Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisinin Denetimi, Görevden Alınması ve Sorumluluğu (TMK 550-556)

Bazı mirasbırakanlar, vasiyetlerinin gereğince uygulanmasını sağlamak için güvendikleri bir kişiyi vasiyeti yerine getirme görevlisi olarak atar. Bu görevli, terekenin yönetimi, borçların ödenmesi, vasiyetlerin yerine getirilmesi ve paylaşma planının hazırlanması gibi önemli yetkilerle donatılır. Ancak bu yetkiler kötüye kullanılabilir veya görevli yetersiz kalabilir. Kanun bu nedenle görevlinin denetimini, görevden alınmasını ve sorumluluğunu düzenler. Bu yazıda bu konuları anlatıyoruz.

Görevlinin Atanması ve Görevleri

TMK m. 550’ye göre mirasbırakan, vasiyetnameyle bir veya birden çok vasiyeti yerine getirme görevlisi atayabilir. Birden çok görevli varsa, tasarruftan veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça görevi birlikte yürütürler; acele hallerde her biri gerekli işlemleri yapabilir (TMK m. 551). TMK m. 552’ye göre mirasbırakan aksini öngörmemiş veya sınırlı bir görev vermemişse görevli, mirasbırakanın son arzularının yerine getirilmesi için gerekli bütün işlemleri yapmakla görevli ve yetkilidir. Özellikle terekedeki malların, hakların ve borçların listesini düzenler, terekeyi yönetir, alacakları tahsil eder, borçları öder, vasiyetleri yerine getirir, paylaşma planı hazırlar ve miras ortaklığını temsil eder. Genel bilgi için vasiyeti yerine getirme görevlisi yazısına bakabilirsiniz.

Tereke Mallarının Devri Sınırı

TMK m. 553’e göre mirasbırakan taahhüt etmiş olmadıkça, terekeye dahil malların vasiyeti yerine getirme görevlisi tarafından devri veya bunlar üzerinde sınırlı ayni hakların kurulması, sulh hakiminin yetki vermesine bağlıdır. Hakim, olanak bulunduğu takdirde mirasçıları dinledikten sonra karar verir. Olağan giderleri karşılayacak ölçüdeki tasarruflar için yetki almaya gerek yoktur. Bu, görevlinin tereke mallarını izinsiz satmasını önleyen önemli bir denetim mekanizmasıdır. Görevli izinsiz devir yaparsa, işlem hukuka aykırı olabilir ve sorumluluk doğar.

Sulh Hakiminin Denetimi

TMK m. 555/1’e göre vasiyeti yerine getirme görevlisi, görevinin yerine getirilmesinde sulh hakiminin denetimine tabidir; hakim, şikâyet üzerine veya re’sen gereken önlemleri alır. Yani görevli, mutlak bir yetkiye sahip değildir. Mirasçılar, vasiyet alacaklıları ve diğer ilgililer, görevlinin işlemlerinden şüphe duyarsa sulh mahkemesine başvurabilir. Hakim, hesap verme, belge sunma, terekenin durumunu bildirme ve gerekirse ek önlem alma konusunda görevliye talimat verebilir. Bu denetim, mirasçıların ve alacaklıların korunması için önemlidir.

Görevden Alma

TMK m. 555/3’e göre vasiyeti yerine getirme görevlisinin yetersiz olduğu, görevini kötüye kullandığı veya ağır ihmali tespit edilirse, sulh hakimi tarafından görevine son verilir. Bu karara karşı tebliğinden başlayarak onbeş gün içinde asliye mahkemesine itiraz edilebilir; itiraz üzerine verilen karar kesindir. Yetersizlik örneğin görevlinin görevi yürütememesi, yeterli bilgi ve beceriden yoksun olması; kötüye kullanma, terekeyi kendi çıkarına kullanması; ağır ihmal ise görevin gereklerini yerine getirmemesi şeklinde ortaya çıkabilir. Görevden alma, ciddi bir yaptırımdır ve somut delillere dayanmalıdır.

Şikâyet Nasıl Yapılır?

Şikâyet, mirasçılardan, vasiyet alacaklılarından veya diğer ilgililerden gelebilir. Sulh hukuk mahkemesine yazılı dilekçe verilir; dilekçede görevlinin hangi davranışının sorunlu olduğu, hangi delillerle desteklendiği ve talep edilen önlemler belirtilir. Deliller arasında banka kayıtları, yazışmalar, tereke listesi ve mahkemeye sunulan hesap belgeleri sayılabilir. Mahkeme, görevliyi dinler ve gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırır. Şikâyetin haklı bulunması halinde önlem alınır veya görev sona erdirilir. Şikâyet hızlı yapılmalıdır; çünkü tereke değerleri süreç içinde zarar görebilir.

