Yabancı Ortaklı Şirket Kuruluşunda Dikkat Edilecekler

Türkiye’de şirket kurmak isteyen yabancı yatırımcılar, temel olarak yerli yatırımcılarla aynı kurallara tabi olsa da, kimlik doğrulama, belge onayı ve bazı sektörlere özgü sınırlamalar bakımından ek adımlarla karşılaşabilir. Bu yazıda yabancı ortaklı şirket kuruluşunda dikkat edilmesi gereken belge, bildirim ve sözleşme hazırlığı hususları ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

Eşit Muamele İlkesi

4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu, yabancı yatırımcılara yerli yatırımcılarla eşit muamele ilkesini benimser. Bu ilke gereği, yabancı bir gerçek veya tüzel kişi, Türkiye’de bir Türk vatandaşının tabi olduğu aynı kurallar çerçevesinde limited veya anonim şirket kurabilir; ayrıca tek başına ortak olabilir ve şirketi yönetebilir. Bu genel kural, belirli stratejik sektörlerdeki özel sınırlamalar saklı kalmak kaydıyla geçerlidir.

Kimlik Belgelerinin Onayı ve Tercümesi

Yabancı gerçek kişi ortakların kimlik belgelerinin (pasaport gibi) ve yabancı tüzel kişi ortakların ise faaliyet belgesi, imza sirküleri gibi belgelerinin, bulunduğu ülkedeki yetkili makamlarca onaylanması (apostil şerhi veya konsolosluk onayı) ve yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilmesi gerekir. Bu belgelerin eksiksiz ve usulüne uygun hazırlanmaması, tescil başvurusunun gecikmesine veya reddedilmesine yol açabilir.

Vergi Kimlik Numarası ve Potansiyel Vergi Numarası

Yabancı ortakların Türkiye’de şirket kurabilmesi için öncelikle vergi dairesinden bir vergi kimlik numarası (yabancı tüzel kişiler için) veya potansiyel vergi numarası (yabancı gerçek kişiler için) alması gerekir. Bu numara, kuruluş başvurusunun MERSİS sistemine işlenmesi için ön koşuldur ve genellikle süreç başlamadan önce temin edilir.

Sektörel Sınırlamalar

Türk hukukunda genel kural yabancı yatırıma açıklık olsa da, bazı sektörlerde (özel radyo ve televizyon yayıncılığı, sivil havacılık, eğitim kurumları, kıyı emniyeti gibi) yabancı sermaye oranına ilişkin özel sınırlamalar veya ek izin şartları bulunabilir. Bu tür sektörlerde faaliyet göstermeyi planlayan yabancı yatırımcıların, kuruluş öncesinde ilgili mevzuatı ayrıca incelemesi ve gerekiyorsa ilgili düzenleyici kurumdan ön görüş alması önerilir.

Kuruluş Sonrası Bildirim Yükümlülükleri

Yabancı sermayeli şirketlerin kuruluşundan sonra, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın elektronik sistemine (Yabancı Yatırımlar Bilgi Sistemi gibi) yıllık faaliyet bildirimlerinin yapılması gerekir. Bu bildirimler, Türkiye’deki yabancı sermaye istatistiklerinin tutulmasına hizmet eder ve zamanında yapılmaması idari yaptırımlara yol açabilir.

Vekâletname ile Kuruluş

Yabancı ortakların kuruluş işlemleri sırasında Türkiye’de fiziken bulunması genellikle zorunlu değildir; işlemler, düzenlenecek bir vekâletname ile Türkiye’deki bir vekil (avukat veya mali müşavir) aracılığıyla yürütülebilir. Vekâletnamenin, ortağın bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğunda düzenlenmesi veya yabancı noterde düzenlenip apostil şerhi ile onaylanması gerekir.

Şirket Merkezinin ve Temsilcinin Belirlenmesi

Yabancı sermayeli şirketlerde, şirketin fiili merkezinin Türkiye’de bulunması ve resmi yazışmaların ulaşabileceği bir adresin ticaret siciline bildirilmesi gerekir. Şirketi temsile yetkili en az bir kişinin Türkiye’de fiilen ulaşılabilir olması, vergi dairesi, SGK ve diğer resmi kurumlarla olan iletişimin sorunsuz yürütülmesi açısından pratik bir gereklilik olarak öne çıkar. Yabancı ortakların tamamı yurt dışında yerleşikse, Türkiye’de bir yerel temsilci veya profesyonel hizmet sağlayıcıyla çalışılması önerilir.

