Poliçede Vade Türleri ve Süre Hesabı: Görüldüğünde ve Görüldükten Sonra Ödenecek Poliçe (TTK 704-707)

Poliçe, düzenleyenin muhataba belirli bir parayı belirli bir vadede ödemesi için verdiği kambiyo senedidir. Poliçenin vadesi, hangi tarihte ödeme isteneceğini, ne zaman protesto yapılacağını ve zamanaşımının ne zaman başlayacağını belirler. Bu nedenle vadenin doğru hesaplanması, hamilin ve borçlunun hakları bakımından önem taşır. Türk Ticaret Kanunu’nun 704-707. maddeleri, görüldüğünde ödenecek ve görüldükten belirli süre sonra ödenecek poliçelerin vadesini ve süre hesabı kurallarını ayrıntılı düzenler. Bu yazıda bu kuralları anlatıyoruz.

Poliçede Vade Kavramı

Poliçenin vadesi, ödemenin yapılması gereken gündür. Kanun, poliçenin görüldüğünde, görüldükten belli bir süre sonra, düzenlenme gününden belli bir süre sonra veya belirli bir günde ödenmek üzere düzenlenebileceğini kabul eder. Vade, senette açıkça yazılı olmalıdır. Vadenin yazılı olmadığı hallerde poliçe görüldüğünde ödenecek sayılır. Poliçenin genel özellikleri için police nedir nasıl düzenlenir yazısına bakabilirsiniz.

Görüldüğünde Ödenecek Poliçe

TTK m. 704/1’e göre görüldüğünde ödenmek üzere düzenlenen poliçe ibrazında ödenir. Böyle bir poliçenin düzenlenme gününden itibaren bir yıl içinde ödenmesi için ibrazı gerekir. Düzenleyen bu süreyi kısaltabileceği gibi daha uzun bir süre de belirleyebilir. İbraz süreleri cirantalar tarafından kısaltılabilir. Yani görüldüğünde ödenecek poliçe, hamil onu muhataba gösterdiği anda muaccel olur ve kural olarak düzenlenmeden itibaren bir yıl içinde ibraz edilmelidir.

Düzenleyen ayrıca, görüldüğünde ödenecek bir poliçenin belirli bir günden önce ödenmek üzere ibraz edilmeyeceği hakkında şart koyabilir. Bu takdirde ibraz süresi o tarihten başlar (m. 704/2). Bu düzenleme, ödemenin belirli bir tarihten önce istenmesini engellemeyi amaçlayan tarafların iradesini korur.

Görüldükten Belirli Bir Süre Sonra Ödenecek Poliçe

TTK m. 705/1’e göre görüldükten belirli bir süre sonra ödenecek bir poliçenin vadesi, kabul şerhinde yazılı tarihe veya protesto tarihine göre belirlenir. Bu tür poliçede vade, muhatabın poliçeyi “gördüğü” andan itibaren işler; bu an, kabul şerhi ile veya kabul reddedilirse protesto ile belgelendirilir. Kabul şerhinde tarih gösterilmemiş ve protesto da çekilmemiş olursa poliçe, kabul eden hakkında, kabule ibraz için öngörülmüş bulunan sürenin son günü kabul edilmiş sayılır (m. 705/2). Bu sayede belgelendirme eksikliği halinde bile vadenin hesaplanabilmesi sağlanır.

Sürelerin Hesabı: Ay Esaslı Vadeler

TTK m. 706, sürelerin hesabı için ayrıntılı kurallar getirir. Düzenlenme gününden veya görüldükten bir veya birkaç ay sonra ödenmek üzere düzenlenen bir poliçenin vadesi, ödemenin yapılması gereken ayın o günün karşılığı olan gününde gelmiş olur. Karşılığı olan gün bulunmadığı takdirde vade o ayın son günü gelmiş olur (m. 706/1). Örneğin 31 Ocak tarihli poliçe için bir ay sonrası vade, Şubat’ta 31’i karşılayan gün bulunmadığından Şubat’ın son günü olur. Bu kural, ayların gün sayısı farklılığından doğan tartışmaları önler.

Buçuk Ay ve Yarım Ay Hesabı

Bir poliçe, düzenlenme gününden veya görüldükten bir buçuk ay veya birkaç ay ve yarım ay sonra ödenmek üzere düzenlendiği takdirde, ilk önce tam aylar hesap edilir (m. 706/2). Ardından “yarım ay” ibaresi on beş günlük bir süreyi ifade eder (m. 706/5). Yani bir buçuk ay, bir ay artı on beş gün olarak hesaplanır. Bu düzenleme, ticari uygulamada yaygın olan “45 gün” veya “yarım ay” vadelerinin net anlaşılmasını sağlar.

