Sıra Cetveli Kesinleşmeden Alacak Tahsil Edilebilir mi? Teminat Mektubuyla Ödeme (İİK 142/a)

İcra takibinde en sabırsız beklenen an, satış bedelinin alacaklıya ödenmesidir. Ancak birden fazla alacaklı varsa, satış bedeli hemen dağıtılmaz; önce sıra cetveli düzenlenir, ilgililere tebliğ edilir ve itiraz süresi beklenir. Sıra cetveline itiraz davası açılırsa, para uzun süre icra veznesinde bekleyebilir. Bu bekleme, özellikle sıra cetvelinde hak sahibi olduğu açık olan alacaklı için haksız bir gecikmedir. İşte İcra ve İflas Kanunu’nun 142/a maddesi, teminat mektubu karşılığında bu bekleme süresinden kurtulma imkânı tanır. Bu yazıda bu yolun şartlarını anlatıyoruz.

Sıra Cetveli ve İtiraz Süreci

Satış tutarı bütün alacaklıların alacağını tamamen ödemeye yetmezse icra dairesi alacaklıların bir sıra cetvelini yapar (İİK m. 140). Sıra cetvelinin birer sureti ilgililere tebliğ edilir (m. 141). Cetvel suretinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde her alacaklı, takibin icra edildiği yer mahkemesinde ilgililer aleyhine dava açmak suretiyle cetvel içeriğine itiraz edebilir (m. 142). Bu itiraz davası sonuçlanıncaya kadar itiraza konu tutar dağıtılmaz. Bu nedenle uyuşmazlık uzarsa, hak sahibi alacaklı da bundan etkilenebilir. Sıralama esasları için icra ve iflasta alacaklar hangi sırayla ödenir yazısına bakabilirsiniz. Sıra cetveline itiraz davası için sıra cetveline itiraz davası yazısı yararlıdır.

Teminat Karşılığı Ödeme Yolu

İİK m. 142/a/1’e göre sıra cetvelinin düzenlenmesi üzerine tebligatı alan ve sıra cetvelinde hak sahibi görünen her alacaklı, bir bankanın kesin ve süresiz teminat mektubunu dosyaya ibraz ederek payına düşen meblağı tahsil edebilir. Bu, itiraz davasının sonucunu beklemeden alacağın alınabilmesi anlamına gelir. Alacaklı, itiraz davasında kaybederse aldığı parayı iade etmek zorunda kalabilir; bu riske karşı teminat mektubu güvence sağlar. Böylece diğer alacaklıların ve borçlunun hakları da korunur. Bu yol, özellikle uzun süren sıra cetveli davalarında alacaklıya büyük kolaylık sağlar.

Teminat Mektubunun İçeriği

İİK m. 142/a/2’ye göre teminat mektubunda, alacaklının dosyadan tahsil ettiği meblağ ile bu meblağın kısmen veya tamamen icra dosyasına iadesinin gerekmesi halinde iade tarihine kadar geçecek süreye ait faizin, icra dairesinin ilk yazılı talebi üzerine dosyaya ödeneceği taahhüt edilmelidir. Bu esaslar dahilinde teminat mektubuyla garanti edilecek miktar icra dairesince belirlenir. Yani mektup, kesin (gayrikabili rücu), süresiz ve ilk talepte ödeme taahhüdü içeren nitelikte olmalıdır. Sadece mektubun düzenlenmesi yetmez; içeriğinin kanunun aradığı şartlara uygun olması gerekir. Banka, icra dairesinin ilk yazılı talebinde tutarı ve faizi ödemekle yükümlüdür. Teminat tutarı, alacaklının çekeceği tutarın yanında olası faizi de kapsayacak şekilde belirlenir.

İİK m. 36/2’nin Uygulanması

İİK m. 142/a’nın son cümlesine göre 36. maddenin ikinci fıkrası burada da uygulanır. Bu fıkra, Devlet veya adli yardımdan yararlanan kişiler için teminat gösterme zorunluluğunu kaldırır. Yani Devlet alacaklısı veya adli yardım kapsamındaki kişi, sıra cetvelinde hak sahibi görünüyorsa teminat mektubu göstermeden payını tahsil edebilir. Bu ayrım, kamu alacaklarının ve adli yardım kapsamındaki kişilerin özel durumlarını gözetir. Adli yardımdan yararlanan kişiler için ayrıca mahkemenin kararı gerekebilir.

