Yabancı Unsurlu Evlat Edinmede Hangi Hukuk Uygulanır? Ehliyet, Eş Rızası ve Hükümler

Farklı ülkelerin vatandaşı olan bir çift bir çocuğu evlat edinmek istediğinde, ya da bir kişi başka bir ülkenin vatandaşı olan çocuğu evlat edindiğinde, evlat edinmenin şartları ve sonuçları hangi hukuka göre belirlenir? Türk mahkemesi önüne gelen yabancı unsurlu evlat edinme davalarında bu sorunun cevabı MÖHUK m. 18’de bulunur. Bu yazıda hükmün üç fıkrasını, uygulamadaki sonuçlarını ve dikkat edilecek noktaları anlatıyoruz.

Evlat Edinme Ehliyeti ve Şartları

MÖHUK m. 18/1’e göre evlat edinme ehliyeti ve şartları, taraflardan her birinin evlat edinme anındaki millî hukukuna tabidir. Bu, birden fazla hukukun birlikte (“kümülatif”) uygulanmasını gerektirir: evlat edinen kişinin millî hukukuna göre evlat edinme yaşı, evli olma şartı, yaş farkı gibi şartlar aranırken, edinilen çocuğun millî hukukuna göre onun rızası, yaşı veya izin şartları da ayrıca aranır. Bağlantı zamanı evlat edinme anıdır; sonradan vatandaşlık değişse bile bu anki durum esas alınır.

Eşin Rızası

Evlat edinmeye ve edinilmeye diğer eşin rızası konusunda eşlerin millî hukukları birlikte uygulanır (m. 18/2). Yani evli bir kişi tek başına evlat ediniyorsa, eşinin rızası için hem evlat edinen hem de eşin millî hukukunun gerektirdiği şartlar aranır. Evlat edinilecek çocuğun evli olması hâlinde de eşinin rızası aynı şekilde değerlendirilir. Bu hüküm, aile birliğinin korunmasını ve eşlerin iradesinin dikkate alınmasını amaçlar.

Evlat Edinmenin Hükümleri

Evlat edinmenin hükümleri; soyadı, velayet, miras, nafaka ve nüfus kaydı gibi sonuçları kapsar. MÖHUK m. 18/3’e göre bu hükümler evlat edinenin millî hukukuna, eşlerin birlikte evlat edinmesi hâlinde ise evlenmenin genel hükümlerini düzenleyen hukuka tabidir. Evlenmenin genel hükümleri ise m. 13/3’e göre eşlerin müşterek millî hukukuna, ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukukuna, o da yoksa Türk hukukuna tabidir. Bu zincir, birlikte evlat edinen farklı vatandaşlıktaki eşler için hukukun nasıl bulunacağını gösterir.

Türk Hukukundaki Şartlarla İlişki

Türk mahkemesinde açılan yabancı unsurlu evlat edinme davalarında, yabancı hukuk uygulanacak olsa bile Türk kamu düzeni gözetilir. Örneğin çocuğun yararına aykırı sonuç doğuracak bir yabancı hüküm uygulanmaz. Türk hukukundaki evlat edinme şartları için evlat edinme şartları yazısını, kamu düzeni istisnası için kamu düzenine aykırılık nedeniyle yabancı hukukun uygulanmaması yazısını inceleyebilirsiniz.

Uluslararası Evlat Edinme ve Vatandaşlık

Evlat edinme, vatandaşlık bakımından da sonuç doğurabilir. Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen küçük yabancı çocuk bazı şartlarla Türk vatandaşlığını kazanabilir. Bu konu için evlat edinme yoluyla vatandaşlık ve uluslararası evlat edinme ve vatandaşlık yazıları ayrıntı verir. Yabancı ülkede yapılmış evlat edinme kararlarının Türkiye’de tanınması ise tenfiz ve tanıma usulüne tabidir.

Yurt Dışında Verilen Evlat Edinme Kararları

Yabancı bir mahkemenin verdiği evlat edinme kararının Türk nüfus kayıtlarına işlenmesi için tanıma kararı gerekir. Tanıma şartları arasında kararın kesinleşmiş olması, kamu düzenine açıkça aykırı olmaması ve Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmemesi vardır. Bu aşamada tanıma şartlarının incelenmesi için yabancı mahkeme kararının tanınması ile tenfiz farkı yazısına bakabilirsiniz.

