Miras Kalan Evde Oturan Mirasçıdan Kullanım Bedeli İstenebilir mi?

Bir kişi öldüğünde geride kalan ev çoğunlukla mirasçılardan birinin fiilen kullanımında kalır: bakıma katlanan çocuk, evde yaşayan eş veya orada oturmaya devam eden kardeş. Diğer mirasçılar ise “evden gelir bekliyoruz” veya “kira istiyoruz” diyebilir. Paylaşma gerçekleşene kadar tereke mallarının nasıl kullanılacağı, sıkça yaşanan uyuşmazlıklardan biridir. Bu yazıda paylaşmaya kadar mirasçıların haklarını, tek başına kullanımın sonuçlarını ve çözüm yollarını anlatıyoruz.

Elbirliği Mülkiyeti

TMK m. 640/1’e göre birden çok mirasçı bulunması halinde, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir. Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olurlar ve sözleşme veya kanundan doğan temsil ya da yönetim yetkisi saklı kalmak üzere terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler (TMK m. 640/2). Bu, her mirasçının tereke malının tamamı üzerinde, diğerlerinin haklarını dikkate alarak hak sahibi olduğu anlamına gelir; ancak hiçbirinin belirli bir mal üzerinde tek başına ve sınırsız hakkı yoktur. Elbirliği için mirasta elbirliği mülkiyeti nedir yazısına bakabilirsiniz.

Tek Başına Kullanım

Mirasçılardan biri tereke evinde oturmaya devam ediyorsa, bu durum diğer mirasçıların rızasıyla, sessiz kabulüyle veya zorunluluk nedeniyle olabilir. Diğer mirasçıların rızası varsa ve kullanım karşılıksız kabul edilmişse, bedel talebi zayıflar. Ancak diğer mirasçılar bu kullanıma itiraz etmiş ve evi tek başına kullanan mirasçıdan yararlanma bedeli isteyebilir. Kullanım bedeli, evin kira değerine ve kullanan mirasçının payına göre hesaplanır: örneğin dört mirasçıdan biri evi tek başına kullanıyorsa, kendi payı dışındaki paylara isabet eden kira değeri talep edilebilir.

Kullanım Bedelinin Şartları

Kullanım bedeli talebi için genellikle şu unsurlar aranır: mirasçının evi tek başına ve diğer mirasçıları dışlayarak kullanması, diğer mirasçıların bu kullanıma itiraz etmiş veya kullanım hakkı talep etmiş olması ve bedelin piyasa kirası üzerinden hesaplanabilir olması. Diğer mirasçılar itiraz etmemişse veya kullanıma zımnen razı olmuşsa, geriye dönük bedel talebi tartışmalı olabilir. Talebin dayanağı, mirasçıların ortak mülkiyet nedeniyle sahip oldukları yararlanma hakkıdır. Uygulamada mahkemeler, somut olayın koşullarına göre değerlendirme yapar.

Sağ Kalan Eşin Özel Konumu

Eşlerden birinin ölümü halinde tereke malları arasında ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa, sağ kalan eş bunlar üzerinde kendisine miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir; haklı sebeplerin varlığı halinde mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına da karar verilebilir (TMK m. 652). Bu nedenle, eşin evde kalması, diğer mirasçıların bedel talebini sınırlayabilir. Eşin oturma hakkı, diğer mirasçıların hakları karşısında kanuni bir öncelik taşır. Eşin hakları için aile konutunda sağ kalan eşin oturma hakkı yazısına bakabilirsiniz.

Temsilci Atanması

Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi, miras ortaklığına paylaşmaya kadar bir temsilci atayabilir (TMK m. 640/3). Temsilci, tereke mallarının yönetimini üstlenir: evin kiralanması, bakımı, giderlerin ödenmesi ve gelirlerin toplanması gibi işleri yürütür. Mirasçıların ortak kullanım konusunda anlaşamaması halinde temsilci atanması etkili bir çözümdür; çünkü tarafsız bir kişi malların yönetimini üstlenir. Temsilci için terekeye temsilci atanması yazısına bakabilirsiniz.

Ortaklığın Giderilmesi ve Paylaşma

Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir (TMK m. 642/1). Kullanım bedeli uyuşmazlığının en kalıcı çözümü, paylaşma yapılmasıdır: ev bir mirasçıya özgülenir, diğerlerine denkleştirme ödenir veya ev satılıp bedel bölüşülür. Bu, tek başına kullanan mirasçıyı da evi satın alma imkanına kavuşturabilir. Paylaşma dava yoluyla da istenebilir. Paylaşma için mirasçılar arası ortaklığın giderilmesi yazısı yararlıdır.