Çalışma İzni ve Oturma İzni Boyutu

Şirket kurmak, yabancı ortağa otomatik olarak Türkiye’de çalışma veya oturma izni sağlamaz; bu izinler ayrı başvuru süreçlerine tabidir. Şirkette fiilen çalışacak veya yönetici olarak görev yapacak yabancı ortakların, ilgili mevzuat çerçevesinde çalışma izni başvurusunda bulunması gerekir. Bu süreç, şirket kuruluşundan bağımsız olarak planlanmalı ve yabancı ortağın Türkiye’de fiilen bulunma süresi buna göre öngörülmelidir.

Banka Hesabı Açılışında Karşılaşılan Ek Kontroller

Yabancı ortaklı şirketlerin Türkiye’de banka hesabı açması, kara paranın aklanmasının önlenmesi mevzuatı kapsamında yerli sermayeli şirketlere göre daha detaylı kimlik ve kaynak tespiti sürecine tabi olabilir. Bankalar, yabancı ortağın fon kaynağına ilişkin ek belge talep edebilir. Bu sürecin öngörülerek gerekli belgelerin (gelir kaynağı beyanı, banka referans mektubu gibi) önceden hazırlanması, hesap açılış sürecinin gecikmesini önler.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Yurt dışında yerleşik bir teknoloji şirketi, Türkiye pazarına girmek amacıyla bir limited şirket kurmak istemiştir. Şirketin faaliyet belgesi ve imza sirküleri, bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğunca onaylanmış ve yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilmiştir; kuruluş işlemleri, Türkiye’de bir hukuk bürosuna verilen vekâletname ile tamamlanmıştır.

Yabancı Sermayeli Şirketlerde Sözleşme Hazırlığı

Yabancı ortakların bulunduğu şirketlerde, esas sözleşme ve varsa pay sahipleri sözleşmesinin hem Türkçe hem de tarafların anlayabileceği bir dilde hazırlanması, karşılıklı anlayışı ve şeffaflığı artırır. Bu sözleşmelerde, uygulanacak hukukun Türk hukuku olacağının ve uyuşmazlıkların Türk mahkemelerinde veya tahkim yoluyla çözüleceğinin açıkça belirtilmesi, ileride yetki ve uygulanacak hukuk konusunda çıkabilecek belirsizlikleri önler. Farklı hukuk sistemlerinden gelen ortakların beklentilerinin baştan netleştirilmesi, uzun vadeli ortaklık ilişkisinin sağlıklı yürümesine katkı sağlar.

Sonuç

Yabancı ortaklı şirket kuruluşu, temel usul bakımından yerli sermayeli kuruluşa benzese de, belge onayı, tercüme ve sektörel sınırlamalar gibi ek adımlar gerektirir. Bu adımların baştan doğru planlanması, kuruluş sürecinin gecikmeden tamamlanmasını sağlar. Yabancı sermayeli şirket kuruluşu sürecinizde ticaret hukuku alanında hukuki destek almanız önerilir.

Yerel Ortakla İş Birliği İhtiyacı

Bazı yabancı yatırımcılar, Türkiye pazarına ilk girişte tek başına şirket kurmak yerine, pazarı iyi tanıyan bir yerel ortakla iş birliği yapmayı tercih eder. Bu tür ortaklıklarda, tarafların rol ve sorumluluklarının, kâr paylaşımının ve olası ayrılık senaryolarının pay sahipleri sözleşmesinde ayrıntılı biçimde düzenlenmesi, ileride çıkabilecek kültürel ve ticari anlayış farklılıklarından kaynaklanan uyuşmazlıkların önüne geçilmesine yardımcı olur.

Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmalarının Rolü

Türkiye’nin birçok ülkeyle imzaladığı çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları, yabancı sermayeli şirketlerin ve yurt dışındaki ana şirketlerin vergi yükümlülüklerini doğrudan etkileyebilir. Kuruluş öncesinde, yatırımcının ülkesi ile Türkiye arasında böyle bir anlaşma bulunup bulunmadığının ve anlaşmanın kâr payı, faiz ve gayrimaddi hak bedeli ödemelerine ilişkin hükümlerinin incelenmesi, vergi planlamasının doğru yapılabilmesi açısından önemlidir.