Miras Hakkına Etkisi

Evlat edinilen çocuğun miras hakkı, evlat edinmenin hükümleri ve mirasın tabi olduğu hukuka göre belirlenir. Türk hukukunda evlatlık, altsoy gibi mirasçı olabilir; ancak yabancı bir hukuk farklı düzenleme öngörüyorsa mirasın hukuku ve evlat edinmenin hukuku birlikte değerlendirilir. Bu konuda evlatlığın miras hakkı yazısı yararlıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Yalnızca evlat edinenin millî hukukunu incelemek,
• Eşin rızasını tek hukuka göre değerlendirmek,
• Evlat edinme anındaki vatandaşlığı belirlemeden dava açmak,
• Yabancı kararın tanınması için gerekli belgeleri eksik sunmak,
• Vatandaşlık sonuçlarını ayrıca araştırmamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Farklı vatandaşlıklarda evli iki kişi, çocuğu birlikte evlat edinmek ister. Eşlerin müşterek millî hukuku bulunmamakta, ancak müşterek mutad meskenleri vardır. Evlat edinmenin hükümleri bu nedenle evlenmenin genel hükümlerini düzenleyen hukuka, yani müşterek mutad mesken hukukuna tabi olur. Evlat edinme ehliyeti ve şartları ise her bir tarafın kendi millî hukukuna göre ayrı ayrı incelenir.

Sürecin Planlanması ve Belgeler

Yabancı unsurlu evlat edinme planlayan kişiler, süreci başlatmadan önce iki ülkenin hukukunu ve izin makamlarını belirlemelidir. Evlat edinen kişinin sosyal inceleme raporu, gelir ve sağlık belgeleri, adli sicil kaydı, evlilik belgesi ve çocuğa ilişkin doğum kaydı ile rıza belgeleri hazırlanır. Belgelerin ilgili ülke makamlarınca onaylanması ve yeminli tercümanla çevrilmesi gerekir. Çocuğun ülkeden çıkışı ve yeni ülkeye girişi için ayrı idari izinler de gündeme gelebilir. Bu aşamaların birbirini bekleyen adımlar olduğu unutulmamalıdır.

Çocuğun Yüksek Yararı

Evlat edinme sürecinin tümünde, çocuğun yüksek yararı belirleyici ölçüttür. Hâkim, yabancı hukuka göre şartların sağlanmış olması hâlinde bile, çocuğun yararına aykırı bir sonuç doğuracak uygulamayı kamu düzeni kapsamında değerlendirebilir. Bu nedenle sürecin şeffaf ve belgeli yürütülmesi önemlidir.

Yargılama Sürecinde Dikkat Edilecek Noktalar

Türk mahkemesinde açılan evlat edinme davasında, tarafların dinlenmesi, sosyal inceleme raporu ve çocuğun görüşünün alınması gibi adımlar uygulanır. Yabancı hukukun gerektirdiği ek şartlar (örneğin belirli bir bekleme süresi veya idari izin) varsa, bunlar da karar aşamasından önce tamamlanmalıdır. Kararın kesinleşmesinden sonra nüfus kaydına işlenmesi için gerekli belgelerin hazırlanması da sürecin son adımıdır.

Sürecin Sonunda Yapılacaklar

Evlat edinme kararı kesinleştikten sonra nüfus müdürlüğünde kayıt işlemleri yapılır, çocuğun soyadı ve kimlik bilgileri güncellenir. Yabancı çocuğun Türkiye’de kalışı için ikamet izni veya vatandaşlık başvurusu ayrıca gündeme gelebilir. Bu nedenle sürecin sonunda idari işlemlerin sıralaması önceden planlanmalıdır.

Sonuç

Yabancı unsurlu evlat edinmede ehliyet ve şartlar tarafların millî hukuklarına, hükümler ise evlat edinenin veya evlilik hukukuna bağlanır. Eşin rızası için millî hukuklar birlikte uygulanır. Sürecinizi planlamak için yabancılar hukuku alanında dosyanızı değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdan bize telefonla veya mesajla ulaşabilirsiniz.