Sorumluluk Sigortasında Sigortacı Davayı Üstlenir mi? Savunma Giderleri, Bildirim ve Sulh Onayı

Sorumluluk sigortası olan bir kişiye tazminat davası açıldığında ilk tepki genellikle panik ve “şimdi ne yapmalıyım?” sorusudur. Sigortacıya ne zaman haber verilmeli, dava masraflarını kim karşılar, zarar görenle uzlaşma yapılabilir mi? Bu soruların cevapları sigortalının poliçesinden yararlanabilmesi için hayati önem taşır. Türk Ticaret Kanunu, sorumluluk sigortalarında hukuki koruma, bildirim ve sulh konularında ayrıntılı kurallar getirir. Bu yazıda bu kuralları adım adım anlatıyoruz.

Hukuki Koruma: Makul Giderlerin Karşılanması

TTK m. 1474/1’e göre sigortalı aleyhine bir istem ileri sürüldüğünde, isteme ilişkin makul giderler sigortacı tarafından karşılanır; sigorta bedelini aşan giderlerin ödenebilmesi için sözleşmede hüküm bulunmalıdır. Sigortalının istemi üzerine sigortacı, giderler için avans vermek zorundadır (m. 1474/2). Bu hüküm, sigortalının savunma masraflarını peşin ödemek zorunda kalmamasını sağlar. Makul giderler arasında avukatlık ücreti, bilirkişi gideri ve yargılama masrafları sayılabilir.

Bildirim Yükümlülüğü

Sigortalı sorumluluğunu gerektirecek olayları on gün içinde sigortacıya bildirir (m. 1475/1). Sigortalı kendisine yöneltilen istemi ise, aksi kararlaştırılmamışsa derhal sigortacıya bildirir (m. 1475/2). Bu bildirim üzerine veya zarar görenin sigortacıya doğrudan başvurması halinde m. 1427 uygulanır. Bildirim yükümlülüğünün ihlali halinde m. 1446’nın ikinci ve üçüncü fıkraları kıyasen uygulanır; yani ihlal nedeniyle tazminat tutarı artmışsa, kusurun ağırlığına göre indirim yapılır. Bildirim yazılı ve tarihli yapılmalı, dava dilekçesi ve ekleri de sigortacıya iletilmelidir.

Sigortacının Davayı Üstlenme Kararı

Sigortacı, m. 1475’e uygun bildirimde bulunulması tarihinden itibaren beş gün içinde, zarara uğrayanın istemleriyle ilgili olarak ve sigortalının adına, fakat sorumluluk ve tüm giderler kendisine ait olmak üzere, gerekli hukuki işlemlerin gerçekleştirilip kararların alınmasını ve ayrıca savunmaya yardımda bulunmayı üstlenip üstlenmeyeceğini sigortalıya bildirir (m. 1476/1). Bu süre kısadır; sigortacı bildirimde bulunmamışsa sigortalı aleyhine kesinleşen tazminatı öder (m. 1476/4). Bu hüküm, sigortacının savunmayı sessizce sigortalıya bırakmasını önler.

Beş Günlük Süre İçinde Yapılacak İşlemler

Sigortacının bildirim süresine kadar yapılması zorunlu işlemleri sigortalı yürütür (m. 1476/2). Örneğin dava dilekçesine cevap süresi işliyorsa sigortalı bu süreyi kaçırmamak için gerekli işlemleri yapmalıdır. Sigortacı davayı üstlenirse sigortalının hak ve menfaatlerini gözetmek zorundadır (m. 1476/3). Bu nedenle sigortalı, dava sürecinde sigortacıyla düzenli iletişim kurmalı ve tüm belgeleri paylaşmalıdır.

Sulh ve Anlaşma Yasağı

Sigortalı, sigortacının onayını almadan yaptığı sulh sözleşmesi, bildirimden itibaren on beş gün içinde onay verilmemişse sigortacıya karşı geçersizdir; sigortacı haklı olmayan sebeplerle sulhe onay vermekten kaçınamaz (m. 1476/4). Bu nedenle sigortalı zarar görenle kendi başına anlaşırsa, ödediği tutarı sigortacıdan isteyemeyebilir. Sulh teklifi geldiğinde sigortacıya bildirilmeli ve yazılı onay alınmalıdır. Makul sulh teklifini reddeden sigortacı, sonraki yargılama sonuçlarından sorumlu olabilir.

