Anonim Şirkette Sermaye Kaybı ve Borca Batıklık: Yönetim Kurulu Ne Yapmak Zorunda? (TTK 376)

Bir anonim şirketin uzun süre zarar etmesi, yalnızca ortaklar için değil, yönetim kurulu üyeleri ve alacaklılar için de ciddi hukuki sonuçlar doğurur. Türk Ticaret Kanunu, şirketin kaybının belirli eşiklere ulaşması halinde yönetim kuruluna açık görevler yükler: genel kurulu toplamak, önlem önermek, gerekirse iflas bildiriminde bulunmak. Bu görevlerin zamanında yerine getirilmemesi hem şirketin geleceğini hem de yöneticilerin kişisel sorumluluğunu etkiler. Bu yazıda TTK m. 376’nın sermaye kaybı ve borca batıklık kurallarını anlatıyoruz.

Sermaye Kaybı Nedir?

Sermaye kaybı, şirketin zararları nedeniyle özkaynaklarının sermaye ve kanuni yedek akçelere göre eridiği durumdur. Kanun bu durumu iki eşikle düzenler: sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının yarısının ve üçte ikisinin karşılıksız kalması. Değerlendirme, son yıllık bilançoya göre yapılır. Bu nedenle bilançonun doğru ve gerçeği yansıtan şekilde hazırlanması büyük önem taşır. Ticari defter ve bilanço düzeni için ticari defterlerin tutulması ve on yıl saklama süresi yazısına bakabilirsiniz.

Birinci Eşik: Yarısının Kaybı

TTK m. 376/1’e göre son yıllık bilançodan, sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının yarısının zarar sebebiyle karşılıksız kaldığı anlaşılırsa, yönetim kurulu genel kurulu hemen toplantıya çağırır ve bu genel kurula uygun gördüğü iyileştirici önlemleri sunar. Yönetim kurulunun elini çabuk tutması beklenir; “hemen” ifadesi gecikmeye izin vermez. İyileştirici önlemler arasında maliyetlerin düşürülmesi, sermaye artırımı, ortaklardan finansman sağlanması, varlık satışı ve borç yeniden yapılandırması sayılabilir. Genel kurul çağrısı için toplantı ve çağrı usullerine uymak gerekir; bu konuda genel kurul toplantı ve karar yeter sayıları yazısı yol gösterir.

İkinci Eşik: Üçte İkisinin Kaybı

Kaybın büyümesi halinde daha ağır bir yükümlülük doğar. TTK m. 376/2’ye göre son yıllık bilançoya göre sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının üçte ikisinin zarar sebebiyle karşılıksız kaldığı anlaşıldığı takdirde, derhâl toplantıya çağrılan genel kurul, sermayenin üçte biri ile yetinme veya sermayenin tamamlanmasına karar vermediği takdirde şirket kendiliğinden sona erer. Bu, şirketin pay sahiplerine verilen ciddi bir seçenek sunumudur:

• Sermayeyi üçte bire indirmek: Zararlar bu yolla kapatılarak şirket devam eder. Sermaye azaltımı için TTK’nın ilgili hükümleri (alacaklıların korunması gibi) uygulanır.
• Sermayeyi tamamlamak: Ortaklar yeni sermaye koyarak şirketin sermayesini eski düzeyine getirir.
• Karar alınmaması: Şirket kendiliğinden sona erer. Bu durumda tasfiye süreci başlar. Tasfiye hakkında şirket tasfiye süreci ve tasfiye memurunun sorumluluğu yazısına göz atabilirsiniz.

Borca Batıklık: Ara Bilanço ve İflas Bildirimi

Şirketin borçlarının varlıklarından fazla olması, borca batıklık olarak adlandırılır. TTK m. 376/3 uyarınca şirketin borca batık durumda bulunduğu şüphesini uyandıran işaretler varsa, yönetim kurulu, aktiflerin hem işletmenin devamlılığı esasına göre hem de muhtemel satış fiyatları üzerinden bir ara bilanço çıkartır. Bu bilançodan aktiflerin şirket alacaklılarının alacaklarını karşılamaya yetmediği anlaşılırsa, yönetim kurulu bu durumu şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesine bildirir ve şirketin iflasını ister.

Kanun burada bir istisna tanır: iflas kararı verilmeden önce, şirketin açığını karşılayacak ve borca batık durumunu ortadan kaldıracak tutardaki şirket borçlarının alacaklıları, alacaklarının sırasının diğer tüm alacaklıların sırasından sonraki sıraya konulmasını yazılı olarak kabul etmişse (sıra gerileme) ve bu beyan ya da sözleşmenin yerindeliği, gerçekliği ve geçerliliği mahkemece atanan bilirkişilerce doğrulanmışsa iflas bildirimi yapılmaz. Aksi halde mahkemeye bilirkişi incelemesi için yapılmış başvuru, iflas bildirimi olarak kabul edilir.

