilmemesi nedeniyle açılan davalarda mahkemeler, bakım borçlusunun kusurunu, bakımın niteliğini ve süresini değerlendirir. Sözleşmenin ihlalinde tarafların sorumluluğu için borçlunun kusur sorumluluğu ve özen ölçüsü yazısına bakabilirsiniz.

Sözleşmenin Sona Ermesi

Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, kural olarak bakım alacaklısının ölümüyle sona erer. Bunun dışında, taraflar anlaşarak sözleşmeyi sona erdirebilir; ağır ihlal halinde ise taraflardan biri, mahkeme kararıyla veya kanunda öngörülen usulle sözleşmeyi feshedebilir. Sözleşmenin sona ermesi halinde devredilen malvarlığının iadesi ve yapılmış bakım giderlerinin durumu somut olaya göre belirlenir. Sözleşme sona erdirilirken tapu kayıtlarının düzeltilmesi de unutulmamalıdır.

Alternatifler: Bağışlama, Satış ve Tapu İptali

Ölünceye kadar bakma sözleşmesi bazen bağışlama veya satış gibi işlemlerle karıştırılır. Bir kişi taşınmazını bakım karşılığında devredip bunu tapuda “satış” veya “bağış” olarak göstermişse, işlemin gerçek niteliği tartışma konusu olabilir. Mahkemeler, tarafların gerçek iradesini araştırır; muvazaa (danışıklı işlem) iddiaları gündeme gelebilir. Muvazaa konusunda sözleşmede muvazaa ve sonuçları yazısına, bağışlama sözleşmesi için bağışlama sözleşmesinin şekli ve türleri yazısına bakabilirsiniz. Ayrıca gayrimenkul devirlerinin tapu yönü için gayrimenkul hukuku hizmet sayfamıza göz atabilirsiniz.

Sözleşme Hazırlarken Dikkat Edilecekler

Ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapmak isteyenler için pratik öneriler:

• Sözleşmeyi resmi şekilde ve noter huzurunda yapmak,
• Bakım borcunun kapsamını (barınma, beslenme, sağlık, harçlık gibi) ayrıntılı yazmak,
• Devredilecek malvarlığının değerini ve bakım borcuyla dengesini değerlendirmek,
• Yasal ipotek hakkının tapuya işlenmesini sağlamak,
• Saklı pay sahibi mirasçıların haklarını gözetmek,
• Sağlık raporu veya karar verme ehliyetini gösteren belgeleri temin etmek.

Sık Yapılan Hatalar

• Sözleşmeyi resmi şekil olmadan yapmak,
• Devri tapuda satış göstererek bakım karşılığı olduğunu belgelendirmemek,
• Yasal ipotek hakkını tescil ettirmemek,
• Bakım borcunun kapsamını belirsiz bırakmak,
• Saklı pay sahiplerinin tenkis davası açabileceğini düşünmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Yaşlı bir kişi, evini yeğenine devretmek ve karşılığında ölünceye kadar bakılmasını sağlamak ister. Taraflar noterde miras sözleşmesi şeklinde ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapar; sözleşmede barınma, beslenme ve tedavi hizmetleri açıkça yazılır. Bakım alacaklısının yasal ipotek hakkı tapuya şerh edilir. Yıllar sonra yeğen bakım borcunu yerine getirmezse, bakım alacaklısı hem tazminat talep edebilir hem de tapudaki ipotek hakkından yararlanabilir.

Sonuç

Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, önemli malvarlığı devri ve uzun süreli kişisel yükümlülük içerdiğinden şekil ve güvence kurallarına sıkı uyulmalıdır. Miras sözleşmesi şekli, yasal ipotek ve bakım borcunun kapsamı bu sözleşmenin temel taşlarıdır. Sözleşme kurmadan önce veya yaşanan bir uyuşmazlıkta borçlar hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.