Ayın Başı, Ortası ve Sonu

Vade olarak bir ayın başı, ortası veya sonu gösterilmişse, bunlardan ayın birinci, on beşinci ve sonuncu günleri anlaşılır (m. 706/3). Yani “ayın ortası” vadesi ayın on beşi demektir. Bu kurallar, “sonuncu gün” ifadesinin aylara göre 28, 29, 30 veya 31’i karşıladığını da netleştirir.

Gün Esaslı Vadeler

“Sekiz gün” veya “on beş gün” ibarelerinden bir veya iki hafta değil, gerçek olarak sekiz veya on beş günlük bir süre anlaşılır (m. 706/4). Yani “sekiz gün” hafta olarak değerlendirilmez, gerçekten sekiz gün sayılır. Bu, özellikle uluslararası uygulamalarda yaşanabilecek anlam farklılıklarını gidermek için önemlidir.

Takvimlerin Çatışması

TTK m. 707/1’e göre belirli bir günde ödenecek bir poliçenin düzenlenme yeri ile ödeme yeri arasında takvim farkı bulunduğu takdirde, vade ödeme yerinin takvimine göre belirlenmiş sayılır. Takvimleri farklı olan iki yer arasında düzenlenen bir poliçe, düzenlenme gününden belirli bir süre sonra ödenecekse, düzenlenme günü, ödeme yerindeki takvim gününe dönüştürülmek suretiyle vade hesap edilir (m. 707/2). Poliçelerin ibraz sürelerinin hesabında da bu hükümler uygulanır (m. 707/3). Poliçedeki bir kayıttan veya poliçenin içeriğinden, amacın başka olduğu anlaşılırsa farklı sonuç doğabilir (m. 707/4). Bu kurallar, uluslararası ticarette poliçenin vadesinin belirsiz kalmamasını amaçlar.

Vade ve Def’i İlişkisi

Vade doğru hesaplanmadığında, ödeme talebi zamansız veya gecikmiş olabilir. Poliçeden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan var olan ilişkilere dayanan def’ileri başvuran hamile karşı ileri süremez; meğerki hamil, poliçeyi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun (TTK m. 687). Bu ilke, kambiyo senetlerinin dolaşım güvenliğini korur. Kambiyo senedinde ciro ve devir için kambiyo senedinde ciro ve devir yazısına bakabilirsiniz.

Ödenmeyen Poliçede Başvuru Yolları

Poliçe vadesinde ödenmezse hamil, protesto veya eşdeğer belgelendirme ile cirantalara ve düzenleyene başvurabilir. Bu başvuru hakkı için kambiyo senedinde rücu hakkı yazısı ayrıntı verir. Tahsil için icra yolu olarak kambiyo senetlerine özgü icra takibi kullanılabilir. Ayrıca poliçe ve diğer kambiyo senetlerinde zamanaşımı için bono ve çekte zamanaşımı süreleri yazısına göz atmakta yarar vardır. Poliçe borcuna kefil olan kişi için ise aval nedir aval verenin sorumluluğu yazısı bilgi verir.

Pratik Öneriler

• Poliçede vadeyi açık ve tereddüt bırakmayacak şekilde yazın.
• Görüldükten sonra ödenecek poliçede kabul şerhine mutlaka tarih koyun.
• Ay ve gün hesabında kanunun özel kurallarını kullanın.
• Farklı ülkelerde düzenlenen poliçelerde takvim farkını kontrol edin.
• İbraz sürelerini takvime işleyin.

Sık Yapılan Hatalar

• Kabul şerhine tarih yazmamak,
• “Sekiz gün” ifadesini bir hafta sanmak,
• Ay sonu vadelerinde gün sayısını yanlış hesaplamak,
• Görüldüğünde ödenecek poliçenin bir yıllık ibraz süresini kaçırmak,
• Takvim farkını yok saymak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir tacir, 31 Ocak tarihli, düzenlenme tarihinden bir ay sonra ödenecek bir poliçe düzenler. Muhatap ve hamil, vadenin 28 Şubat olduğunu değerlendirir. Kanun gereği, karşılığı olan gün bulunmadığı için vade Şubat ayının son günü olur; ödeme talebi bu tarihte yapılır. Poliçenin vadesi “bir buçuk ay” olsaydı, önce bir ay hesaplanıp ardından on beş gün eklenecekti.

Sonuç

Poliçede vade, görüldüğünde ödenecek, görüldükten sonra ödenecek veya ay ve gün esaslı olabilir; kanun ay, buçuk ay, ayın başı ve sonu gibi ifadelerin hesabını ayrıntılı düzenler. Poliçe ve kambiyo senedi uyuşmazlıklarınız için ticaret hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.