Satış Tutarı Yetmezse Yeni Haciz

İİK m. 139’a göre satış tutarı bütün alacakları ödemeye yetmezse icra memuru kendiliğinden yeni hacizler yaparak haczi tamamlar; ancak bu suretle haczolunan mallar üzerinde sonra gelen derecelerin evvelce koydurdukları hacizler varsa, bu hacizlerin doğurduğu haklara halel gelmez. Yeniden haczedilen mallar ayrıca satış talebine gerek kalmaksızın ve mümkün olduğu kadar çabuk satılır. Bu düzenleme alacaklıya, satış yetersiz kaldığında yeniden başvurma zahmetinden kurtulma imkânı verir. Haczin tamamlanması için icra memuru borçlunun başka mallarını da haczedebilir. Bu konuda haciz süreçleri için haciz nedir ve nasıl yapılır yazısına göz atabilirsiniz.

Teminat Mektubu Alırken Dikkat Edilecekler

Alacaklı, teminat mektubu temin etmeden önce bankayla kanunun aradığı şartların tamamını karşılayan bir metin konusunda anlaşmalı, icra dairesinin belirlediği teminat tutarını öğrenmelidir. Mektubun kesin ve süresiz olması, faizi kapsaması ve ilk yazılı talepte ödeme taahhüdü içermesi gerekir. Mektup maliyeti (komisyon) alacaklıya aittir; dolayısıyla alacağın büyüklüğü ve itiraz davasının süresi dikkate alınarak fayda-maliyet hesabı yapılmalıdır. Mektubun dosyaya usulüne uygun ibraz edilmesi ve icra müdürlüğünün onayı beklenmelidir.

Borçlu ve Diğer Alacaklılar Açısından

Teminat mektubu ile ödeme, borçlu ve diğer alacaklılar için de güvence sağlar; çünkü itiraz davasında alacaklı haksız çıkarsa parayı iade edecek ve faiz ödeyecektir. Diğer alacaklılar, teminat mektubu sayesinde sıra cetveline itiraz davası sonuçlanana kadar paylarının riske girmediğini bilir. Borçlu ise borcunun ödenmesinin hızlanmasından yararlanır. Ancak itiraz davasında borçlunun lehine sonuçlanması halinde, teminat mektubunun iadesi ve faiz konusunda uyuşmazlık çıkabilir.

Alacaklı İçin Pratik Öneriler

Sıra cetvelinde hak sahibi olduğunuz kesinse ve itiraz davası uzun sürecekse, teminat mektubuyla ödeme alma yolunu değerlendirin. Bunun için bankayla görüşerek teminat mektubunun şartlarını netleştirin ve icra dairesinden teminat tutarını öğrenin. Mektup maliyetini alacağın miktarıyla karşılaştırın. Ayrıca sıra cetveline karşı kendi itiraz davanızı da süresinde açmayı unutmayın.

Sık Yapılan Hatalar

• Teminat mektubunun kesin ve süresiz nitelikte olmasına dikkat etmemek,
• Faizin iadesini kapsamayan mektup vermek,
• Sıra cetveline itiraz süresini kaçırmak,
• Teminat maliyetini hesaba katmamak,
• Satış yetersizse yeniden haciz imkânını kullanmamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir taşınmazın satışından sonra sıra cetveli düzenlenir ve bir alacaklı cetvelde hak sahibi olarak yer alır. Başka bir alacaklı sıraya itiraz eder ve dava açar. Dava uzun süreceği için ilk alacaklı, bankadan kesin ve süresiz bir teminat mektubu alarak dosyaya sunar; mektupta çekilen tutarın ve faizin ilk yazılı talepte ödeneceği yazılıdır. İcra dairesi payı alacaklıya öder. Dava sonunda alacaklının sıralaması doğrulanırsa teminat mektubu iade edilir.

Sonuç

İİK m. 142/a, sıra cetvelinde hak sahibi görünen alacaklıya, banka teminat mektubu karşılığında payını erken tahsil etme imkânı verir. Satış yetersizse icra memuru yeni haciz yapabilir. Teminat mektubunun içeriği ve maliyeti dikkatle değerlendirilmelidir. Sıra cetveli ve paylaştırma konusunda icra ve iflas hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.