İflas ve Konkordato İlişkisi

TTK m. 377’ye göre yönetim kurulu veya herhangi bir alacaklı, 376. maddenin üçüncü fıkrası uyarınca yapacağı iflas talebiyle birlikte veya iflas yargılaması sırasında konkordato da talep edebilir. Konkordato, borçlunun alacaklılarıyla mahkeme gözetiminde yapılandırma yoluna gitmesini sağlar. Bu süreç için konkordato ile şirketin kurtarılması ve iflasın sonuçları için şirketin iflası ve sonuçları yazıları ayrıntılı bilgi verir.

Yönetim Kurulunun Sorumluluğu

Yönetim kurulu üyeleri, bu bildirim ve toplantıya çağırma görevlerini ihmal ederse sorumluluk doğar. Kanuna aykırı davranışlarıyla şirkete, pay sahiplerine ve alacaklılara verdikleri zararlardan kusurları oranında sorumlu olabilirler. Özellikle borca batık durumda iflas bildirimini geciktirmek, alacaklıların zarara uğramasına yol açar ve tazminat davasına konu olabilir. Bu sorumluluk konusunda yönetim kurulu üyesinin hukuki sorumluluğu yazısına bakabilirsiniz. Ayrıca şirket yöneticilerinin kamu alacakları bakımından sorumluluğu için şirket yöneticisinin vergi ve SGK sorumluluğu yazısı da önemlidir.

Uygulamada Erken Uyarı İşaretleri

Yönetim kurulunun eşiklerin aşılmasını beklemeden erken uyarı işaretlerini izlemesi gerekir: üst üste dönem zararları, tahsil edilemeyen alacaklar, bankalarla limit kısıtlamaları, vergi ve SGK borç birikimi, tedarikçi ödemelerinde aksama ve haciz işlemleri. Bu işaretler görüldüğünde ara bilanço çıkarmak ve bağımsız bir bilirkişiden görüş almak, hem yöneticileri hem şirketi korur. Ayrıca yönetim kurulu toplantı kararlarının yazılı ve gerekçeli tutulması, sonradan yapılacak sorumluluk incelemesinde önem kazanır. Karar alma usulü için yönetim kurulu kararı nasıl alınır yazısına göz atabilirsiniz.

Ortaklar İçin Sonuçlar

Pay sahipleri açısından sermaye kaybı, genel kurulda karar vermeyi gerektirir. Ortaklar, sermayeyi tamamlama veya azaltma kararında oy kullanırken şirketin geleceğini ve kişisel finansal durumlarını birlikte değerlendirir. Azınlık pay sahipleri, yönetim kurulundan bilgi ve inceleme isteme haklarını kullanarak şirketin gerçek durumunu öğrenebilirler; bkz. pay sahibinin bilgi alma ve inceleme hakkı. Ayrıca azınlık pay sahibi hakları yazısı da yararlıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Bilançoda görünen zarara rağmen genel kurulu toplamamak,
• Ara bilançoyu geciktirmek veya hiç çıkarmamak,
• Borca batıklığı gizleyip yeni borçlanmaya devam etmek,
• Sıra gerileme sözleşmesini bilirkişi doğrulaması olmadan yeterli sanmak,
• Yönetim kurulu kararlarını yazılı tutmamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir anonim şirketin son yıllık bilançosunda sermaye ve yedek akçelerin yarısından fazlası zarar nedeniyle erimiştir. Yönetim kurulu genel kurulu hemen toplar ve maliyet azaltma ile ortaklardan finansman planı sunar. Ertesi yıl kayıp üçte ikiyi aşınca yeniden toplanan genel kurul sermayeyi tamamlama kararı verir ve ortaklar yeni sermaye koyar. Böylece şirket kendiliğinden sona ermeden faaliyetine devam eder. Yönetim kurulu bu süreci yazılı kararlar ve bilançolarla belgelemiş olduğundan sorumluluk riski de azalmıştır.

Sonuç

Sermayenin yarısı veya üçte ikisi zarar nedeniyle karşılıksız kalırsa yönetim kurulunun genel kurulu hemen toplaması, borca batıklık halinde ise ara bilanço çıkarıp mahkemeye bildirimde bulunması gerekir. Bu görevlerin ihmali kişisel sorumluluk doğurabilir. Şirketinizin mali durumu ve yönetim kurulu yükümlülükleri konusunda ticaret hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.