Yabancı Unsurlu İş Sözleşmesinde Hangi Hukuk Uygulanır? Mutad İşyeri, Geçici Görev ve Dava Yeri

Türkiye’de çalışan yabancı bir işçi, yabancı bir şirketin Türkiye şubesinde görev alan bir çalışan veya yurt dışından Türkiye’ye geçici görevle gelen bir mühendis düşünün. İş sözleşmesi yabancı bir ülkenin hukukuna tabi kılınmış olabilir; işçi ise Türkiye’de kıdem ve ihbar tazminatı istiyor olabilir. Bu durumda hangi hukuk uygulanacak ve hangi mahkeme yetkili olacak? MÖHUK m. 27 ve 44, iş ilişkisinin zayıf tarafı olan işçiyi korumaya yönelik özel kurallar getirir. Bu yazıda bu kuralları anlatıyoruz.

Hukuk Seçiminin Sınırları

MÖHUK m. 27/1’e göre iş sözleşmeleri, işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hükümleri uyarınca sahip olacağı asgarî koruma saklı kalmak üzere, tarafların sözleşmeyle belirledikleri hukuka tabidir. Yani taraflar iş sözleşmesine yabancı bir hukuku seçebilir; fakat işçi, mutad işyeri hukukundaki emredici koruma kurallarından (örneğin kıdem tazminatı, yıllık izin, fesih koruması gibi) yoksun bırakılamaz. Bu düzenleme 2025 yılında 7550 sayılı Kanunla değiştirilmiş olup, işçinin asgarî korumasının bugünkü ifadesi buna göre uygulanır. Sözleşmelerde hukuk seçiminin genel esasları için sözleşmelerde hukuk seçimi yazısına bakabilirsiniz.

Hukuk Seçilmemişse: Mutad İşyeri

Tarafların hukuk seçimi yapmamış olmaları hâlinde iş sözleşmesine, işçinin işini mutad olarak yaptığı işyeri hukuku uygulanır (m. 27/2). Türkiye’de çalışan bir işçi için mutad işyeri Türkiye ise Türk iş hukuku uygulanır. İşçinin işini geçici olarak başka bir ülkede yapması hâlinde bu işyeri mutad işyeri sayılmaz. Örneğin Türkiye’de çalışan bir işçi birkaç aylığına yurt dışına görevlendirilse, mutad işyeri değişmez ve Türk hukukunun koruması sürer. Ayrıca yabancı işçilerin kıdem ve ihbar tazminatı hakları için Türkiye’de çalışan yabancının kıdem ve ihbar tazminatı hakkı yazısı yararlıdır.

Birden Fazla Ülkede Çalışan İşçi

İşçi işini belirli bir ülkede mutad olarak yapmayıp devamlı olarak birden fazla ülkede yapıyorsa, iş sözleşmesi işverenin esas işyerinin bulunduğu ülke hukukuna tabidir (m. 27/3). Uluslararası taşımacılık, satış temsilciliği veya seyyar çalışan personel için bu kural önemlidir. Bu gibi durumlarda sözleşmenin işverenin esas işyeriyle bağlantısı, hukukun belirlenmesinde ölçüt olur.

Daha Sıkı İlişkili Hukuk

Hâlin bütün şartlarına göre işin yapıldığı yer hukukunun işin yapıldığı sırada uygulanmak zorunda olan hükümleri hariç olmak üzere, iş sözleşmesiyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması hâlinde sözleşmeye yukarıdaki fıkralar yerine bu hukuk uygulanabilir (m. 27/4). Bu “kaçış hükmü”, somut olayın bütün şartlarını değerlendirme imkânı verir. Ancak işin yapıldığı yerin uygulanmak zorunda olan hükümleri, yani o ülkedeki emredici çalışma kuralları, bu istisnadan etkilenmez.

Yetkili Türk Mahkemesi

MÖHUK m. 44’e göre bireysel iş sözleşmesinden veya iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda işçinin işini mutaden yaptığı işyerinin Türkiye’de bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. İşçinin işverene karşı açtığı davalarda, işverenin yerleşim yeri, işçinin yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemeleri de yetkilidir. Bu yetki tarafların anlaşmasıyla bertaraf edilemez (m. 47/2). Böylece işçinin Türkiye’de dava açma imkânı işveren tarafından yetki şartıyla ortadan kaldırılamaz. Görevli mahkeme olarak iş mahkemelerinin rolü için iş hukuku hizmetleri sayfasına göz atabilirsiniz.