Paylı Mülkiyete Dönüşüm

TMK m. 644’e göre bir mirasçı, terekeye dahil malların tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi isteminde bulunduğu takdirde sulh hakimi, diğer mirasçılara çağrıda bulunarak belirleyeceği süre içinde varsa itirazlarını bildirmeye davet eder. Elbirliği mülkiyetinin devamını haklı kılacak bir itiraz ileri sürülmediği veya mirasçılardan biri belirlenen süre içinde paylaşma davası açmadığı takdirde, istem konusu mal üzerindeki elbirliği mülkiyeti paylı mülkiyete dönüştürülür. Paylı mülkiyette her mirasçı kendi payı üzerinde tasarruf edebilir; kullanım bedeli talepleri de paylı mülkiyet kurallarına göre şekillenir. Dönüşüm için elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi yazısına bakabilirsiniz.

Kira Gelirleri ve Masraflar

Terekedeki taşınmaz kiraya verilmişse, kira geliri mirasçılar arasında pay oranında paylaşılır. Tek başına kiraya veren ve geliri alan mirasçıdan, diğerleri paylarına düşen geliri isteyebilir. Aynı şekilde tereke evi için yapılan vergi, aidat, bakım ve onarım masrafları tereke giderleridir; tek başına ödeyen mirasçı, diğer mirasçılardan pay oranında geri isteyebilir. Ayrıntı için mirasta kira gelirlerinin paylaşımı yazısına bakabilirsiniz. Giderlerin belgelenmesi, rücu talebinin dayanağıdır.

Mirasçının Evden Çıkarılması

Diğer mirasçılar, evde oturan mirasçıyı tek taraflı olarak evden çıkaramaz; çünkü o da elbirliği ortağıdır. Ancak fiili kullanım diğer mirasçıların hakkını ortadan kaldırıyorsa, mahkeme yoluyla kullanımın düzenlenmesi veya paylaşma istenebilir. Evde oturan mirasçı da diğer mirasçıların evi ziyaret veya kullanım hakkını engelleyemez. Uyuşmazlık büyürse arabuluculuk yolu denenebilir; miras uyuşmazlıklarında arabuluculuk bazı hallerde dava şartıdır. Ayrıntı için mirasta arabuluculuk zorunluluğu yazısına bakabilirsiniz.

Uygulamada Dikkat Edilecekler

Evde oturan mirasçı, kullanımı diğer mirasçıların bilgisi ve rızasıyla yapmalı, mümkünse yazılı bir kullanım anlaşması yapmalıdır. Diğer mirasçılar, itirazlarını yazılı bildirmeli ve kullanım bedeli talebini belgelemelidir. Bedel hesaplamasında emsal kiralar, bilirkişi raporları ve evin durumu kullanılır. Hakkın kötüye kullanılmaması için taraflar dürüstlük kuralına uymalıdır. Sağ kalan eşin hakları ve küçük mirasçıların korunması gibi özel durumlar ayrıca değerlendirilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Evi tek başına kullanmaya başlayıp diğer mirasçıları bilgilendirmemek,
• Yazılı anlaşma yapmadan uzun süre bedelsiz kullanmak,
• Ortak taşınmazı tek başına kiraya vermek,
• Yapılan masrafları belgelemeden rücu talep etmek,
• Sağ kalan eşin özel haklarını göz ardı etmek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Üç kardeş babalarından kalan evin mirasçısıdır; kardeşlerden biri evde yıllardır yaşamaya devam etmektedir. Diğer iki kardeş, evin kira değeri üzerinden kullanım bedeli talep eder. Evde oturan kardeş evi satın almak ister. Taraflar ev değerini bilirkişiyle belirler; evde oturan kardeş evi alarak diğerlerine denkleştirme öder ve kullanım bedeli talepleri de bu ödeme içinde mahsup edilir.

Sonuç

Paylaşmaya kadar tereke malları üzerinde mirasçılar elbirliğiyle sahiptir; ortak evi tek başına kullanan mirasçıdan bedel talep edilebilir, ancak sağ kalan eşin özel hakları saklıdır. Kalıcı çözüm çoğunlukla paylaşmadır. Konuyla ilgili haklarınızı korumak için miras hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bize ulaşabilirsiniz.