Görevin Kendiliğinden Sona Ermesi

TMK m. 554/1’e göre vasiyeti yerine getirme görevlisinin görevi, ölümü veya atanmasını geçersiz kılan bir sebebin varlığı halinde kendiliğinden sona erer. Örneğin görevli ölürse veya kısıtlanırsa, ya da vasiyetnamenin bu hükmü iptal edilirse görev biter. Görevli mirasbırakandan önce ölmüşse veya mirası reddettiği halde görevi kabul etmeyecekse, görev hiç doğmaz. Bu hallerde sulh hakimi, mirasbırakanın arzusunu dikkate alarak yeni bir yöneticiyi görevlendirebilir veya terekenin resmen yönetilmesine karar verebilir.

Görevden Ayrılma

TMK m. 554/2’ye göre görevli, sulh hakimine yapacağı bir beyanla görevinden ayrılabilir; ancak görev uygunsuz bir zamanda bırakılamaz. Yani görevli, terekenin ortasında, mirasçıları zarara sokacak bir anda görevi bırakamaz. Uygunsuz zamanda görevi bırakan görevli, mirasçılara veya ilgililere karşı sorumlu olabilir. Bu nedenle görevlinin ayrılma kararı vermeden önce görev devri, terekenin durumunun raporlanması ve sulh hakiminin bilgilendirilmesi gibi adımlar atması gerekir.

Görevlinin Sorumluluğu

TMK m. 556’ya göre vasiyeti yerine getirme görevlisi, görevini yerine getirirken özen göstermekle yükümlüdür; ilgililere karşı bir vekil gibi sorumludur. Vekil gibi sorumluluk, görevlinin sadakat ve özen borcu altında olduğunu, kusurundan doğan zararları tazmin etmekle yükümlü olduğunu gösterir. Örneğin görevli, terekedeki bir malı değerinin altında satarsa, borçları zamanında ödemez ve faiz doğmasına yol açarsa veya mirasçılara hesap vermezse, zarar gören taraflar tazminat davası açabilir. Görevlinin ücreti, mirasbırakanın belirlediği veya hakimin uygun gördüğü miktarda terekeden ödenir.

Mirasçıların Hakları ve İnceleme

Mirasçılar, görevliden hesap ve bilgi isteyebilir. Görevli, göreve başladıktan sonra gecikmeksizin terekedeki malların, hakların ve borçların listesini düzenler; liste düzenlenirken olanak varsa mirasçılar hazır bulundurulur (TMK m. 552/2). Mirasçılar, bu listeyi inceleme ve itiraz etme hakkına sahiptir. Ayrıca görevli tarafından açılan veya aleyhine açılan davalar ve icra takipleri mirasçılara bildirilir. Mirasçıların bu bilgilere erişimi, denetimin etkili olması için önemlidir. Tereke listesi için terekenin tespiti ve defter tutulması yazısına bakabilirsiniz.

Görevlinin Terekedeki İşletmelerle İlişkisi

Terekede bir işletme varsa görevli, işletmenin sürdürülmesi veya tasfiyesi konusunda dikkatli karar vermelidir. İşletmenin ani kapatılması değer kaybına yol açabilir; sürdürülmesi ise risk taşıyabilir. Görevli bu kararı mirasçıların menfaatine ve iyi yönetimin gereklerine göre vermelidir. Kararlar hakim denetimine tabidir ve gerektiğinde izin gerektirebilir. Bu konuda özel bir dikkat ve profesyonel destek gerekir.

Sık Yapılan Hatalar

• Görevlinin sınırsız yetkili olduğunu sanmak,
• Sulh hakiminin denetim yetkisini bilmemek,
• Görevden alma kararına itiraz süresini kaçırmak,
• Görevlinin tereke mallarını izinsiz satmasına göz yummak,
• Şikâyeti geciktirmek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir mirasbırakan, güvendiği bir arkadaşını vasiyeti yerine getirme görevlisi olarak atar. Görevli, terekedeki taşınmazı hakimden izin almadan piyasa değerinin altında satar. Mirasçılar sulh mahkemesine şikâyette bulunur. Hakim, görevlinin görevi kötüye kullandığını tespit ederek görevine son verir. Görevliye onbeş gün içinde itiraz hakkı tanınır; ayrıca mirasçılar, oluşan zarar için tazminat davası açabilir.

Sonuç

Vasiyeti yerine getirme görevlisi sulh hakiminin denetimine tabidir, yetersizlik veya kötüye kullanma halinde görevden alınır ve ilgililere karşı vekil gibi sorumludur. Mirasçıların ve vasiyet alacaklılarının haklarını korumak için sürecin doğru izlenmesi gerekir. Durumunuzu değerlendirmek için miras hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bizimle görüşebilirsiniz.