Yabancı İşçinin Çalışma İzni

Yabancı uyruklu işçinin Türkiye’de çalışabilmesi için çalışma izni gerekir. Çalışma izni olmadan çalışmak, hem işçi hem işveren bakımından idari yaptırımlar doğurur; ancak işçinin iş hukuku kaynaklı alacakları izinsiz çalışma nedeniyle ortadan kalkmaz. Çalışma izni konusunda çalışma izni türleri ve çalışma izni ihlalinin hukuki sonuçları yazılarına bakabilirsiniz.

İş Sözleşmesinin Feshi ve Tazminat Hakları

Yabancı işçinin iş sözleşmesi feshedildiğinde, Türk hukuku uygulanıyorsa kıdem ve ihbar tazminatı ile iş güvencesi hükümleri gündeme gelir. Fesih şekli ve sebepleri, uygulanacak hukuka göre değerlendirilir. Bu konuda yabancının Türkiye’de iş sözleşmesi feshi ve hakları yazısı ek bilgi verir.

Fikrî Ürünler

İşçinin işi kapsamında ve işinin ifası sırasında meydana getirdiği fikrî ürünler üzerindeki fikrî mülkiyet haklarıyla ilgili işçi ve işveren arasındaki sözleşmelere, iş sözleşmesinin tabi olduğu hukuk uygulanır (m. 28/3). Yabancı bir işverenle çalışan yazılımcı veya tasarımcı için bu, ürünlerin hakkının kime ait olduğunu belirler.

Sık Yapılan Hatalar

• Sözleşmedeki yabancı hukuk maddesinin işçinin tüm haklarını ortadan kaldırdığını sanmak,
• Geçici görevi mutad işyeri değişikliği saymak,
• Yetki maddesine güvenip Türkiye’de dava açmaktan vazgeçmek,
• Çalışma izni olmadığı için alacak hakkının olmadığını düşünmek,
• Zamanaşımı ve hak düşürücü süreleri uygulanacak hukuka göre kontrol etmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Yabancı bir şirketin Türkiye şubesinde yıllardır çalışan bir işçi, iş sözleşmesindeki yabancı hukuk seçim maddesine rağmen kıdem tazminatı talep eder. İşçinin mutad işyeri Türkiye olduğundan, mutad işyeri hukukunun emredici hükümleri uyarınca sahip olacağı asgari koruma saklıdır. İşçi, mutad işyeri mahkemesinde dava açabilir ve yetki maddesi bunu engelleyemez.

İşçinin Delil ve Belge Hazırlığı

Yabancı unsurlu iş uyuşmazlığında işçi, iş sözleşmesini, maaş bordrolarını, banka dekontlarını, çalışma izni belgesini, görevlendirme yazılarını ve işyeriyle yazışmalarını saklamalıdır. Mutad işyerinin nerede olduğunu göstermek için işyeri adresi, sigorta girişleri ve fiilî çalışma kayıtları kullanılabilir. Bu belgeler hem uygulanacak hukukun hem de yetkili mahkemenin belirlenmesinde önem taşır. İşveren tarafında ise sözleşmenin hangi ülkeyle sıkı ilişkili olduğunu gösteren belgeler öne çıkar.

İşverenin Sorumluluğu ve Güvence

Yabancı işveren, Türkiye’de çalışan işçisine karşı Türk iş hukukundaki emredici korumalara uymak zorundadır. Bu nedenle uluslararası şirketlerin Türkiye’deki personel sözleşmelerini hazırlarken yalnızca yabancı hukuk maddesine güvenmemesi, işçi haklarını Türk hukukuna göre de değerlendirmesi önerilir.

Sonuç

İş sözleşmelerinde hukuk seçimi işçinin mutad işyeri hukukundaki asgari korumayı kaldıramaz; hukuk seçilmemişse mutad işyeri hukuku, birden çok ülkede çalışmada ise işverenin esas işyeri hukuku esas alınır. Yabancı unsurlu bir iş uyuşmazlığınız için yabancılar hukuku alanında dosyanızı değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdan bize telefonla veya mesajla ulaşabilirsiniz.