Zarar Görenin Sigortacıya Başvurusu

Zarar gören sigortacıya doğrudan başvurabilir (m. 1478); bu durumda sigortacı hem zarar görenle hem sigortalıyla iletişime geçmek zorunda kalır. Sigortacı zarara sebep olan olay ve zarar miktarının belirlenmesi amacıyla zarar görenden bilgi isteyebilir; zarar gören, sağlanması ihtimali bulunan ve istenilmesi haklı görülebilecek ilgili tüm belgeleri vermek zorundadır (m. 1479). Zarar görenin bu zorunluluğa uymaması halinde, durumun zarar görene yazılı bildirilmiş olması kaydıyla, sigortacının sorumluluğu, zorunluluk yerine getirilmiş olsaydı ödemek zorunda kalacağı miktarla sınırlıdır.

Emredici Nitelik

TTK m. 1486/3’e göre m. 1471’in ikinci fıkrası ile m. 1474 ilâ 1476 hükümleri sigortalı aleyhine değiştirilemez; değiştirilirse kanun hükümleri uygulanır. Yani poliçeye “sigortalı dava masraflarını kendisi öder” gibi bir hüküm yazılması, kanundaki korumayı ortadan kaldırmaz. Bu koruma, özellikle mesleki sorumluluk ve işveren sorumluluk poliçelerinde sigortalıyı güvenceye alır.

Dava Sürecinde Pratik Adımlar

Dava açıldığında şu adımlar izlenebilir: dava dilekçesinin ve tebligatın tarihi not edilir; aynı gün sigortacıya yazılı ihbar yapılır; poliçe ve olay belgeleri iletilir; sigortacının üstlenme kararı beklenir; cevap süresi kaçırılmaz; sulh görüşmeleri sigortacıya bildirilir. Bu düzen hem masrafların karşılanmasını hem tazminat ödemesini güvence altına alır. Örnek uyuşmazlıklar için isveren sorumluluk sigortası ve iş kazası tazminatı yazımıza da bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Davayı sigortacıya geç bildirmek,
• Sigortacının onayı olmadan zarar görenle sulh yapmak,
• Cevap süresini sigortacının kararını beklerken kaçırmak,
• Savunma giderleri için avans talep etmemek,
• Bildirimi yazılı yapmamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir işletmeye üçüncü kişi tarafından tazminat davası açılır. İşletme sahibi dava dilekçesini aldığı gün sigortacıya yazılı ihbar yapar ve poliçe ile dilekçe örneğini gönderir. Sigortacı beş gün içinde davayı üstlendiğini bildirir ve avukat görevlendirir. Karşı tarafın sulh teklifi geldiğinde işletme sigortacıya danışır ve yazılı onay alır. Böylece hem masraf hem tazminat riski poliçe kapsamında yönetilir.

İhbarın Şekli ve İçeriği

Sigortacıya yapılacak ihbarda poliçe numarası, olay tarihi ve yeri, zarar görenin kimlik bilgileri, talebin niteliği ve tutarı, varsa dava dosya numarası ve mahkeme bilgileri yer almalıdır. İhbara dava dilekçesi ve delil belgeleri eklenmelidir. İhbar iadeli taahhütlü mektup, noter veya kayıtlı e-posta yoluyla yapılırsa gönderi ve teslim tarihi ispatlanabilir. İhbarın acenteye yapılması da geçerlidir (TTK m. 1416), ancak sigortacıya ulaştığından emin olmak için ayrıca sigortacıya kopya gönderilmesi önerilir.

Sigortacının Üstlenmemesi Halinde

Sigortacı savunmayı üstlenmezse veya süresi içinde bildirimde bulunmazsa, sigortalı kendi avukatıyla davayı yürütebilir ve bu masrafların poliçe kapsamında olup olmadığını ayrıca talep edebilir. Sigortacının bildirimde bulunmaması halinde sigortalı aleyhine kesinleşen tazminatı ödemesi gerekir. Bu nedenle sigortalı, sigortacının pozisyonunu yazılı almak ve dava sürecine ilişkin kararlarını belgelemek durumundadır.

Sonuç

Sorumluluk sigortasında dava masrafları sigortacı tarafından karşılanır; sigortalı olayı ve istemi zamanında bildirmeli, sigortacının kararını beklemeli ve onay almadan sulh yapmamalıdır. Bu adımlar poliçenin korumasını korur. Tazminat davası aldığınızda poliçe haklarınızı öğrenmek için sigorta hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.